Συνάντηση με ιδιαίτερη διπλωματική και γεωπολιτική σημασία πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο επικεφαλής της Τουρκικής Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών – ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, υποδέχθηκε τον επικεφαλής του Πολιτικού Γραφείου της Χαμάς Χαλίλ αλ-Χάγια και αντιπροσωπεία της παλαιστινιακής οργάνωσης.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκαν οι προσπάθειες μετάβασης στη δεύτερη φάση του σχεδίου για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, καθώς και ο νέος οδικός χάρτης που έχει καταρτιστεί για την εφαρμογή της συμφωνίας.
Η συνάντηση επιβεβαιώνει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την επόμενη ημέρα στη Γάζα, αξιοποιώντας τον απευθείας δίαυλο επικοινωνίας που διατηρεί με την πολιτική ηγεσία της Χαμάς.
Σύμφωνα με πηγές τις οποίες επικαλείται το τουρκικό πρακτορείο Anadolu, η Χαμάς έχει ανταποκριθεί θετικά στην πρόταση για τη δεύτερη φάση. Δεν δημοσιοποιήθηκαν, ωστόσο, όλες οι λεπτομέρειες του σχεδίου ούτε οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις που φέρεται να έχει αναλάβει η παλαιστινιακή οργάνωση.
Ο οδικός χάρτης για τη δεύτερη φάση
Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στα βήματα που θεωρούνται αναγκαία για να περάσει η συμφωνία από τη διαχείριση της κατάπαυσης του πυρός σε μια ευρύτερη πολιτική και διοικητική διευθέτηση για τη Λωρίδα της Γάζας.
Η δεύτερη φάση αποτελεί το δυσκολότερο τμήμα του σχεδίου, καθώς αγγίζει ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά και εξαιρετικά αμφιλεγόμενα: την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων, το μέλλον του οπλισμού της Χαμάς, τη διοίκηση της Γάζας, τη συγκρότηση νέου παλαιστινιακού πολιτικού σχήματος και τις εγγυήσεις ασφαλείας που ζητεί το Ισραήλ.
Οι διαμεσολαβητές επιδιώκουν τη μετάβαση της Γάζας από τη στρατιωτική σύγκρουση σε ένα καθεστώς πολιτικής διοίκησης και ανοικοδόμησης. Το Ισραήλ θέτει ως βασική προϋπόθεση την πλήρη εξουδετέρωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Χαμάς, ενώ η οργάνωση συνδέει οποιαδήποτε περαιτέρω υποχώρηση με τον οριστικό τερματισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων και την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων.
Οι διαφορές αυτές εξηγούν γιατί η εφαρμογή της δεύτερης φάσης παραμένει εύθραυστη, παρά τις επανειλημμένες επαφές ανάμεσα στους διαμεσολαβητές και τις δύο πλευρές.
Τουρκία και Χαμάς κατηγορούν το Ισραήλ
Κατά τις τουρκικές πηγές, οι συμμετέχοντες στη συνάντηση υποστήριξαν ότι, ενώ η Χαμάς ανταποκρίθηκε θετικά στον προτεινόμενο οδικό χάρτη, το Ισραήλ επέλεξε να εντείνει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις στη Γάζα.
Οι δύο πλευρές κάλεσαν τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει άμεσα δράση, προκειμένου να σταματήσουν οι επιθέσεις και να διασωθεί η ειρηνευτική διαδικασία.
Η τουρκική εκδοχή συμπίπτει με τη θέση της Χαμάς ότι οι ισραηλινές επιχειρήσεις υπονομεύουν τις διαπραγματεύσεις. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές ασφαλείας και ότι οι στρατιωτικές ενέργειές του στοχεύουν μέλη και υποδομές της Χαμάς.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε την ώρα που ο Νικολάι Μλαντένοφ, ύπατος εκπρόσωπος του Συμβουλίου Ειρήνης για τη Γάζα, είχε επαφές με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου για τη συμφωνία αφοπλισμού και τη μετάβαση σε πολιτική διοίκηση. Ο Μλαντένοφ φέρεται να ζήτησε τον περιορισμό των ισραηλινών επιθέσεων, προκειμένου να μη διαταραχθεί η εφαρμογή του σχεδίου, σύμφωνα με το Associated Press.
Στο τραπέζι Δυτική Όχθη και Ανατολική Ιερουσαλήμ
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στη Γάζα. Ο Ιμπραήμ Καλίν και η αντιπροσωπεία της Χαμάς εξέτασαν επίσης την κατάσταση στη Δυτική Όχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εκφράστηκε ανησυχία για τη συνεχιζόμενη επέκταση των ισραηλινών εποικισμών, τις καταγγελίες για παραβιάσεις δικαιωμάτων των Παλαιστινίων και την αύξηση των επιθέσεων από Ισραηλινούς εποίκους.
