Την κρίση του ελληνικού πρωτογενούς τομέα, πέρα από τις αποκαλύψεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, έθεσε στο επίκεντρο η εκπομπή «Αντιθέσεις» με τον Γιώργο Σαχίνη. Με βασικό καλεσμένο τον αγρότη, αμπελουργό και οινοποιό Βάιο Γκανή, πρόεδρο του Αγροτικού Συλλόγου Βόρειας Φθιώτιδας, η συζήτηση ανέδειξε το κόστος παραγωγής, την εγκατάλειψη της υπαίθρου, τις στρεβλώσεις στις ενισχύσεις και την εξάρτηση από εισαγόμενα τρόφιμα.
Στην εκπομπή παρενέβησαν ο αγρότης τρίτης γενιάς Κώστας Ανεστίδης και ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων, Νίκος Κακαβάς, μεταφέροντας καταγγελίες και εκτιμήσεις για το σύστημα επιδοτήσεων, τις καθυστερήσεις και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων.
Κοινός άξονας ήταν η αγωνία για το αν ο πραγματικός παραγωγός μπορεί να συνεχίσει να καλλιεργεί και να εκτρέφει ζώα, όταν οι υποχρεώσεις τρέχουν, οι πληρωμές παραμένουν αβέβαιες και η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική διοίκηση και την καθημερινότητα της παραγωγής μεγαλώνει.
Νερό που χάνεται, υποδομές που περιμένουν
Αφετηρία της συζήτησης αποτέλεσαν οι έντονες βροχοπτώσεις και οι καταστροφές στην Κρήτη. Ο Γιώργος Σαχίνης έθεσε το ερώτημα γιατί το νερό, που είναι αναγκαίο για τις καλλιέργειες και την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, μετατρέπεται σε απειλή.
Ο Βάιος Γκανής συνέδεσε το πρόβλημα με την απουσία σταθερού σχεδιασμού για τη διαχείριση των υδάτων. Υποστήριξε ότι η χώρα αφήνει πολύτιμους υδάτινους πόρους να καταλήγουν στη θάλασσα, ενώ δεν προχωρά εγκαίρως έργα που θα υπηρετούσαν ταυτόχρονα την αντιπλημμυρική προστασία και την άρδευση.
Έδωσε έμφαση σε μικρά φράγματα ανάσχεσης και συγκράτησης νερού, επισημαίνοντας ότι οι παρεμβάσεις αυτές πρέπει να εντάσσονται σε συνολικό σχεδιασμό. Ο παρουσιαστής επέμεινε στην πολιτική διάσταση της καθυστέρησης: έργα ουσίας, που δεν προσφέρονται για εντυπωσιακά εγκαίνια, μένουν πίσω και η δημόσια συζήτηση επιστρέφει στις αποζημιώσεις μετά την καταστροφή.
Επιδοτήσεις χωρίς παραγωγικό προσανατολισμό
Ο Γκανής άσκησε σκληρή κριτική στη διαχρονική λειτουργία του πολιτικού συστήματος, καταλογίζοντας πελατειακές πρακτικές και έλλειψη συνέχειας στην αγροτική πολιτική. Παράλληλα, έθεσε ζήτημα ευθύνης και μέσα στον αγροτικό κόσμο.
Κατά την εκτίμησή του, μέρος των ενισχύσεων αντιμετωπίστηκε ως χρήμα προς κατανάλωση, αντί να αξιοποιηθεί για επενδύσεις, υποδομές, εκπαίδευση και καλύτερη οργάνωση της παραγωγής. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η πλειονότητα των αγροτών δεν συμμετείχε στις πρακτικές που κατήγγειλε.
Η βασική του θέση ήταν ότι οι ενισχύσεις πρέπει να υπηρετούν την πραγματική παραγωγή και τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων. Επέκρινε ένα μοντέλο στο οποίο η δήλωση εκτάσεων ή ζώων μπορεί να αποσυνδέεται από το προϊόν που τελικά παράγεται και φτάνει στην αγορά.
Για τους νέους αγρότες πρότεινε ουσιαστική κατάρτιση πριν από την οικονομική ενίσχυση, με εκπαίδευση προσαρμοσμένη στην καλλιέργεια ή την εκτροφή που επιλέγουν. Υποστήριξε ότι η είσοδος στο επάγγελμα χρειάζεται επιχειρησιακό σχέδιο και τεχνική υποστήριξη, ώστε ο νέος παραγωγός να αποκτά προοπτική.
