Η απαίτηση της Τουρκίας για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών δεν αποτελεί μια απλή νομική ή διπλωματική διαφορά. Σύμφωνα με την ανάλυση του Σάββα Καλεντερίδη, συνδέεται άμεσα με τα επιχειρησιακά σχέδια της Άγκυρας στο Αιγαίο και με την προσπάθειά της να περιορίσει τη δυνατότητα της Ελλάδας να αμυνθεί αποτελεσματικά.
Ο έμπειρος αναλυτής εκτιμά ότι η τουρκική ηγεσία προετοιμάζεται να ανεβάσει επικίνδυνα το συγκεκριμένο ζήτημα το επόμενο διάστημα. Οι αναφορές του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο 1922 και ο απειλητικός τόνος που χρησιμοποίησε δεν πρέπει να αντιμετωπιστούν ως συνηθισμένη ρητορική. Αντίθετα, ενδέχεται να αποτελούν προειδοποίηση για μια νέα κλιμάκωση, ακόμη και για επέκταση του τουρκικού casus belli πέρα από το ζήτημα των 12 ναυτικών μιλίων, με επίκεντρο πλέον τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στα νησιά.
Η αποστολή Καλίν και τα ερωτήματα για το Μέγαρο Μαξίμου
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο Σάββας Καλεντερίδης στην επίσκεψη του διοικητή της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, στην Αθήνα. Ο Καλίν συναντήθηκε με τον διοικητή της ΕΥΠ, ενώ, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες που επικαλείται ο αναλυτής, φέρεται να πέρασε και από το Μέγαρο Μαξίμου.
Ο Σάββας Καλεντερίδης επισημαίνει ότι ο επικεφαλής της ΜΙΤ δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως αρχηγός μιας υπηρεσίας πληροφοριών. Στο τουρκικό σύστημα εξουσίας αναλαμβάνει ειδικές πολιτικοδιπλωματικές αποστολές και μεταφέρει μηνύματα απευθείας εκ μέρους του Ερντογάν. Εφόσον, λοιπόν, πραγματοποιήθηκε συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου, θεωρεί πιθανό να συζητήθηκαν σοβαρά ελληνοτουρκικά ζητήματα και όχι απλώς η δράση του τουρκικού οργανωμένου εγκλήματος στην Ελλάδα.
Μεταξύ των θεμάτων που εκτιμά ότι μπορεί να τέθηκαν είναι η στρατιωτική θωράκιση των νησιών, η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση του αναλυτή και όχι για επισήμως επιβεβαιωμένη ατζέντα της επίσκεψης.
Γιατί ενοχλεί την Άγκυρα η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Η χρονική συγκυρία θεωρείται κρίσιμη, καθώς η τουρκική κλιμάκωση συμπίπτει με την πρόοδο της συμφωνίας Ελλάδας και Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Ο Σάββας Καλεντερίδης περιγράφει το σύστημα ως μια αξιόπιστη, πολυεπίπεδη αμυντική ομπρέλα, η οποία ενσωματώνει την ισραηλινή εμπειρία από την αντιμετώπιση ρουκετών, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, πυραύλων cruise και βαλλιστικών πυραύλων. Η ανάπτυξή του από τον Έβρο μέχρι το Καστελλόριζο μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την ελληνική αποτροπή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οποιοδήποτε αμυντικό σύστημα είναι απολύτως αδιαπέραστο.
Η ενόχληση της Τουρκίας έχει δύο διαστάσεις. Η πρώτη είναι καθαρά στρατιωτική: η ισχυρή αεράμυνα των νησιών δυσκολεύει οποιοδήποτε επιθετικό σχέδιο και αυξάνει δραματικά το κόστος μιας επιχείρησης.
Η δεύτερη είναι πολιτική. Η συμμετοχή του Ισραήλ στον σχεδιασμό ενός αμυντικού πλέγματος που καλύπτει το Ανατολικό Αιγαίο δείχνει ότι μια σημαντική περιφερειακή δύναμη δεν αποδέχεται στην πράξη την τουρκική ερμηνεία περί δήθεν παράνομης στρατιωτικοποίησης των νησιών.
