Όταν τα ρωσικά τανκς πέρασαν τα ουκρανικά σύνορα τον Φεβρουάριο του 2022, η Γερμανία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα οδυνηρό δεδομένο: η ενεργειακή της ασφάλεια ήταν δεμένη στο άρμα ενός εγκληματία πολέμου. Πώς έφτασε όμως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης σε αυτό το σημείο;
Ο Λαρς-Χέντρικ Ρέλερ, ο επί χρόνια στενός σύμβουλος οικονομικής πολιτικής της Άνγκελα Μέρκελ, έδωσε τη δική του εκδοχή μιλώντας στο podcast «Das Klima-Labor» του ntv, στο περιθώριο της Διάσκεψης Βιωσιμότητας του Αμβούργου.
«Αντιμετωπίσαμε τα προβλήματα που ήταν στο τραπέζι», είπε ο Ρέλερ, περιγράφοντας το σκεπτικό της εποχής. «Υπήρχαν πολλά να γίνουν τότε, πράγματα που αφορούσαν τον λαό». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παραδόσεις ρωσικού φυσικού αερίου απλώς δεν συγκαταλέγονταν στις προτεραιότητες που έχριζαν άμεσης παρέμβασης. Τις συμβάσεις, άλλωστε, δεν τις υπέγραφε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αλλά ο ιδιωτικός τομέας. «Αυτή ήταν η στρατηγική», τόνισε. «Και η πλειοψηφία του πληθυσμού την υποστήριζε».
Με τον ίδιο τρόπο, εξήγησε, η αργή ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ήταν μια πραγματικότητα που η κυβέρνηση δεν μπορούσε εύκολα να παρακάμψει. «Μπορείτε να το επικρίνετε αυτό, αλλά αυτό προσπάθησε να κάνει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση», σημείωσε.
Στη συζήτηση που ακολούθησε, ο Ρέλερ αναφέρθηκε στη «νέα παγκόσμια αταξία» για την οποία είχε μιλήσει νωρίτερα ο Γερμανός Ομοσπονδιακός Πρόεδρος. Η παλιά πολυμερής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες έχει παρέλθει, είπε, και η Γερμανία μαζί με την Ευρώπη οφείλουν να μειώσουν τις εξαρτήσεις τους. Όταν ρωτήθηκε γιατί αυτό δεν έγινε νωρίτερα, όταν ο ίδιος βρισκόταν στην Καγκελαρία, η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική: «Είχαμε οικονομική κρίση, τραπεζική κρίση, μεταναστευτική κρίση και την πρώτη θητεία Τραμπ. Όταν τα προβλήματα δεν είναι επείγοντα, είναι δύσκολο να εφαρμόσεις αλλαγές».
Το φυσικό αέριο, η πυρηνική ενέργεια και οι ανεκπλήρωτοι στόχοι
Ο Ρέλερ παραδέχτηκε ότι η Γερμανία οικειοθελώς έγινε εξαρτημένη από το ρωσικό αέριο, αλλά επέμεινε ότι εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν εύκολες εναλλακτικές. «Αποφασίσαμε να καταργήσουμε σταδιακά την πυρηνική ενέργεια και τον άνθρακα. Ταυτόχρονα, δεν μπορούσαμε να επεκτείνουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αρκετά γρήγορα», είπε, υπογραμμίζοντας ότι η Ρωσία υπήρξε αξιόπιστος προμηθευτής από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. «Σχεδόν κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι ο Πούτιν θα ξεκινούσε αυτόν τον πόλεμο. Ακόμα και στα υψηλότερα επίπεδα, κανείς δεν το πίστευε».
Παράλληλα, απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η βιομηχανία άσκησε πίεση για φθηνό ρωσικό αέριο: «Δεν ένιωσα καμία πίεση από τον επιχειρηματικό τομέα. Απλώς χρειαζόμασταν ενέργεια και δεν υπήρχαν πολλές επιλογές».
Το μάθημα που πρέπει να κρατήσει η Γερμανία, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η ανάγκη διαφοροποίησης. Θύμισε ότι ήδη τότε γίνονταν προσπάθειες για προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, όμως οι γερμανικοί τερματικοί σταθμοί LNG κατασκευάστηκαν μόλις μετά το 2022.
Η νέα εξάρτηση από το αμερικανικό LNG και το στοίχημα των ανανεώσιμων
Σήμερα, το 90% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που εισάγει η Γερμανία προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, μια νέα εξάρτηση που ο Ρέλερ αναγνωρίζει ως προβληματική, δεδομένης της αβεβαιότητας για την κατεύθυνση της Ουάσινγκτον. Η λύση, υποστηρίζει, βρίσκεται στην ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, αλλά με έναν όρο: «Πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμο. Στο παρελθόν δεν είχαμε δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην προσιτή τιμή. Αν λάβεις υπόψη την προστασία του κλίματος και την οικονομία μαζί, έχεις μεγαλύτερη επιτυχία».
Ο πρώην σύμβουλος της Μέρκελ υπερασπίστηκε το μοντέλο που θέλει την κλιματική πολιτική να βαδίζει χέρι-χέρι με την οικονομική λογική. «Η Γερμανία δεν δίνει προτεραιότητα στα οικονομικά επιχειρήματα έναντι του κλίματος, αλλά προσπαθεί να τα συμφιλιώσει», είπε, αν και παραδέχτηκε ότι η δυνητική ανάπτυξη της χώρας έχει καταρρεύσει από το 1,6% στο 0,2% και ότι ίσως χρειάζεται να επανεξεταστεί αν όλα έγιναν σωστά στην κλιματική πολιτική.
Νέες συμμαχίες και ο δύσκολος δρόμος της ισορροπίας
Σε ό,τι αφορά τις διεθνείς σχέσεις, ο Ρέλερ εμφανίστηκε υποστηρικτικός της στροφής προς άλλες αγορές – όπως η συμφωνία Mercosur με τη Νότια Αμερική και οι εμπορικές σχέσεις με Μεξικό και Ινδία – χωρίς όμως να διαρρηχθούν οι δεσμοί με την Ουάσινγκτον. «Πρέπει να κάνουμε το ένα χωρίς να παραμελήσουμε το άλλο. Η Αμερική θα παραμείνει σημαντικός οικονομικός εταίρος», σημείωσε, επαινώντας μάλιστα τον Καγκελάριο για τον χειρισμό της ισορροπίας αυτής.
Κλείνοντας, ο Ρέλερ, που σήμερα ηγείται της Ομάδας Πράσινων Εγγυήσεων, μιας πρωτοβουλίας που προσπαθεί να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις σε δύσκολες περιοχές, επέμεινε ότι η πολιτική εξωτερικού εμπορίου ήταν ανέκαθεν συνδεδεμένη με την προστασία του κλίματος, μέσα από κρατικές εγγυήσεις που επιβραβεύουν τις πράσινες επενδύσεις. Ένα μοντέλο που, όπως άφησε να εννοηθεί, η Γερμανία πρέπει να ενισχύσει αν θέλει πραγματικά να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της.