ΟΠΕΚΕΠΕ: Οι πραγματικοί παραγωγοί πληρώνουν την ανασφάλεια
Ο Κώστας Ανεστίδης περιέγραψε μια εικόνα εμπλοκών στις δηλώσεις και αβεβαιότητας για τις πληρωμές. Με προσωπικά παραδείγματα αναφέρθηκε σε προβλήματα με στοιχεία αγροτεμαχίων και με τον Αριθμό Ταυτότητας Ακινήτου, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και τυπικά ζητήματα μπορούν να μπλοκάρουν τη διαδικασία.
Παράλληλα, κατήγγειλε πρακτικές εμφάνισης εκτάσεων και ζωικού κεφαλαίου που, κατά τον ίδιο, δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα, καθώς και διαμοιρασμό παράνομων ενισχύσεων μεταξύ εμπλεκομένων.
Ο Νίκος Κακαβάς υποστήριξε ότι η αλλαγή διοικητικού σχήματος ή πληροφοριακού συστήματος δεν αρκεί για την εξυγίανση. Έθεσε ως προϋπόθεση την ενίσχυση του δημόσιου ελεγκτικού μηχανισμού και τον ουσιαστικό έλεγχο των αιτήσεων και των πιστοποιήσεων.
Στο ερώτημα του Σαχίνη αν μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι επιδοτήσεις θα καταλήγουν στους πραγματικούς δικαιούχους, απάντησε καταφατικά, αποδίδοντας τις δυσλειτουργίες στην απουσία της απαιτούμενης βούλησης και στην ανεπάρκεια των ελέγχων.
Οι παρεμβάσεις ανέδειξαν και τον φόβο ότι το οικονομικό βάρος παρατυπιών και προστίμων θα μεταφερθεί στους συνεπείς παραγωγούς και στους φορολογουμένους. Οι σχετικές αναφορές διατυπώθηκαν ως καταγγελίες και εκτιμήσεις των καλεσμένων.
Κτηνοτροφία υπό πίεση και προειδοποιήσεις για κινητοποιήσεις
Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η συζήτηση για την κτηνοτροφία, τις ζωονόσους, την απώλεια κοπαδιών και τις συνέπειες για τις οικογένειες της υπαίθρου.
Ο Ανεστίδης περιέγραψε έντονη δυσαρέσκεια στον αγροτικό κόσμο και προανήγγειλε διάθεση για κινητοποιήσεις μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής. Ο Κακαβάς άσκησε κριτική στους χειρισμούς για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου.
Ο Σαχίνης παρενέβη όταν η συζήτηση πέρασε σε προσβλητικούς χαρακτηρισμούς, ζητώντας από τους συμμετέχοντες να διατυπώσουν την κριτική τους χωρίς προσωπικές ύβρεις.
Ο Γκανής συνέδεσε την απώλεια παραγωγικών μονάδων με την απομάκρυνση οικογενειών από τα χωριά. Στη δική του προσέγγιση, το κλείσιμο μιας εκμετάλλευσης επιταχύνει την ερήμωση ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας, επηρεάζοντας το σχολείο, τα καταστήματα και τη συνέχεια της ζωής στην περιφέρεια.
Από το χωράφι στο ράφι: Ποιος εισπράττει τη διαφορά;
Ο παρουσιαστής έθεσε ευθέως το ερώτημα γιατί ο παραγωγός εισπράττει χαμηλές τιμές, ενώ ο καταναλωτής αγοράζει ακριβά το ίδιο προϊόν.
Ο Γκανής απέδωσε μεγάλο μέρος της απόκλισης στη λειτουργία της εμπορικής αλυσίδας, στην ανεπαρκή εποπτεία και στην αδυναμία των παραγωγών να οργανώσουν συλλογικά τη διάθεση των προϊόντων τους.
Πρότεινε ομάδες παραγωγών με επαγγελματική διοίκηση, οικονομικό σχεδιασμό και ανθρώπους που γνωρίζουν την αγορά. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία της καθετοποίησης, ώστε μεγαλύτερο μέρος της αξίας από τη μεταποίηση, την τυποποίηση και την εμπορία να παραμένει στον παραγωγό.
Συνέδεσε αυτή την προοπτική με την επιστροφή νέων στην ύπαιθρο. Οικονομολόγοι, γεωπόνοι και ειδικοί στην προώθηση προϊόντων μπορούν, όπως υποστήριξε, να βρουν θέση σε οργανωμένες παραγωγικές επιχειρήσεις, αξιοποιώντας τις σπουδές τους στον τόπο καταγωγής τους.
