Το τρίγωνο Τουρκία-Σ. Αραβία-Πακιστάν δεν λειτουργεί μόνο στη Μέση Ανατολή αλλά επεκτείνεται εντός της Ευρώπης. Πακιστανικά και Τουρκικά δίκτυα τζαμιών στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στη Βρετανία ανθούν. Η χρηματοδότηση ισλαμιστικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων εντός ΕΕ με τουρκικές ΤDIP/Diyanet επιρροές σε μουσουλμανικές κοινότητες Δυτικής Ευρώπης προκαλεί ένθερμο προβληματισμό στην συντριπτική πλειοψηφία των λαών της Ευρώπης. Η ανάδυση των ταυτοτικών κομμάτων είναι αιτιακή απόρροια αυτής της σχέσης. Η Ελλάδα λοιπόν αντί να τριγυρνάει ως woke προστιθέμενη αξία των Δημοκρατικών των ΗΠΑ που εκλεγούν ισλαμιστές θα έπρεπε να ενισχύει τα ταυτοτικα στοιχεία στην Ευρώπη με ανάδειξη μέσω ψυχολογικών και όχι μόνον επιχειρήσεων της Τουρκίας ως κυρίαρχου μοχλού. Η Ελλάδα, έχοντας άμεση εμπειρία από τη λειτουργία αυτών των δικτύων (Θράκη, μεταναστευτικές ροές), μπορεί να αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό κόμβο τεχνογνωσίας.
Η συμμαχία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν βέβαια δεν είναι μία ομοιογενής συμμαχία αλλά είναι ένα σύστημα αλληλοεπικαλυπτόμενων συμφερόντων με κρυφές τάσεις τριβής. Ο πιο σημαντικός κανόνας στη γεωπολιτική εκμετάλλευση αδυναμιών ενός αντιπάλου δεν είναι να αναζητάς τι ισχυρίζεται ο αντίπαλος φωναχτά αλλά να είσαι σε θέση να ακούς τι αποφεύγει να πει. Κάθε συμμαχία παράγει επίσημες αφηγήσεις ενότητας ακριβώς εκεί που υπάρχει διαφωνία. Το τρίγωνο Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν δεν αποτελεί εξαίρεση. Η «ισλαμική αλληλεγγύη» που επικαλείται η κάθε πλευρά αποτελεί ένα πολιτικό εργαλείο και όχι μία οργανική πραγματικότητα. Πίσω της κρύβονται ανταγωνισμοί ηγεμονίας, θεολογικές εχθρότητες και οικονομικές ανισότητες που, αν κατανοηθούν σωστά, μετατρέπονται σε μοχλούς για μια έξυπνη ελληνική στρατηγική.
Ρωγμή Πρώτη: Η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία δεν μιλούν την ίδια ισλαμική «γλώσσα»
Η Τουρκία του Ερντογάν έχει αγκαλιάσει την ισλαμιστική πολιτική της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ήτοι ένα κίνημα που πιστεύει στην κατάκτηση πολιτικής εξουσίας από τα κάτω προς τα πάνω, μέσω της εκλογικής συμμετοχής, της κινητοποίησης των μαζών και της πολιτικής οργάνωσης. Αυτό το μοντέλο αποτελεί μία υπαρξιακή απειλή για τους Σαούντ. Διότι οι ίδιοι είναι ένα βασιλικό καθεστώς που πιστεύει ότι νομιμοποιείται εκ θεϊκού δικαιώματος και εκ φυλετικής κληρονομιάς. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να ανεχθεί ένα κίνημα που ισχυρίζεται ότι ο απλός πιστός έχει το δικαίωμα να εκλέξει ηγέτη. Ο Ερντογάν έχει σταθεί ρητά απέναντι στο σαουδαραβικό «ορθόδοξο» Ισλάμ και υπέρ της μουσουλμανικής αδελφότητας του Κατάρ. Η Αθήνα μπορεί να καλλιεργεί διακριτικά και ταυτόχρονα μια αξιόπιστη διμερή σχέση με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, τοποθετώντας τον εαυτό της ως σταθερή και αξιόπιστη δύναμη στη Μεσόγειο που δεν φλερτάρει με ισλαμιστικά κινήματα. Φυσικά τα ΗΑΕ και η Σ. Αραβία έχουν ανταγωνιστικές σχέσεις. Η Ελλάδα όμως μπορεί να αναδειχθεί ως πόλος διαμεσολάβησης μεταξύ τους όταν η τουρκική επεκτατικότητα αργά ή γρήγορα θα αποτελέσει την καταλυτική στιγμή της αντισυσπείρωσης.
