Η μάχη του 21ου αιώνα: Ποιος κρατά τα κλειδιά του ψηφιακού κράτους του Ισλαμαμπάντ;
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα διαμορφώνεται στο Πακιστάν, καθώς ο περίφημος Οικονομικός Διάδρομος Κίνας–Πακιστάν (CPEC) περνά σε μια δεύτερη φάση, πολύ διαφορετική από εκείνη που γνώρισε ο κόσμος την τελευταία δεκαετία. Αν το πρώτο στάδιο του CPEC ήταν οι αυτοκινητόδρομοι, τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι και οι ενεργειακές υποδομές, το νέο κεφάλαιο αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, τα μεγάλα δεδομένα, την ψηφιακή διακυβέρνηση και τον έλεγχο της πληροφορίας.
Η μετάβαση στο λεγόμενο «CPEC 2.0» σηματοδοτεί μια βαθύτερη και πιθανώς πιο επικίνδυνη εξάρτηση του Πακιστάν από την Κίνα. Η συνεργασία Πεκίνου–Ισλαμαμπάντ μεταφέρεται πλέον από το πεδίο των υποδομών στο πεδίο των αλγορίθμων, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο επιρροής που δεν βασίζεται μόνο στην οικονομία, αλλά και στον έλεγχο των δεδομένων.
Από τον Δρόμο του Μεταξιού στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Για σχεδόν δέκα χρόνια το CPEC αποτελούσε το πιο εμβληματικό έργο της κινεζικής πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη – Ένας Δρόμος» στη Νότια Ασία.
Η Κίνα χρηματοδότησε λιμάνια, εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οδικά δίκτυα και μεγάλα έργα υποδομών, προσφέροντας στο Πακιστάν οικονομική ανάσα και στο Πεκίνο στρατηγική πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό.
Σήμερα, όμως, η προτεραιότητα αλλάζει.
Οι συμφωνίες που υπογράφηκαν τα τελευταία χρόνια μεταξύ των δύο χωρών δίνουν έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη, το cloud computing, τις τηλεπικοινωνίες και τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Αναλυτές κάνουν λόγο για το φαινόμενο «AI στον Ινδό ποταμό», περιγράφοντας τη συστηματική μεταφορά κινεζικών τεχνολογιών παρακολούθησης, ψηφιακής διακυβέρνησης και τεχνητής νοημοσύνης στο Πακιστάν.
Η γέννηση ενός ψηφιακού κράτους επιτήρησης
Η πιο ορατή έκφραση αυτής της μετάβασης είναι τα προγράμματα «Safe City» που αναπτύσσονται σε μεγάλες πακιστανικές πόλεις.
Το σύστημα βασίζεται σε τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται ήδη εκτεταμένα στην Κίνα:
- Αναγνώριση προσώπου μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
- Αυτόματη αναγνώριση πινακίδων οχημάτων.
- Προγνωστική αστυνόμευση.
- Κεντρική επεξεργασία δεδομένων ασφαλείας.
Επισήμως, το πρόγραμμα παρουσιάζεται ως εργαλείο καταπολέμησης της τρομοκρατίας και της εγκληματικότητας.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, πρόκειται ουσιαστικά για εξαγωγή του κινεζικού μοντέλου ψηφιακού ελέγχου.
Για το Πακιστάν, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη δυνατότητα κρατικής επιτήρησης. Για την Κίνα, σημαίνει πρόσβαση σε ένα τεράστιο «εργαστήριο» πραγματικών δεδομένων σε ένα ιδιαίτερα ασταθές περιβάλλον ασφαλείας.
Το τίμημα της εξάρτησης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία αυτή καθαυτή, αλλά η εξάρτηση που δημιουργεί.
Το Πακιστάν δεν διαθέτει τους οικονομικούς πόρους για να αναπτύξει μόνο του υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και νέας γενιάς ψηφιακών δικτύων.
Η Κίνα προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις, χρηματοδότηση και τεχνογνωσία.
Το αντάλλαγμα, όμως, είναι η υιοθέτηση κινεζικών προτύπων δεδομένων, λογισμικού και ψηφιακής διακυβέρνησης.
Με την πάροδο του χρόνου, η αποδέσμευση από αυτό το οικοσύστημα θα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη και ακριβή.
Στην πράξη, το Ισλαμαμπάντ κινδυνεύει να βρεθεί εγκλωβισμένο σε μια τεχνολογική τροχιά που θα καθορίζεται από το Πεκίνο.
Απειλή για τον τεχνολογικό τομέα του Πακιστάν
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί και ένα σοβαρό οικονομικό δίλημμα.
Η πακιστανική βιομηχανία λογισμικού και υπηρεσιών πληροφορικής αντλεί το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων της από δυτικές αγορές, κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη.
Οι εξαγωγές του τομέα πλησιάζουν τα 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αποτελούν έναν από τους ελάχιστους δυναμικούς κλάδους της οικονομίας.
Όμως, όσο περισσότερο ενσωματώνονται κινεζικές πλατφόρμες και κινεζικές αρχιτεκτονικές δεδομένων, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι πακιστανικές εταιρείες να αντιμετωπίσουν περιορισμούς από δυτικές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις που ανησυχούν για ζητήματα κυβερνοασφάλειας.
Με άλλα λόγια, το Πακιστάν κινδυνεύει να θυσιάσει τη δυτική αγορά για να αποκτήσει κινεζικές επιδοτούμενες ψηφιακές υποδομές.
Η μάχη για την ψηφιακή κυριαρχία
Η ουσία όμως βρίσκεται αλλού.
Δεν αφορά μόνο τις επενδύσεις ή τις νέες τεχνολογίες.
Αφορά τον έλεγχο των δεδομένων.
Αν τα δεδομένα αποτελούν το «πετρέλαιο» του 21ου αιώνα, τότε το Πακιστάν παραχωρεί σταδιακά τα δικαιώματα εξόρυξης αυτού του ψηφιακού πλούτου στην Κίνα.
Καθώς κινεζικές εταιρείες αποκτούν πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές, από έξυπνα δίκτυα ενέργειας μέχρι αυτοματοποιημένα συστήματα γεωργικής διαχείρισης, το ερώτημα γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμο:
Ποιος κρατά τα κλειδιά του ψηφιακού κράτους;
Σε μια μελλοντική γεωπολιτική κρίση, αυτή η εξάρτηση θα μπορούσε να μετατραπεί από οικονομικό πρόβλημα σε ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Η μεγάλη εικόνα
Η Κίνα δεν επενδύει πλέον μόνο σε δρόμους, λιμάνια και σιδηροδρόμους.
Επενδύει σε αλγορίθμους, δεδομένα και ψηφιακά δίκτυα.
Το Πεκίνο οικοδομεί μια νέα μορφή επιρροής, όπου η εξάρτηση δεν δημιουργείται από το χρέος ή τις υποδομές, αλλά από την τεχνολογία και τον έλεγχο της πληροφορίας.
Για το Πακιστάν, το δίλημμα είναι υπαρξιακό: να αξιοποιήσει την κινεζική τεχνολογία χωρίς να χάσει την ψηφιακή του κυριαρχία.
Για τη Δύση, το CPEC 2.0 αποτελεί άλλη μία ένδειξη ότι ο ανταγωνισμός με την Κίνα δεν θα κριθεί μόνο σε στρατιωτικές βάσεις και εμπορικούς διαδρόμους, αλλά και στα δίκτυα δεδομένων, στην τεχνητή νοημοσύνη και στην κατοχή του ψηφιακού μέλλοντος.