Σε μια αιφνιδιαστική κίνηση με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τα ξημερώματα της Τετάρτης την προσωρινή αναστολή της «Επιχείρησης Ελευθερία» («Project Freedom»), του αμερικανικού σχεδίου συνοδείας και διευκόλυνσης εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η ανακοίνωση έγινε περίπου στις 02:00 ώρα Ελλάδας μέσω ανάρτησης του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος αποκάλυψε ότι η απόφαση ελήφθη ύστερα από αίτημα του Πακιστάν και άλλων χωρών, αλλά και λόγω της προόδου που –όπως υποστηρίζει η Ουάσινγκτον– έχει σημειωθεί στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Παρά την προσωρινή παύση του σχεδίου, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ, υπογραμμίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν εγκαταλείπουν την πίεση προς το Ιράν, αλλά επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα μικρό παράθυρο διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
«Με βάση το αίτημα του Πακιστάν και άλλων χωρών, την τεράστια στρατιωτική επιτυχία που είχαμε κατά τη διάρκεια της εκστρατείας κατά του Ιράν και το γεγονός ότι έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος προς μια πλήρη και οριστική συμφωνία με τους εκπροσώπους του Ιράν, έχουμε συμφωνήσει από κοινού ότι, ενώ ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ, η Επιχείρηση Ελευθερία θα διακοπεί για σύντομο χρονικό διάστημα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η τοποθέτηση Τραμπ έρχεται λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο από τον Λευκό Οίκο, ο οποίος ουσιαστικά επιβεβαίωσε ότι η στρατιωτική φάση της αμερικανικής επιχείρησης κατά του Ιράν –με την κωδική ονομασία «Επική Οργή»– έχει ολοκληρωθεί.
«Τώρα περνάμε στην επιχείρηση Ελευθερία», δήλωσε ο Ρούμπιο, περιγράφοντας τη νέα αμερικανική στρατηγική που επικεντρώνεται στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και στην προστασία των εμπορικών ροών ενέργειας.
Η Ουάσινγκτον είχε ήδη ενημερώσει το Κογκρέσο ότι οι εχθροπραξίες κατά του Ιράν θεωρούνται τυπικά λήξασες, καθώς συμπληρώθηκε το όριο των 60 ημερών που δεν απαιτεί νέα έγκριση από τους νομοθέτες για συνέχιση στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά διαμηνύει ότι το ενδεχόμενο επανέναρξης βομβαρδισμών παραμένει απολύτως ανοιχτό σε περίπτωση κατάρρευσης των συνομιλιών ή παραβίασης της κατάπαυσης πυρός από την Τεχεράνη.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ προχωρούν σε διεθνή διπλωματική κινητοποίηση γύρω από το Ορμούζ. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι η Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ, κατέθεσε σχέδιο απόφασης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά.
Το σχέδιο απαιτεί από το Ιράν να σταματήσει τις επιθέσεις, την τοποθέτηση ναρκών και την επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία, ενώ ζητά να αποκαλυφθούν οι θέσεις των θαλάσσιων ναρκών που έχουν ήδη τοποθετηθεί. Παράλληλα, προβλέπει τη δημιουργία ανθρωπιστικού διαδρόμου και παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη να προστατεύουν τα πλοία τους βάσει του διεθνούς δικαίου.
Πανηγυρίζουν στην Τεχεράνη
Στην Τεχεράνη, πάντως, η ανακοίνωση Τραμπ παρουσιάστηκε ως αμερικανική υποχώρηση. Το κρατικό πρακτορείο INSA έκανε λόγο για «αποτυχία των ΗΠΑ να επιτύχουν τους στόχους τους στο λεγόμενο Σχέδιο Ελευθερίας», ενώ το πρακτορείο Tasnim κυκλοφόρησε τίτλο με τη φράση: «Ο Τραμπ υποχωρεί».
Το ιρανικό αφήγημα επιχειρεί να εμφανίσει την αμερικανική απόφαση ως αποτέλεσμα των «σταθερών προειδοποιήσεων» της Τεχεράνης, την ώρα που ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών βρίσκεται στο Πεκίνο για συνομιλίες με την κινεζική ηγεσία. Πρόκειται για την πρώτη πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση κορυφής μεταξύ Κίνα και Ιράν μετά την έναρξη του πολέμου, γεγονός που αποτυπώνει και τον αυξανόμενο ρόλο του Πεκίνου στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η προσωρινή αναστολή της «Επιχείρησης Ελευθερία» μοιάζει περισσότερο με τακτική παύση παρά με στρατηγική αναδίπλωση. Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν η διπλωματία θα προλάβει να σταθεροποιήσει την κατάσταση πριν επιστρέψει το σενάριο νέας στρατιωτικής ανάφλεξης στον Περσικό Κόλπο.