Ειδικά, η Ελλάδα θα μπορούσε να αναπτύξει με τα ΗΑΕ συνεργασία στην αντιμετώπιση της Diyanet και των τουρκικών δικτύων θρησκευτικής επιρροής στην Αφρική και τα Βαλκάνια, ένα ζήτημα στο οποίο τα ΗΑΕ έχουν τεράστιο ιδιοτελές ενδιαφέρον, καθώς ανταγωνίζονται ενεργά την τουρκική επιρροή στο ίδιο γεωγραφικό τόξο. Η Ελλάδα προσφέρει την γεωγραφική θέση, την ευρωπαϊκή νομιμοποίηση και φυσικά την ιστορική παρουσία στα Βαλκάνια. Τα ΗΑΕ προσφέρουν το χρήμα, τα δίκτυα και την πολιτική πρόσβαση στον αραβικό κόσμο. Αυτή είναι η λογική της βυζαντινής συμμαχίας: βρες τον αντίπαλο του αντιπάλου σου και δώσε του κάτι που χρειάζεται.
Ρωγμή Δεύτερη: Η Σαουδική Αραβία δεν θέλει ισχυρή Τουρκία αλλά θέλει προβλέψιμη Τουρκία
Μία από τις πιο λανθασμένες αντιλήψεις για την σαουδαραβική εξωτερική πολιτική είναι ότι το Ριάντ επιθυμεί την ανάπτυξη της ισχύος της Άγκυρας. Η αλήθεια είναι ότι η Σαουδική Αραβία φοβάται μια ισχυρή Τουρκία για τον ίδιο λόγο που φοβόταν ιστορικά την Αίγυπτο του Νάσερ, επειδή μια ισχυρή, λαϊκιστική και κινηματική ισλαμική δύναμη που ελκύει μουσουλμανικές πληθυσμιακές ομάδες μέσω ιδεολογίας και όχι μέσω πλούτου είναι ο απόλυτος υπαρξιακός ανταγωνιστής για το δυναστικό της καθεστώς.
Το Ριάντ συνεργάζεται με την Άγκυρα εκεί που έχει άμεσο συμφέρον, κυρίως δηλαδή στην αντιμετώπιση του Ιράν αλλά σε κανένα επίπεδο δεν «επενδύει» στη μακροπρόθεσμη τουρκική ισχύ. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Σημαίνει ότι το Ριάντ είναι δεκτικό σε αφηγήσεις που υπονομεύουν την τουρκική γεωστρατηγική φιλοδοξία, εφόσον αυτές παρουσιάζονται με τρόπο που δεν ταυτίζεται με δυτικές αντισαουδαραβικές ατζέντες.
Πρακτικά επομένως η Ελλάδα θα μπορούσε να επενδύσει σε υψηλόβαθμες επαφές με τον σαουδαραβικό μηχανισμό ευφυΐας και αμύνης, προσφέροντας ανάλυση των τουρκικών δικτύων εντός ΕΕ και των Βαλκανίων πεδίο στο οποίο η Ελλάδα έχει ή θα έπρεπε να διαθέτει άμεση εποπτεία. Ο ρόλος της Ελλάδας ως «τεκμηριωτή» της τουρκικής επεκτατικότητας σε κοινούς διπλωματικούς χώρους είναι ακριβώς εκείνο το asset που δεν αξιοποιείται. Η Σαουδική Αραβία θα ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για αυτά τα δεδομένα απλώς δεν έχει κάποιος σκεφτεί να τα προσφέρει συστηματικά.
