Του Χρήστου Κωνσταντινίδη, Middle East Forum
Στις 24 Ιουλίου 2026, το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος ανέφερε ότι, για μια ολόκληρη εβδομάδα, τέσσερις τουρκικές μηχανότρατες ψάρευαν εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, σε μια από τις πιο ευαίσθητες και οικολογικά σημαντικές θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου, μεταξύ Σάμου, Φούρνων και Πάτμου. Τα σκάφη εφάρμοζαν μία από τις πιο καταστροφικές αλιευτικές μεθόδους για τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Η χρονική στιγμή δεν ήταν τυχαία. Στις 5 Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, ο Υπουργός Γεωργίας και Δασοκομίας της Τουρκίας, Ιμπραήμ Γιουμακλί, ανακοίνωσε την παρακολούθηση των θαλάσσιων αλιευτικών ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών στο Αιγαίο που η Τουρκία ισχυρίζεται ότι εμπίπτουν στην αλιευτική της δικαιοδοσία. Στην πραγματικότητα, συνδύασε την αφήγηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», στην οποία η Τουρκία διεκδικεί ελληνικά ύδατα, με την αλιευτική δραστηριότητα και προχώρησε στην εφαρμογή της ακόμη και πριν η Τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση εισαγάγει επίσημα το νομικό πλαίσιο για τη Γαλάζια Πατρίδα αυτό το φθινόπωρο.
Η αντιπαράθεση έχει κλιμακωθεί σε πυροβολισμούς και αντιπαραθέσεις με την τουρκική ακτοφυλακή.
Η Τουρκία προχώρησε παρά τις αντιρρήσεις του Έλληνα Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλη Κικίλια, τον Μάιο του 2026, στις προκλήσεις των Τούρκων ψαράδων και τις εκκλήσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση να παρέμβει.
Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Τούρκοι ψαράδες αλιεύουν λαθραία σε ελληνικά ύδατα από τη δεκαετία του 1990, αλλά από το 2015, τόσο η κλίμακα όσο και ο χαρακτήρας τους κλιμακώθηκαν. Η σύγκρουση έχει κλιμακωθεί σε πυροβολισμούς και αντιπαραθέσεις με την τουρκική ακτοφυλακή. Οι περισσότερες παραβιάσεις έχουν σημειωθεί στη θαλάσσια περιοχή που περιλαμβάνει τη Σάμο, τους Φούρνους, το Αγαθονήσι, τους Αρκιούς και την Πάτμο, καθώς και γύρω από τη Χίο, τη Λέσβο και τα Δωδεκάνησα, και περιοδικά στις Κυκλάδες. Αυτές οι εισβολές διαρκούν περισσότερο, επιδεικνύουν καλύτερη οργάνωση και επαναλαμβάνονται πιο συχνά.
«Δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για ένα επαναλαμβανόμενο επιχειρησιακό μοτίβο που δημιουργεί τετελεσμένα και δοκιμάζει τις ελληνικές αντιδράσεις», εξήγησε ο Υποναύαρχος (Ε.Α.) Νίκος Σπανός του Λιμενικού Σώματος-Ελληνικής Ακτοφυλακής, πρώην διευθυντής της Λιμενικής Αστυνομίας και του Ελέγχου Αλιείας και διορισμένος από το δικαστήριο εμπειρογνώμονας σε θαλάσσια ατυχήματα.
Παρόλο που πολλές από τις βασικές διατάξεις της UNCLOS, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την κυριαρχία επί των χωρικών υδάτων, συμμορφώνονται με το εθιμικό διεθνές δίκαιο και είναι δεσμευτικές για όλα τα κράτη, η Τουρκία —παρά το γεγονός ότι δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης— έχει επιδιώξει να μετατρέψει μια παράνομη πρακτική σε μέσο πολιτικής πίεσης.
Ένα παράδειγμα είναι το πλαίσιο Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού της Ελλάδας, το οποίο καθορίζει τη διοικητική και αναπτυξιακή χρήση του θαλάσσιου χώρου σύμφωνα με το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο. «Η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει κάθε ελληνικό διοικητικό μέτρο ως υποτιθέμενο ότι επηρεάζει «αμφισβητούμενες περιοχές», προκειμένου να ενισχύσει την αφήγηση των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών» ή της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η παράνομη παρουσία αλιευτικών σκαφών χρησιμοποιείται συχνά ως μέσο χαμηλής έντασης για την προβολή αυτών των ισχυρισμών», δήλωσε ο Σπανός.
Πέρα από τις εθνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις του, το ζήτημα έχει και οικονομική διάσταση. Οι Έλληνες αλιείς αντιμετωπίζουν μείωση των εισοδημάτων τους λόγω της υπεραλίευσης, ενώ προειδοποιούν για αυτό που περιγράφουν ως σχέδιο που τους οδηγεί στην πτώχευση.
Ανησυχητική και ύποπτη είναι η δραστηριότητα των τουρκικών σκαφών που παραμένουν στο Αιγαίο για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δήθεν για να αποφύγουν τους ελέγχους σε διεθνή ύδατα, ενώ μεταφέρουν κλουβιά που περιέχουν ζωντανό τόνο. Τα ψάρια παχύνονται και στη συνέχεια πωλούνται για εκατομμύρια ευρώ στις ασιατικές ιχθυαγορές, ιδίως στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα. Η διατήρηση τόσο μεγάλου αριθμού ψαριών στη ζωή για εβδομάδες απαιτεί τεράστιες ποσότητες τροφής κάθε μέρα – εκτιμάται σε χιλιάδες κιλά άγριων ψαριών. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πού και πώς αλιεύονται αυτά τα ψάρια ή αν η δραστηριότητα υπόκειται σε κάποια εποπτεία.
Η Τουρκία, όπως και η Κίνα, χρησιμοποιεί την υπεραλίευση όχι μόνο για οικονομικό όφελος αλλά και ως εργαλείο για την ενίσχυση των εδαφικών της διεκδικήσεων.
Φαίνεται ότι ο πλούτος του Αιγαίου και των ελληνικών θαλασσών —τον οποίο η Τουρκία επιδιώκει να οικειοποιηθεί μέσω του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας και του τουρκο-λιβυκού μνημονίου— δεν περιορίζεται στην ενέργεια.
Η ειρωνεία είναι ότι η Τουρκία, η οποία παρουσιάζεται ως αξιόπιστος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ, υιοθετεί πρακτικές που μοιάζουν με αυτές της Κίνας, μιας χώρας με την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες εμπλέκονται σε στρατηγικό ανταγωνισμό. Η Τουρκία, όπως και η Κίνα, χρησιμοποιεί την υπεραλίευση όχι μόνο για οικονομικό όφελος αλλά και ως εργαλείο για την ενίσχυση των εδαφικών της διεκδικήσεων.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δηλώσεις όπως αυτή της Ύπατης Εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Κάγια Κάλας, η οποία κάλεσε την Τουρκία να απόσχει από απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας, δεν αποτελούν παρά ευσεβείς πόθους παρά μια πραγματική λύση.
Η Άγκυρα έχει αποδείξει ότι περιφρονεί τους νόμους και τους κανόνες. Απαιτούνται δραστικά μέτρα, ιδίως οικονομικές κυρώσεις και συνέπειες που επηρεάζουν την ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας στην ΕΕ. Τέτοια μέτρα πρέπει να επιβάλλουν ένα πραγματικό κόστος στην Άγκυρα, εάν η Ευρώπη θέλει να τερματίσει την πειρατεία της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.