Σαφή προειδοποίηση για την πορεία των ελληνοτουρκικών και τον κίνδυνο που δημιουργεί η τουρκική στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» απηύθυνε ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, Ιωάννης Βαληνάκης, μιλώντας στον Σάββα Καλεντερίδη και στην εκπομπή «Geopolitics» της Ναυτεμπορικής TV.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η προετοιμασία της Άγκυρας για τη θεσμοθέτηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», σε μια περίοδο κατά την οποία το ΝΑΤΟ εισέρχεται, όπως σημειώθηκε, σε νέα φάση μετασχηματισμού. Ο Σάββας Καλεντερίδης έθεσε το ζήτημα της τουρκικής προσπάθειας να αξιοποιήσει τη γεωπολιτική της αναβάθμιση, ενώ ο Ιωάννης Βαληνάκης χαρακτήρισε το ενδεχόμενο αυτό εξαιρετικά σοβαρό για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον σε ρητορικές αμφισβητήσεις, αλλά επιχειρεί να περάσει σε θεσμικό επίπεδο αξιώσεις που αφορούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και, κυρίως, ελληνικό έδαφος. Όπως υπογράμμισε, αν η Άγκυρα ενσωματώσει σε νόμο τις διεκδικήσεις της για δεκάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες στο Αιγαίο, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για μια ακόμη πρόκληση, αλλά για απόπειρα μονομερούς αλλαγής συνόρων.
Ο κ. Βαληνάκης επισήμανε ότι η Τουρκία ξεκίνησε με τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», στη συνέχεια μίλησε για αμφισβητούμενες περιοχές και τώρα, σύμφωνα με την ανάλυσή του, επιχειρεί να κάνει το επόμενο βήμα: να εμφανίσει ελληνικούς γεωγραφικούς σχηματισμούς ως τουρκικούς. Αυτό, όπως είπε, μπορεί να παράγει αποτελέσματα επί του πεδίου, ακόμη κι αν δεν παράγει έννομα αποτελέσματα με βάση το διεθνές δίκαιο.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη προληπτικής κινητοποίησης της Αθήνας. Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει την ψήφιση ενός τέτοιου τουρκικού νόμου για να αντιδράσει εκ των υστέρων, αλλά οφείλει από τώρα να στείλει καθαρό μήνυμα προς την Άγκυρα, τις Βρυξέλλες και τους βασικούς συμμάχους. Το μήνυμα, όπως ανέφερε, πρέπει να είναι ότι εάν η Τουρκία προχωρήσει σε νομοθέτημα που αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία, τότε η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να μπλοκάρουν κάθε θεσμική ευρωπαϊκή παροχή προς την Τουρκία.
Ο Ιωάννης Βαληνάκης έκανε λόγο για ανάγκη συνολικού πακέτου αντιμέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε αυτό θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται, όπως είπε, περιορισμοί σε τεχνολογία, ευρωπαϊκά κονδύλια και πολιτική αναγνώριση του τουρκικού ρόλου, όπου η Αθήνα διαθέτει δικαίωμα βέτο. Παράλληλα, σημείωσε ότι τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να κάνουν πως δεν βλέπουν την αμφισβήτηση των εξωτερικών συνόρων ενός κράτους-μέλους.
Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα της δημόσιας διπλωματίας. Ο κ. Βαληνάκης υπογράμμισε ότι η Τουρκία διαθέτει μηχανισμούς προβολής των θέσεών της, ακόμη και στα ελληνικά, ενώ η Ελλάδα δεν έχει αναπτύξει αντίστοιχη οργανωμένη παρουσία στα τουρκικά ή σε άλλες γλώσσες. Όπως σημείωσε, δεν αρκούν αποσπασματικές παρεμβάσεις αναλυτών ή δημόσιες δηλώσεις· χρειάζεται σοβαρή, συστηματική και κρατικά οργανωμένη απάντηση στις τουρκικές θέσεις.