Ρωγμή Τρίτη: Η Στρατιωτική Συνεργασία Τουρκίας-Πακιστάν έχει «οροφή»
Η τουρκο-πακιστανική στρατιωτική σχέση — η πιο ορατή έκφραση της οποίας είναι η πώληση Bayraktar TB2 και η τεχνολογική μεταφορά στα πακιστανικά drone παρουσιάζεται συχνά ως απόδειξη μιας αμυντικής συμμαχίας εις βάθος. Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Το Πακιστάν έχει δικό του ανεξάρτητο αμυντικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα με βαθιές ρίζες στην Κίνα και όχι στην Τουρκία. Η Κίνα παρέχει στο Πακιστάν πυρηνική τεχνολογία, προηγμένα μαχητικά (JF-17), υποβρύχια και μεγάλες υποδομές (CPEC). Σε σύγκριση με αυτό, η τουρκική σχέση είναι συμπληρωματική, είναι χρήσιμη, αλλά προς ώρας δεν είναι υπαρξιακή.
Αυτό σημαίνει ότι το Πακιστάν δεν θα θυσιάσει την κινεζική του σχέση ή τη σχέση του με τη Σαουδικη Αραβία για να προστατεύσει τα τουρκικά συμφέροντα που δεν το αφορούν άμεσα. Αν η Ελλάδα δεχόταν ποτέ άμεση επιθετικότητα με πακιστανική εμπλοκή σε μορφή intelligence, τεχνολογικής μεταφοράς η Ελλάδα έχει έμμεσα μέσα αποτροπής μέσω της Ινδίας και των ΗΑΕ που μπορούν να ανεβάσουν το κόστος αυτής της εμπλοκής πολύ πέρα από ό,τι το Πακιστάν θα ήθελε να πληρώσει για ελληνο-τουρκικά ζητήματα.
Το Συνθετικό Συμπέρασμα: Η Ελλάδα ως «Αρχιμήδειο Σημείο»
Αν υπάρχει ένα πρακτικό συμπέρασμα από όλη αυτή την ανάλυση, είναι το εξής: η ισχύς της Ελλάδας δεν βρίσκεται στο τι μπορεί να κάνει μόνη της βρίσκεται στο πού στέκεται στον γεωπολιτικό χάρτη. Η Ελλάδα είναι το μοναδικό κράτος στον κόσμο που είναι ταυτόχρονα μέλος της ΕΕ καιβτου ΝΑΤΟ, εντός της Σένγκεν, στα όρια της ισλαμικής επεκτατικότητας, με πρόσβαση στη Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο, με ενεργό ιστορική παρουσία σε χώρους (Αίγυπτος, Κύπρος, Ισραήλ) που είναι κρίσιμοι για όλους τους παίκτες.
Αυτή η θέση είναι το «αρχιμήδειο σημείο» ήτοι το σημείο από το οποίο, αν σπρωχτεί σωστά ο μοχλός, μπορεί κάποιος να μετακινήσει βάρη δυσανάλογα μεγαλύτερα από τη δική του ισχύ. Ο Αρχιμήδης ήταν Έλληνας. Το σημείο είναι ακόμα εκεί. Το ζητούμενο είναι αν η Ελλάδα θα επιλέξει να σταθεί πάνω του.
Ο Νικηφόρος Φωκάς θα έλεγε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την τουρκική απειλή μόνο στο Αιγαίο αλλά και σε όλα τα πεδία εκείνα όπου η Τουρκία είναι εκτεθειμένη.
Ο δε Βελισσάριος θα διεμήνυε ότι η χρήση εποικοδομητικών συμμάχων θα λειτουργούσε ως δύναμη πολλαπλασιαστή. Ο Βελισσάριος ενσωμάτωνε εχθρικούς πολεμιστές ως foederati. Σήμερα η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη Σερβία, την Αρμενία, τους Κούρδους πολιτικούς δρώντες, τους Αιγύπτιους, τους Ρωμιούς Ορθόδοξους σε όλον τον κόσμο, ήτοι να οικοδομήσει ασύμμετρα δίκτυα στις περιφέρειες της τουρκικής επιρροής. Η Ορθοδοξία είναι ένα δίκτυο 300 εκατομμυρίων ανθρώπων (Ρωσία, Σερβία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Γεωργία, Αιθιοπία) που δεν αξιοποιείται ποτέ ως στρατηγικό δίκτυο.
Είναι διατεθειμένη η Ελλάδα να αποκτήσει ξανά Αυτοκρατορικές φιλοδοξίες ή θα καταλήξει να είναι το αποτέλεσμα της απουσίας φιλοδοξιών της μεταπολίτευσης;