Πρωτοβουλία για να αποτραπεί ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αναλαμβάνει στο Κογκρέσο η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα, Ντίνα Τίτους, στον απόηχο των δηλώσεων του Ντόναλντ Τραμπ που άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής συμφωνίας με την Άγκυρα.
Σύμφωνα με το κείμενο επιστολής που συγκεντρώνει υπογραφές, Αμερικανοί βουλευτές ζητούν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να αξιοποιήσει όλα τα διαθέσιμα θεσμικά μέσα, προκειμένου να εμποδίσει πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών, εφόσον δεν έχει προηγουμένως επιλυθεί το ζήτημα των ρωσικών S-400 και των κυρώσεων CAATSA.
Η επιστολή αναμένεται να σταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να παρακάμψει την αμερικανική νομοθεσία όσο η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα.
Η πρωτοβουλία έρχεται μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Όταν ρωτήθηκε αν σκοπεύει να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», απάντησε θετικά, προκαλώντας έντονη συζήτηση στην Ουάσιγκτον.
Η ελληνοαμερικανική αντεπίθεση για τους F110 και τα F-35: «Η Τουρκία δεν μπορεί να επιβραβεύεται»
Η αναφορά αυτή συνδέθηκε με τα αιτήματα της Άγκυρας για αμυντικό εξοπλισμό, μεταξύ των οποίων κινητήρες της General Electric και μαχητικά F-35, ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου.
Στην επιστολή γίνεται αναφορά και σε δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με την οποία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη διαδικασία επανεξέτασης του τρόπου με τον οποίο μια τέτοια πώληση θα μπορούσε να προχωρήσει νομικά.
Οι συντάκτες της επιστολής υπενθυμίζουν ότι η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την αγορά των ρωσικών S-400. Η Ουάσιγκτον είχε κρίνει τότε ότι η παρουσία του συγκεκριμένου συστήματος σε χώρα μέλος του ΝΑΤΟ δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια του αμερικανικού μαχητικού.
Υπενθυμίζεται επίσης ότι τον Δεκέμβριο του 2020, κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του νόμου CAATSA.
Οι κυρώσεις αυτές, όπως τονίζεται στην επιστολή, δεν έχουν ανακληθεί και εξακολουθούν να ισχύουν. Παράλληλα, δεν υπάρχει δημόσια διαθέσιμη ένδειξη ότι η Τουρκία έχει απομακρύνει τους S-400, τους έχει θέσει εκτός λειτουργίας ή έχει αντιμετωπίσει την αιτία που οδήγησε στην επιβολή των κυρώσεων.
Οι βουλευτές επικαλούνται και τον αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα πάψει να κατέχει τους S-400 και δώσει σαφείς διαβεβαιώσεις ότι δεν θα τους αποκτήσει ξανά.
Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται αναφορά και σε ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής στις 3 Ιουνίου 2026, κατά την οποία, σύμφωνα με την επιστολή, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο και δεν μπορεί να επαναφέρει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 χωρίς να τηρηθούν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η Ντίνα Τίτους επιχειρεί με την πρωτοβουλία της να κινητοποιήσει εγκαίρως το Κογκρέσο, ώστε να υπάρξει θεσμική αντίδραση σε περίπτωση που η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθήσει να ανοίξει ξανά τον δρόμο για την Άγκυρα.
Το βασικό μήνυμα της επιστολής είναι ότι μια πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο ως ζήτημα αμυντικής πολιτικής, αλλά και ως θέμα εφαρμογής της αμερικανικής νομοθεσίας.
Το Κογκρέσο διαθέτει θεσμικά εργαλεία για να αντιδράσει σε μεγάλες πωλήσεις όπλων. Με βάση τον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, βουλευτές και γερουσιαστές μπορούν να καταθέσουν κοινό ψήφισμα αποδοκιμασίας μετά την επίσημη κοινοποίηση μιας συμφωνίας από την κυβέρνηση.
Ωστόσο, η διαδικασία δεν είναι εύκολη. Το ψήφισμα πρέπει να εγκριθεί με την ίδια διατύπωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Ακόμη κι αν περάσει και από τα δύο σώματα, πρέπει είτε να υπογραφεί από τον πρόεδρο είτε, σε περίπτωση προεδρικού βέτο, να συγκεντρώσει πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα.
Αυτό σημαίνει ότι το Κογκρέσο μπορεί να στείλει ισχυρό πολιτικό μήνυμα, αλλά για να μπλοκάρει στην πράξη μια αποφασισμένη κυβέρνηση απαιτείται πολύ ευρύτερη διακομματική στήριξη.
Η υπόθεση των F-35 επανέρχεται έτσι στο επίκεντρο της αμερικανοτουρκικής συζήτησης, με την Άγκυρα να επιχειρεί επαναπροσέγγιση και μέρος του Κογκρέσου να ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή χωρίς πλήρη συμμόρφωση με τους νόμους των ΗΠΑ.