Ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζάρι βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-400 που διαθέτει η Τουρκία, με την Αίγυπτο να προστίθεται στον κατάλογο των πιθανών αγοραστών μαζί με το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Σε ανάλυσή του, το ισραηλινό Nziv.net εξετάζει το ενδεχόμενο μεταβίβασης των S-400 από την Τουρκία στην Αίγυπτο, τα οικονομικά και επιχειρησιακά δεδομένα μιας τέτοιας συμφωνίας, καθώς και τις συνέπειες για το Ισραήλ και την περιφερειακή ισορροπία ισχύος.
Προς το παρόν δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου. Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει ανακοινώσει σχετική συμφωνία, ενώ οι αναφορές για πιθανή πώληση εξακολουθούν να κινούνται στο επίπεδο πληροφοριών και εκτιμήσεων.
Ο δρόμος της Τουρκίας προς τα F-35
Το βασικό κίνητρο της Άγκυρας είναι η απαλλαγή από το σημαντικότερο εμπόδιο για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35.
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα το 2019, μετά την αγορά των S-400 από τη Ρωσία, ενώ ακολούθησαν αμερικανικές κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA. Η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι η ταυτόχρονη παρουσία του ρωσικού συστήματος και των F-35 θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του αμερικανικού μαχητικού.
Η αμερικανική θέση παραμένει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να κατέχει ή να επιχειρεί τους S-400 και συγχρόνως να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35. Όπως έχει μεταδώσει το Reuters, Μόσχα και Άγκυρα βρίσκονται σε επικοινωνία για την τύχη των συστημάτων.
Η πώλησή τους σε τρίτη χώρα θα προσέφερε στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μια διέξοδο χωρίς να απαιτείται η καταστροφή του πανάκριβου εξοπλισμού ή η πλήρης πολιτική υποχώρηση απέναντι στη Μόσχα και την Ουάσιγκτον.
Γιατί μπορεί να ενδιαφέρεται η Αίγυπτος
Η Αίγυπτος ακολουθεί εδώ και χρόνια πολιτική διαφοροποίησης των πηγών στρατιωτικού εξοπλισμού, πραγματοποιώντας αγορές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία.
Οι αιγυπτιακές Ένοπλες Δυνάμεις επιχειρούν ήδη τα ρωσικά συστήματα S-300VM, γεγονός που θα μπορούσε να διευκολύνει, σε τεχνικό και υλικοτεχνικό επίπεδο, την υποδοχή των S-400.
Μια τέτοια αγορά θα ενίσχυε την αιγυπτιακή αεράμυνα έναντι αεροσκαφών, πυραύλων και μη επανδρωμένων συστημάτων. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η προστασία της περιοχής της Ερυθράς Θάλασσας, όπου οι επιθέσεις με πυραύλους και drones από τους Χούθι έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον απειλών.
Τα τρία σενάρια χρηματοδότησης
Το βασικό εμπόδιο για το Κάιρο είναι η παρατεταμένη οικονομική κρίση. Ωστόσο, σύμφωνα με την ισραηλινή ανάλυση, οι αμυντικές δαπάνες εξακολουθούν να αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για την αιγυπτιακή ηγεσία.
Το πρώτο πιθανό μοντέλο προβλέπει οικονομική υποστήριξη από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι χώρες του Κόλπου έχουν διαθέσει στο παρελθόν δισεκατομμύρια δολάρια στην Αίγυπτο μέσω δανείων, επιχορηγήσεων και επενδύσεων.
Το δεύτερο σενάριο αφορά μια ευρύτερη συμφωνία ανταλλαγής και αμυντικής συνεργασίας Τουρκίας–Αιγύπτου, με τοπική παραγωγή, προμήθεια πρώτων υλών ή μακροχρόνιο διακανονισμό των πληρωμών.
Το τρίτο ενδεχόμενο είναι η αξιοποίηση των ειδικών οικονομικών πόρων του αιγυπτιακού στρατού, ο οποίος ελέγχει ένα εκτεταμένο δίκτυο επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εσωτερικό της χώρας.
Τι ανησυχεί το Ισραήλ
Η πιθανή εγκατάσταση των S-400 στην Αίγυπτο προκαλεί προβληματισμό στο Ισραήλ, παρά τη συνθήκη ειρήνης που συνδέει τις δύο χώρες.
Το ρωσικό σύστημα θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικό έναντι μαχητικών τέταρτης και 4,5 γενιάς, ενώ διαθέτει και περιορισμένες δυνατότητες εντοπισμού αεροσκαφών χαμηλής παρατηρησιμότητας. Η παρουσία του σε μια γειτονική χώρα θα μπορούσε, τουλάχιστον θεωρητικά, να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.
Η σοβαρότερη, όμως, ανησυχία αφορά την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στα F-35. Η απόκτηση προηγμένων μαχητικών από την Άγκυρα θα μεταβάλει την αεροπορική ισορροπία όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο, επηρεάζοντας άμεσα τους συσχετισμούς έναντι Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Η θετική διάσταση και τα εμπόδια
Το Nziv.net επισημαίνει ότι ένα αιγυπτιακό ή εμιρατινό σύστημα S-400 δεν θα ήταν συνδεδεμένο με τα δίκτυα διοίκησης και τα ραντάρ του ΝΑΤΟ ή των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό θα περιόριζε τη δικτυοκεντρική αποτελεσματικότητά του.
Παράλληλα, η ενίσχυση της αεράμυνας της Αιγύπτου ή μιας χώρας του Κόλπου θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι σε πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν και οργανώσεων που συνδέονται μαζί του.
Η συμφωνία, πάντως, αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Η Ρωσία διατηρεί λόγο στην πιθανή μεταπώληση των συστημάτων, ενώ το Κρεμλίνο έχει χαρακτηρίσει το ζήτημα «εξαιρετικά ευαίσθητο». Την ίδια στιγμή, οι επαφές με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φέρονται να έχουν συναντήσει συμβατικές και πολιτικές δυσκολίες, ενώ ούτε η Ουάσιγκτον έχει δώσει το πράσινο φως.
Έτσι, οι S-400 παραμένουν προς το παρόν στην Τουρκία. Η Άγκυρα, όμως, αναζητεί επειγόντως έναν τρόπο να απομακρύνει το ρωσικό σύστημα και να ανοίξει ξανά την πόρτα των F-35 – μια εξέλιξη που θα προκαλούσε αλυσιδωτές ανατροπές σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.