Η μεγάλη γεωπολιτική εικόνα του IMEC
Κατά τον Σάββα Καλεντερίδη, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αφορά μόνο την προστασία της ελληνικής επικράτειας. Συνδέεται με τη διαμόρφωση ενός ευρύτερου γεωπολιτικού άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, ο οποίος μπορεί να προστατεύσει το ανατολικομεσογειακό τμήμα του οικονομικού διαδρόμου IMEC.
Ο διάδρομος σχεδιάστηκε για να συνδέσει την Ινδία, την Αραβική Χερσόνησο, το Ισραήλ, την Κύπρο, την Ελλάδα και τελικά την ευρωπαϊκή αγορά. Μέσα από αυτόν θα μπορούσαν να περάσουν εμπορεύματα, ενεργειακές υποδομές, ηλεκτρικά και τηλεπικοινωνιακά καλώδια.
Η Ελλάδα, με την αεράμυνά της, τις νέες φρεγάτες, τα υποβρύχια και τα ανθυποβρυχιακά της μέσα, μπορεί να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ασφάλεια αυτού του διαδρόμου. Αντίστοιχα, η Κύπρος και το Ισραήλ συμπληρώνουν μια ενιαία ζώνη προστασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει να αλλάξει τη χάραξη και να μετατρέψει την επικράτειά της στον βασικό δρόμο προς την Ευρώπη, μέσω Ιράκ ή Συρίας. Γι’ αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση, επιχειρεί να δυσκολέψει έργα όπως ο IMEC, ο GSI και ο EastMed, αξιοποιώντας τη «Γαλάζια Πατρίδα», τις ναυτικές της δυνάμεις και τη δημιουργία συνθηκών ανασφάλειας στην περιοχή.
Η Στρατιά Αιγαίου και το πραγματικό νόημα των τουρκικών ασκήσεων
Ο Σάββας Καλεντερίδης υπενθυμίζει ότι τα ελληνικά νησιά δεν ήταν ουσιαστικά οχυρωμένα πριν από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Η ενίσχυση της άμυνάς τους άρχισε όταν εμφανίστηκαν απτές ενδείξεις τουρκικής απειλής.
Στις 20 Ιουλίου 1975, ακριβώς έναν χρόνο μετά την εισβολή, ιδρύθηκε η Στρατιά Αιγαίου με έδρα τη Σμύρνη. Παράλληλα, αποβατικές μονάδες και πεζοναύτες που βρίσκονταν στη Μερσίνα μεταφέρθηκαν στη Φώκαια, απέναντι από τη Λέσβο και τη Χίο.
Ακολούθησε σταδιακή αναβάθμιση των αποβατικών δυνατοτήτων, δημιουργία νέων ταξιαρχιών πεζοναυτών και συστηματική διεξαγωγή ασκήσεων μεγάλης κλίμακας. Η άσκηση «EFES», σύμφωνα με τον αναλυτή, δεν αποτελεί μια ουδέτερη εκπαιδευτική δραστηριότητα, αλλά δοκιμή διακλαδικών επιχειρησιακών σχεδίων που παραπέμπουν ξεκάθαρα σε κατάληψη νησιωτικού στόχου.
«Κάθε άσκηση μεγάλης κλίμακας αποτελεί εφαρμογή σχεδίων», τονίζει ουσιαστικά ο Καλεντερίδης. Τα σχέδια επικαιροποιούνται με βάση τα νέα οπλικά συστήματα, τα drones και τις μεταβολές στο δόγμα πολέμου και στη συνέχεια δοκιμάζονται στο πεδίο.
Το ερώτημα είναι αμείλικτο: εναντίον ποιου προορίζονται η Στρατιά Αιγαίου, ο αποβατικός στόλος, οι ταξιαρχίες πεζοναυτών και οι αεροπορικές βάσεις της δυτικής Τουρκίας; Η γεωγραφία δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια παρερμηνείας.
Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να είναι η υποχώρηση
Η Τουρκία, κατά τον Σάββα Καλεντερίδη, επιχειρεί να αντιστρέψει την πραγματικότητα. Ενώ έχει αναπτύξει απέναντι από τα ελληνικά νησιά έναν τεράστιο επιθετικό μηχανισμό, κατηγορεί την Ελλάδα επειδή λαμβάνει αμυντικά μέτρα.
