Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Η φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συνέντευξη Τύπου της 90ής ΔΕΘ δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας:
«Δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα».
Ο πρωθυπουργός κλήθηκε να απαντήσει στην κριτική του Αντώνη Σαμαρά και στη συζήτηση που έχει ανοίξει τόσο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών όσο και για το περιεχόμενο των νέων σχολικών βιβλίων. Υποστήριξε ότι η λεγόμενη woke ατζέντα δεν ανταποκρίνεται στην ελληνική πραγματικότητα και ότι, εάν υπάρχουν κάποιοι που την υπερασπίζονται, αυτοί δεν είναι η κυβέρνησή του.
Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το πολιτικό παρελθόν της ίδιας κυβέρνησης.
Από την «πραγματικά προοδευτική κυβέρνηση» στο «δεν υπάρχει woke ατζέντα»
Τον Ιούλιο του 2023 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδινε συνέντευξη στο Bloomberg και ερωτούνταν ευθέως για τα LGBTQ δικαιώματα.
Η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική για το πώς αντιλαμβανόταν τότε την κυβερνητική κατεύθυνση.
Υπογράμμιζε ότι η Ελλάδα είχε ήδη LGBTQ equality strategy, ότι αυτή βρισκόταν σε διαδικασία εφαρμογής και ότι η προσπάθεια θα συνεχιζόταν. Υπενθύμιζε την άρση περιορισμών στην αιμοδοσία και την απαγόρευση των λεγόμενων θεραπειών μεταστροφής.
Και όταν ρωτήθηκε εάν η «πραγματική ισότητα» θα έρθει μόνο με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, απάντησε ότι αυτό «θα συμβεί κάποια στιγμή» και ότι αποτελούσε μέρος της στρατηγικής της κυβέρνησης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η πολιτική αυτοπεριγραφή του: ο Μητσοτάκης παρουσίαζε τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες ως απόδειξη ότι η κυβέρνησή του ήταν «truly progressive» — πραγματικά προοδευτική.
Λίγους μήνες αργότερα, η κυβέρνηση πέρασε από τη στρατηγική στη νομοθέτηση.
Ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών
Τον Φεβρουάριο του 2024 η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα με ορθόδοξη χριστιανική πλειοψηφία που νομοθέτησε τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης όχι μόνο δεν αποστασιοποιήθηκε τότε από την πρωτοβουλία, αλλά την υπερασπίστηκε διεθνώς ως ζήτημα ισότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κράτους δικαίου.
Σε συνέντευξή του μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου δήλωνε μάλιστα «πολύ χαρούμενος» που μία κεντροδεξιά, συντηρητική αλλά και προοδευτική παράταξη ήταν αυτή που έφερε το νομοσχέδιο στη Βουλή.
Ακόμη και μετά την εκλογική φθορά που καταγράφηκε στις ευρωεκλογές του 2024, όταν ο ίδιος αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη επιλογή είχε δυσαρεστήσει παραδοσιακούς ψηφοφόρους της ΝΔ, ξεκαθάρισε ότι ο νόμος δεν επρόκειτο να ανατραπεί.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.
Το πολιτικό ερώτημα είναι άλλο:
Πώς γίνεται μία κυβέρνηση να παρουσιάζει επί χρόνια συγκεκριμένες πολιτικές ως μέρος μιας οργανωμένης στρατηγικής κοινωνικής προόδου και σήμερα να υποστηρίζει ότι η συζήτηση περί σχετικής ατζέντας είναι περίπου ανύπαρκτη ή εισαγόμενη;
Και στη μέση η κυβέρνηση Μπάιντεν
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη διάσταση που δεν μπορεί να παραβλεφθεί.
Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν είχε καταστήσει την προώθηση των δικαιωμάτων LGBTQI+ σαφή κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν το είχε διατυπώσει χωρίς περιστροφές το 2024: η αμερικανική κυβέρνηση θεωρούσε ότι έχει ευθύνη να υπερασπίζεται και να προωθεί αυτά τα δικαιώματα τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.
Και στην περίπτωση της Ελλάδας δεν χρειάζεται να κάνουμε υποθέσεις για το αν το θέμα βρισκόταν στην ελληνοαμερικανική ατζέντα.
Υπάρχει επίσημο κείμενο.
Στην κοινή δήλωση του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ–Ελλάδας του 2024, οι δύο πλευρές επαναβεβαίωναν τη δέσμευσή τους στην προώθηση της διαφορετικότητας, της ισότητας και της συμπερίληψης σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνεργασίες.