Mercosur και διατροφική εξάρτηση
Η συζήτηση επεκτάθηκε στη Mercosur και στον ανταγωνισμό από εισαγόμενα αγροτικά προϊόντα. Ο Γκανής εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για τις συνέπειες που μπορεί να έχει στους Έλληνες παραγωγούς η διεύρυνση του εμπορίου με χώρες διαφορετικού κόστους παραγωγής και παραγωγικών συνθηκών.
Έθεσε ζήτημα ισότιμων απαιτήσεων και ελέγχων, υποστηρίζοντας ότι ο Ευρωπαίος αγρότης δεν μπορεί να επιβαρύνεται με αυστηρές υποχρεώσεις και ταυτόχρονα να ανταγωνίζεται εισαγωγές χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις.
Συνέδεσε, ακόμη, τη συρρίκνωση της εγχώριας παραγωγής με την αντοχή της χώρας σε μια διεθνή κρίση. Το ερώτημα που έθεσε ήταν αν η Ελλάδα διαθέτει την παραγωγική δυνατότητα να θρέψει τον πληθυσμό της όταν διαταράσσονται οι εισαγωγές και οι εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ποιότητα, οινοποιία και σύνδεση με τον τουρισμό
Μιλώντας από την εμπειρία του στην αμπελουργία και την οινοποιία, ο Γκανής υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει στην ποιότητα, την ταυτότητα και την προστιθέμενη αξία των προϊόντων της.
Αναφέρθηκε στην εξέλιξη του ελληνικού κρασιού, στη συμβολή της επιστημονικής γνώσης και στις δυνατότητες μικρότερων μονάδων που εργάζονται με επαγγελματισμό. Παράλληλα, αναγνώρισε δικές του παραλείψεις στον αρχικό οικονομικό σχεδιασμό και στην έρευνα αγοράς.
Ιδιαίτερη θέση είχε η σύνδεση της αγροτικής παραγωγής με τον τουρισμό και τη γαστρονομία. Κατά τον ίδιο, τα ξενοδοχεία και η εστίαση μπορούν να αποτελέσουν σταθερή αγορά για τα ελληνικά προϊόντα, εφόσον οργανωθεί η συνεργασία τους με τους παραγωγούς.
Επέκρινε επίσης τη γραφειοκρατία στις εξαγωγές, περιγράφοντας διαδικασίες που, όπως είπε, του στερούν χρόνο από την εργασία του.
Η συνεργασία με τον Τσίπρα και οι ερωτήσεις Σαχίνη
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής, ο Σαχίνης έθεσε στον Γκανή το ερώτημα πώς συμβιβάζεται η έντονη κριτική του στο πολιτικό σύστημα με τη συμμετοχή του σε προσπάθεια διαμόρφωσης αγροτικού προγράμματος γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα.
Ο Γκανής παρουσίασε την επιλογή του ως προσπάθεια παρέμβασης μέσα από την πολιτική διαδικασία. Αναφέρθηκε στη συνεργασία του με τον Θωμά Μόσχο και σε ομάδα ανθρώπων της παραγωγής, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνται συγκεκριμένες δεσμεύσεις και ουσιαστικός λόγος των αγροτών στη χάραξη πολιτικής.
Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται η αποκέντρωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, η δημιουργία αγροτικού επιμελητηρίου ή εθνικού συμβουλίου αγροτών και αλλαγές στον τρόπο εκτίμησης των ζημιών. Έθεσε επίσης ζητήματα συντάξεων και αναγνώρισης της εργασίας των γυναικών στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Ο παρουσιαστής επέμεινε στον αντίλογο, υπενθυμίζοντας την κυβερνητική διαδρομή του Τσίπρα και τις δεσμεύσεις της περιόδου των μνημονίων. Στο κλείσιμο ξεχώρισε την ανάλυση του καλεσμένου για τον πρωτογενή τομέα από την πολιτική επιλογή του, σημειώνοντας ότι αυτή θα κριθεί στην πράξη.
Το κεντρικό αίτημα που διατύπωσε ο Γκανής ήταν μια εθνική στρατηγική με σταθερές βάσεις, οι οποίες θα παραμένουν ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές αλλαγές. Μια στρατηγική που θα δίνει στον παραγωγό τη δυνατότητα να ζει από τη δουλειά του και στους νέους λόγο να παραμείνουν στην ελληνική ύπαιθρο.