Η ένταξη της Δυτικής Όχθης και της Ανατολικής Ιερουσαλήμ στην ατζέντα δείχνει ότι η τουρκική πλευρά επιχειρεί να συνδέσει τη διευθέτηση στη Γάζα με το ευρύτερο Παλαιστινιακό, επαναφέροντας το ζήτημα της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους και της συνολικής αντιμετώπισης της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης.
Πρόκειται για προσέγγιση που υπερβαίνει τις άμεσες ανάγκες μιας εκεχειρίας και αγγίζει τον μελλοντικό πολιτικό χάρτη των παλαιστινιακών εδαφών.
Η ανθρωπιστική κρίση
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανθρωπιστική κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας, όπου ο πληθυσμός εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, πόσιμο νερό, φάρμακα και βασικές υποδομές.
Η Τουρκία επανέλαβε ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει τον παλαιστινιακό πληθυσμό τόσο μέσω πολιτικών και διπλωματικών πρωτοβουλιών όσο και μέσω ενεργειών για την ενίσχυση της ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η Άγκυρα επιδιώκει η ενίσχυση της βοήθειας, η απρόσκοπτη λειτουργία των συνοριακών περασμάτων και η ανοικοδόμηση της Γάζας να αποτελέσουν βασικά στοιχεία της δεύτερης φάσης.
Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ζήτημα του ελέγχου της διανομής της βοήθειας και του μηχανισμού μέσω του οποίου θα χρηματοδοτηθεί και θα επιτηρηθεί η ανοικοδόμηση.
Ο άξονας Τουρκίας, Κατάρ και Αιγύπτου
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης υπογραμμίστηκε ο συντονισμός της Τουρκίας με το Κατάρ και την Αίγυπτο για την προώθηση της συμφωνίας.
Οι τρεις χώρες διαθέτουν διαφορετικά, αλλά συμπληρωματικά, μέσα πίεσης. Η Αίγυπτος ελέγχει το κρίσιμο πέρασμα της Ράφα και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις επαφές για την ασφάλεια. Το Κατάρ διατηρεί μακροχρόνια σχέση με την πολιτική ηγεσία της Χαμάς και έχει αναλάβει επανειλημμένα τον ρόλο του διαμεσολαβητή. Η Τουρκία διαθέτει απευθείας πρόσβαση στα ηγετικά στελέχη της οργάνωσης και επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη σχέση σε διπλωματικό πλεονέκτημα.
Η αντιπροσωπεία της Χαμάς ευχαρίστησε τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τις πρωτοβουλίες της Άγκυρας και τη στήριξή του προς τους Παλαιστινίους.
Η ΜΙΤ σε ρόλο παράλληλης διπλωματίας
Η επιλογή του Ιμπραήμ Καλίν ως βασικού συνομιλητή της Χαμάς δεν είναι τυχαία. Η ΜΙΤ έχει αναλάβει επανειλημμένα αποστολές παράλληλης διπλωματίας, διατηρώντας διαύλους επικοινωνίας με κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες σε περιόδους κρίσεων.
Ο Καλίν είχε πραγματοποιήσει και στο παρελθόν επαφές με τον Χαλίλ αλ-Χάγια και άλλα ηγετικά στελέχη της Χαμάς για την εφαρμογή των επόμενων σταδίων της εκεχειρίας. Η Άγκυρα θεωρεί ότι η σχέση αυτή της επιτρέπει να επηρεάζει τις αποφάσεις της οργάνωσης και να διεκδικεί θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την επόμενη ημέρα στη Γάζα.
Η στενή επαφή Τουρκίας–Χαμάς προκαλεί, όμως, έντονη δυσπιστία στο Ισραήλ. Η ισραηλινή πλευρά θεωρεί ότι η Άγκυρα δεν λειτουργεί ως ουδέτερος μεσολαβητής, αλλά ως πολιτικός προστάτης της παλαιστινιακής οργάνωσης.
Η συνάντηση της Κωνσταντινούπολης δείχνει ότι η Τουρκία δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει αυτόν τον ρόλο. Αντιθέτως, επιχειρεί να τον θεσμοθετήσει, παρουσιάζοντας τον απευθείας δίαυλο της ΜΙΤ με τη Χαμάς ως αναγκαίο εργαλείο για τη διατήρηση της εκεχειρίας και την προώθηση της δεύτερης φάσης του σχεδίου.