Και ακολουθούσε μία ακόμη πιο συγκεκριμένη αναφορά:
Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαιρέτιζαν τη δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη να νομοθετήσει την ισότητα στον γάμο και να συνεχίσει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την ενίσχυση της προστασίας των LGBTQI+ ατόμων στην Ελλάδα.
Αυτό είναι καταγεγραμμένο σε επίσημο κείμενο του αμερικανικού State Department.
Χρειάζεται, βέβαια, μία κρίσιμη διάκριση: το συγκεκριμένο ντοκουμέντο αποδεικνύει πολιτική σύγκλιση και αμερικανική υποστήριξη στις ελληνικές πρωτοβουλίες. Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο Μπλίνκεν ή ο Μπάιντεν «διέταξαν» την ελληνική κυβέρνηση να ψηφίσει τον νόμο.
Η διαφορά είναι ουσιώδης. Αλλά στην Ελλάδα αυτά τα ζητήματα παίρνουν τον δρόμο τους εξαιτίας της πολιτικής οσφυοκαμψίας…
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε χρησιμοποιήσει τον όρο
Υπάρχει μάλιστα μία ακόμη ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.
Η σημερινή δήλωση δεν είναι η πρώτη φορά που ο Κυριάκος Μητσοτάκης αρνείται ότι υπάρχει woke κουλτούρα στην Ελλάδα.
Τον Νοέμβριο του 2024, σε δημόσια συζήτηση με τον Γάλλο φιλόσοφο Πασκάλ Μπρυκνέρ, είχε κάνει έναν σαφή διαχωρισμό.
Από τη μία τοποθετούσε την προστασία των δικαιωμάτων και μία «προοδευτική ατζέντα» που θεωρούσε θεμιτή. Από την άλλη τοποθετούσε αυτό που χαρακτήριζε ακραίο ή ανελεύθερο woke φαινόμενο των αμερικανικών πανεπιστημίων.
Μάλιστα είχε χρησιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό «illiberal wokeism», λέγοντας ότι αυτή η ακραία εκδοχή δεν υπάρχει στην Ελλάδα και ότι δεν θα ήθελε να υπάρξει.
Αυτό ουσιαστικά είναι και το επιχείρημα που επανέλαβε στη ΔΕΘ: άλλο η νομοθέτηση δικαιωμάτων και άλλο αυτό που ο ίδιος θεωρεί αμερικανική woke υπερβολή. Σήμερα ζήτησε να μη συγχέεται η «πολιτική ισότητα στον γάμο» με όσα συνέβησαν στις ΗΠΑ.
Δεν μπορείς να διαφημίζεις την «πρόοδο» και μετά να αρνείσαι τη συζήτηση
Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει κάθε δικαίωμα να υποστηρίζει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην κατοχύρωση δικαιωμάτων και στις ακραίες εκφάνσεις της αμερικανικής identity politics.
Αλλά δεν μπορεί να παρουσιάζεται σαν να εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά η συζήτηση για την ιδεολογική κατεύθυνση της κυβέρνησής του.
Η κυβέρνηση είχε Εθνική Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+.
Ο ίδιος προανήγγειλε δημόσια τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών ως μέρος αυτής της στρατηγικής.
Η κυβέρνησή του τον νομοθέτησε.
Ο ίδιος χαρακτήριζε την κυβέρνησή του «πραγματικά προοδευτική» όταν παρουσίαζε αυτές τις πολιτικές στο εξωτερικό.
Και η κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε εντάξει τα LGBTQI+ δικαιώματα στην εξωτερική πολιτική της, χαιρέτιζε επισήμως τις ελληνικές δεσμεύσεις.
Όλα αυτά είναι πολιτικά γεγονότα. Όχι χαρακτηρισμοί.
Και γι’ αυτό η σημερινή κατηγορηματική δήλωση «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα» ακούγεται λιγότερο ως ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας και περισσότερο ως προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του πολιτικού αφηγήματος.
Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να επανασυνδεθεί με ένα παραδοσιακότερο και συντηρητικότερο ακροατήριο.
Το πρόβλημα, όμως, με την πολιτική μνήμη είναι ότι υπάρχουν τα αρχεία.
Υπάρχουν οι συνεντεύξεις.
Υπάρχουν οι νόμοι.
Υπάρχουν οι εθνικές στρατηγικές.
Υπάρχουν και τα επίσημα κοινά ανακοινωθέντα με την Ουάσιγκτον.
Και αυτά δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε η πολιτική συγκυρία.