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο προσφυγής στη Χάγη, ο πρώην υφυπουργός εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός. Εκτίμησε ότι η Τουρκία δεν θα προσέλθει ποτέ σε διεθνές δικαστήριο εάν δεν θεωρεί ότι έχει εξασφαλίσει κάποιο σημαντικό πλεονέκτημα ή εάν δεν ελπίζει ότι θα μπορέσει να βάλει στο τραπέζι ζητήματα «γκρίζων ζωνών». Με άλλα λόγια, προειδοποίησε ότι η Αθήνα δεν πρέπει να καλλιεργεί αυταπάτες πως η Άγκυρα θα δεχθεί μια καθαρή νομική διαδικασία αποκλειστικά για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.
Σημαντικό μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε και στο Κυπριακό. Ο Ιωάννης Βαληνάκης εκτίμησε ότι η Τουρκία επιδιώκει να εμφανίσει την ελληνοκυπριακή πλευρά ως υπεύθυνη για πιθανό αδιέξοδο, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για βαθύτερη σχέση της Άγκυρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς το «εμπόδιο» του Κυπριακού. Σχολιάζοντας σενάρια που περιλαμβάνουν επιστροφή περιοχών όπως η Αμμόχωστος, η Μόρφου και η Μεσαορία, προειδοποίησε ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει ουσιαστικά τον έλεγχο που απέκτησε στην Κύπρο μετά το 1974.
Κατά τον ίδιο, η Άγκυρα θεωρεί την Κύπρο στρατηγικό χώρο ζωτικής σημασίας και έχει ενισχύσει πολλαπλώς την παρουσία της στο νησί. Για τον λόγο αυτό, εκτίμησε ότι οποιοδήποτε σχέδιο πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη προσοχή, καθώς πίσω από φαινομενικά ελκυστικές προτάσεις μπορεί να κρύβεται η μονιμοποίηση του τουρκικού ελέγχου.
Στη συζήτηση τέθηκαν ακόμη οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ και ο ρόλος της Ανατολικής Μεσογείου. Ο κ. Βαληνάκης κράτησε επιφυλάξεις για τη σταθερότητα των συμμαχιών στην περιοχή, υπενθυμίζοντας ότι τα ενεργειακά συμφέροντα μπορούν ανά πάσα στιγμή να οδηγήσουν σε ανατροπές. Όπως ανέφερε, ένας πιθανός αγωγός Ισραήλ-Τουρκίας θα μπορούσε να ακυρώσει ελληνικούς σχεδιασμούς, γι’ αυτό η Αθήνα πρέπει να διατηρεί «μικρό καλάθι» και να μη θεωρεί καμία περιφερειακή ισορροπία δεδομένη.
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών στάθηκε και στη δυσκολία που έχουν οι δημοκρατίες να αντιμετωπίσουν αυταρχικά καθεστώτα. Όπως είπε, η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν λειτουργεί με τους περιορισμούς μιας δυτικής δημοκρατίας, γεγονός που της επιτρέπει να εφαρμόζει μακροπρόθεσμη στρατηγική χωρίς εσωτερικό πολιτικό κόστος αντίστοιχο με αυτό που αντιμετωπίζουν οι δημοκρατικές κυβερνήσεις.
Κλείνοντας, ο Ιωάννης Βαληνάκης αποτίμησε θετικά, με ρεαλιστικούς όρους, την κυπριακή προεδρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνοντας ότι ένα μικρό και διχοτομημένο κράτος κινήθηκε αποτελεσματικά μέσα σε ένα σύνθετο ευρωπαϊκό περιβάλλον. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Κύπρος μπορεί και πρέπει να αξιοποιήσει τη θέση της ως γέφυρα της Ευρώπης με τη Μέση Ανατολή.
Η συνέντευξη ανέδειξε ένα κεντρικό συμπέρασμα: η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της αδράνειας. Αν η Τουρκία επιχειρήσει να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από δόγμα σε νόμο, τότε η Αθήνα καλείται να απαντήσει με στρατηγική, προληπτικές κινήσεις, δημόσια διπλωματία και αποφασιστική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών της εργαλείων.