Γράφει ο Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος
Η πολιτική αντιπαράθεση στην Πολωνία ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολ Ναβρότσκι και τον Πρωθυπουργό Ντόναλντ Τούσκ δεν αποτελεί απλώς μια εσωτερική θεσμική διαμάχη.Πρόκειται για μια σύγκρουση με ευρωπαικές διαστάσεις η οποία αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργιάς του κράτους δικαίου,την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τη σχέση της Πολωνίας με τις Βρυξέλλες.
Το επίκεντρο της αντιπαράθεσης είναι το Συνταγματικό Δικαστήριο.Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποκαταστήσει την θεσμική λειτουργία και την ανεξαρτησία του,υποστηρίζοντας ότι οι παρεμβάσεις της προηγούμενης κυβέρνησης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) είχε υπονομεύσει την αξιοπιστία του.Από την άλλη πλευρά ο Πρόεδρος Ναβρότσκι ,που προέρχεται από τον συντηρητικό πολιτικό χώρο αντιστέκεται στις αλλαγές που προωθεί η κυβέρνηση επικαλούμενος ζητήματα συνταγματικής νομιμότητος.
Η κρίση έχει βαθειές ρίζες.Ξεκίνησε το 2015 όταν η σύγκρουση μεταξύ των δύο μεγάλων πολιτκών παρατάξεων οδήγησε σε αμφισβητούμενους διορισμούς δικαστών.Η κυβέρνηση του PiS,που κυβέρνησε από το 2015 εως το 2023 κατηγορήθηκε από την Ευρωπαική Ενωση ότι επιχείρησε να θέσει τη δικαιοσύνη υπό τον έλεγχο της πολιτικής εξουσίας.Ο Τούσκ,που ήταν Πρόεδρος της Ευρωπαικής Ενωσης,μετά την λήξη της θητείας του στις Βρυξέλλες εξελέγη Πρωθυπουργός της χώρας του το 2023 με βασική υπόσχεση την αποκατάσταση του κράτους δικαίου.
Η κατάσταση σήμερα εχει κλιμακωθεί επικίνδυνα.Η κυβέρνηση απέλυσε την ηγεσία του Συνταγματικού Δικαστηρίου ενώ ο Πρόεδρος κατηγορεί τον Πρωθυπουργό για παράνομη παρέμβαση στους θεσμούς.Οι διαδηλώσεις,η παρουσία αστυνομικών δυνάμεων εντός του Δικαστηρίου και οι αλληλοκατηγορίες για πραξικοπιματικές ενέργειες αποκαλύπτουν το βάθος της πολιτικής κρίσης.Ο πολωνικός λαός που έχει ξεχυθεί στους δρόμους στην μεγάλη πλειοψηφία του φαίνεται να υποστηρίζει τον Πρόεδρο.Και οι πολίτες της Πολωνίας δεν αστιεύονται όταν διαδηλώνουν.Με τις μαζικές διαδηλώσεις το κίνημα Αλληλεγύη,υπο την ηγεσία του Λεχ Βαλέσα έρριξε τον Γιαρουζέλσκι το 1989.Βέβαια η τότε κατάσταση δεν πρεπει να συγκρινεται με την σημερινή αλλα δείχνει την δύναμη του πολωνικού λαού.
Γιατί όμως η σύγκρουση αφορά ολόκληρη την Ευρώπη
Η Πολώνία είναι μία από τις μεγαλύτερες χώρες της Ε.Ε. με σημαντικό οικονομικό,πολιτικό και γεωστρατηγικό βάρος,ιδιαίτερα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και λόγω της θέσης της στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.Η απομάκρυνση της από τον ευρωπαικό πολιτικό πυρήνα θα δημιουργούσε σοβαρές επιπτώσεις.Γι’αυτό οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν τον Τουσκ και την προσπάθεια του να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Πολωνίας με τους ευρωπαικούς θεσμούς.Η υποστήριξη είναι τόσο μεγάλη ώστε εμπλέκουν την Μόσχα σαν συνυπεύθυνη στην δημιουργία της κρίσεως.Εαν όμως επικρατήσει ο Πρόεδρος Ναβρότσκι και οι πολιτικές δυνάμεις που τον υπστηρίζουν,είναι τότε πιθανόν να ενισχυθουν οι ευρωσκεπτιστικές τάσεις και να επιδεινωθούν οι σχέσεις Βαρσοβίας-Βρυξελλών.
Θα ήταν ωστόσο λάθος να θεωρήσουμε ότι η υπεράσπιση του κράτους δικαίου αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο της μιάς πολιτικής πλευράς.Η Ευρωπαική Ενωση οφείλει να εφαρμόζει τις ίδιες αρχές απέναντι σε όλους ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση.
Το διακήβευμα επομένως είναι πολύ μεγαλύτερο από τον έλεγχο ενός συνταγματικού δικαστηρίου.Είναι η δυνατότητα της Ευρώπης να διατηρήσει την πολιτική και θεσμική της συνοχή σε μία περίοδο κατά την οποίαν αντιμετωπίζει πολλαπλές εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις.Μία ενδεχομένη ήττα του Τουσκ θα αποτελούσε ασφαλώς ένα ακόμα σοβαρό πλήγμα για τις Βρυξέλλες,χωρίς αυτό μα σημαίνει αυτομάτως ότι η Πολωνία θα απομακρυνθεί από την Ευρωπαική Ενωση.