Η Αθήνα οφείλει να αναδείξει διεθνώς αυτή την αντίφαση και να ενημερώσει ιδιαίτερα τις χώρες που στέλνουν παρατηρητές ή στρατιωτικά τμήματα στην άσκηση «EFES». Η συμμετοχή ξένων κρατών δεν πρέπει να επιτρέπει στην Άγκυρα να εμφανίζει ως φυσιολογική την προετοιμασία επιχειρήσεων εναντίον ελληνικού εδάφους.
Για τον αναλυτή απαιτείται εθνικό μέτωπο, σοβαρή λειτουργία των θεσμών και αντικειμενική ενημέρωση της πολιτικής ηγεσίας από τεχνοκράτες. Η υπεράσπιση των νησιών δεν είναι κομματικό ζήτημα, αλλά εθνική υποχρέωση κάθε ελληνικής κυβέρνησης.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η εγχώρια παραγωγή drones από τις Ένοπλες Δυνάμεις και το πρόγραμμα εκατοντάδων νέων οχυρωματικών έργων. Ο Σάββας Καλεντερίδης χαιρετίζει την προσπάθεια, επισημαίνοντας ωστόσο ότι δεν είναι αναγκαίο να δημοσιοποιούνται λεπτομέρειες που αφορούν ευαίσθητες στρατιωτικές υποδομές.
Patriot, Βόρεια Ήπειρος και Κύπρος
Στην ανάλυσή του ασκεί επίσης κριτική στις πιέσεις για πιθανή παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία. Με δεδομένη την ενεργό τουρκική απειλή, υπογραμμίζει ότι καμία στρατιωτική βοήθεια δεν μπορεί να αποδυναμώνει την ελληνική αεράμυνα. Η αλληλεγγύη προς το Κίεβο δεν μπορεί να λειτουργεί μονόπλευρα, ιδιαίτερα όταν η ουκρανική ηγεσία αποφεύγει να τοποθετείται με την ίδια καθαρότητα απέναντι στην τουρκική κατοχή της Κύπρου.
Παράλληλα, αναφέρεται στις καταγγελίες για πιέσεις εις βάρος των ελληνικών κοινοτήτων στη Νάρτα και στη Σβέρνιτσα της Αυλώνας. Ζητά ενεργοποίηση της ελληνικής διπλωματίας και σύνδεση της ευρωπαϊκής πορείας της Αλβανίας με τον έμπρακτο σεβασμό των δικαιωμάτων και των περιουσιών της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας.
Ιδιαίτερα οξεία είναι η αντίδρασή του στην τουρκική ανακοίνωση κατά του σχεδιαζόμενου κυπριακού μνημείου για τα θύματα βιασμών και τα εγκλήματα της εισβολής του 1974. Κατηγορεί την Άγκυρα ότι επιχειρεί να βαφτίσει «προπαγάνδα» την ιστορική μνήμη και ζητά από Αθήνα και Λευκωσία να απαντούν διεθνώς, με στοιχεία, σε κάθε προσπάθεια παραχάραξης των γεγονότων.
Ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης και η πιθανότητα συνομιλιών
Στο μέτωπο του Ιράν, ο Σάββας Καλεντερίδης βλέπει έναν επικίνδυνο μηχανισμό αλληλοτροφοδοτούμενης κλιμάκωσης. Εκτιμά ότι η Τεχεράνη μπορεί να επιχειρήσει να αυξήσει την ένταση στα Στενά του Ορμούζ, ώστε να ανατρέψει τον αμερικανικό σχεδιασμό οικονομικής πίεσης χωρίς γενικευμένο πόλεμο.
Αντίθετα, για την Ουκρανία διακρίνει ενδείξεις ότι μέσα στον Σεπτέμβριο μπορεί να αρχίσει κάποια διαδικασία συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας. Η δήλωση του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι υπάρχει πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας αξιολογείται ως σημάδι κινητικότητας, χωρίς ακόμη να σημαίνει ότι ο πόλεμος βρίσκεται κοντά στο τέλος του.
Το συνολικό μήνυμα του Σάββα Καλεντερίδη είναι σαφές: η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια ούτε των αυταπατών ούτε της παθητικής αναμονής. Όταν απέναντί της αναπτύσσονται δυνάμεις, σχεδιάζονται επιχειρήσεις και διατυπώνονται απειλές, η αμυντική θωράκιση των νησιών δεν αποτελεί επιλογή. Αποτελεί στοιχειώδη πράξη εθνικής αυτοπροστασίας.