Μια εκτενή και αποκαλυπτική συζήτηση για την Τουρκία, τα ελληνοτουρκικά, την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, το ΝΑΤΟ και τον πόλεμο με το Ιράν είχε ο Σάββας Καλεντερίδης με τον Τζέικ Σωτηριάδη στην εκπομπή «Geopolitics» της τηλεόρασης της «Ναυτεμπορικής».
Ο Τζέικ Σωτηριάδης, απόστρατος αντισμήναρχος της Πολεμικής Αεροπορίας των Ηνωμένων Πολιτειών και πρώην αξιωματικός πληροφοριών και στρατηγικών εκτιμήσεων, μετέφερε την εμπειρία του από κρίσιμα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ουάσιγκτον. Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στις αμερικανικές εκτιμήσεις για την ελληνική πολιτική βούληση απέναντι στην Τουρκία.
«Οι Αμερικανοί είχαν καταλήξει ότι οι Έλληνες θα κάνουν πίσω»
Ο Τζέικ Σωτηριάδης αποκάλυψε ότι κατά τη διάρκεια της ελληνοτουρκικής κρίσης του 2020 στο αμερικανικό Πεντάγωνο εξετάζονταν σενάρια ακόμη και στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Όπως ανέφερε, Αμερικανοί συνάδελφοί του τον ρωτούσαν εάν οι δύο χώρες επρόκειτο τελικά να οδηγηθούν σε πόλεμο. Το συμπέρασμα, όμως, στο οποίο είχαν καταλήξει οι σχετικές αμερικανικές αναλύσεις ήταν εξαιρετικά δυσάρεστο για την Αθήνα.
«Ό,τι και να συμβεί, οι Έλληνες θα κάνουν πίσω», ήταν, σύμφωνα με τον ίδιο, η εκτίμηση που επικρατούσε.
Ο απόστρατος αξιωματικός διευκρίνισε ότι το πρόβλημα δεν σχετίζεται με τις δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αντιθέτως, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρές, καλά εξοπλισμένες Ένοπλες Δυνάμεις και εξαιρετικά ικανούς χειριστές μαχητικών αεροσκαφών.
Το ζήτημα, κατά την εκτίμησή του, εντοπίζεται στην πολιτική βούληση και στην αξιοπιστία της ελληνικής αποτροπής.
Η συζήτηση κατέληξε στην ανάγκη εγκατάλειψης της λογικής του κατευνασμού και μετάβασης σε μια σαφή στρατηγική αποτροπής, η οποία δεν θα επιδιώκει τη σύγκρουση, αλλά θα αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε τουρκικής επιθετικής ενέργειας.
Η κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού και ο συναγερμός στο Κατάρ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η προσωπική μαρτυρία του Τζέικ Σωτηριάδη για την κατάρριψη του ρωσικού Su-24 από τουρκικό F-16 κοντά στα τουρκοσυριακά σύνορα.
Εκείνη τη νύχτα υπηρετούσε στο αμερικανικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων στο Κατάρ, το οποίο υπαγόταν στην Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ και παρακολουθούσε τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή.
Όπως περιέγραψε, μετά την κατάρριψη σήμανε συναγερμός, καθώς υπήρχε σοβαρός φόβος ότι η Ρωσία θα προχωρούσε σε αντίποινα. Τα τηλέφωνα πήραν «φωτιά» και η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία ζητούσε συνεχή ενημέρωση για τις εξελίξεις.
Ο Σωτηριάδης θυμήθηκε ότι κοιτούσε τον χάρτη και δυσκολευόταν να πιστέψει πως η Τουρκία είχε καταρρίψει το ρωσικό αεροσκάφος για μια παραβίαση που διήρκεσε μόλις μερικά δευτερόλεπτα.
Παρά τον τεράστιο κίνδυνο κλιμάκωσης, εκτίμησε ότι η Άγκυρα έστειλε ένα σαφές μήνυμα πως θα απαντούσε αποφασιστικά σε παραβίαση του εναέριου χώρου της. Η στάση αυτή, όμως, ανέδειξε και την τουρκική υποκρισία, δεδομένων των δεκάδων χιλιάδων παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου από τουρκικά αεροσκάφη.
Η Τουρκία ως ταραχοποιός και στρατηγικός εταίρος
Ο Τζέικ Σωτηριάδης αναγνώρισε ότι η Τουρκία παραμένει χώρα μεγάλης στρατηγικής σημασίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ταυτόχρονα, όμως, τη χαρακτήρισε ταραχοποιό της περιοχής.
Αναφέρθηκε στο τουρκικό casus belli κατά της Ελλάδας, στην κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου και στην παρουσία δεκάδων χιλιάδων Τούρκων στρατιωτών στο νησί. Τόνισε, μάλιστα, την αντίφαση να καταδικάζεται δικαίως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ενώ το ζήτημα της τουρκικής κατοχής στην Κύπρο δεν έχει ανάλογη θέση στον δημόσιο διάλογο των ΗΠΑ.
Κατά τον ίδιο, στην Ουάσιγκτον δεν υπάρχει πάντοτε η απαιτούμενη ευαισθησία για αυτά τα ζητήματα. Ωστόσο, η συζήτηση για την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 επαναφέρει στην επιφάνεια τις τουρκικές επιθετικές ενέργειες, εξαιτίας και των αντιδράσεων στο Κογκρέσο.
Γιατί τα F-35 δεν είναι τελειωμένη υπόθεση
Ο Τζέικ Σωτηριάδης αποσαφήνισε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν ανακοίνωσε πως η Τουρκία θα λάβει οριστικά τα F-35. Αντιθέτως, δήλωσε ότι θα εξετάσει το ζήτημα και ότι θα προσπαθήσει να βρεθεί λύση.
Η διαφορά είναι ουσιαστική, καθώς η υπόθεση των F-35 δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον Λευκό Οίκο. Εμπλέκεται το Κογκρέσο, υπάρχουν νομοθετικοί περιορισμοί και καταγράφονται ισχυρές αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Ο πρώην αντιπρόεδρος Μάικ Πενς, Αμερικανοί νομοθέτες, εκπρόσωποι της ελληνοαμερικανικής κοινότητας και άλλες ισχυρές φωνές στην Ουάσιγκτον αντιτίθενται στην παραχώρηση των προηγμένων μαχητικών στην Άγκυρα.
Παράλληλα, το Ισραήλ επικαλείται την αμερικανική πολιτική διατήρησης της ποιοτικής στρατιωτικής υπεροχής του έναντι των γειτονικών χωρών. Η πιθανή απόκτηση F-35 από την Τουρκία θα μπορούσε να επηρεάσει αυτή την ισορροπία.
Ο Σωτηριάδης εκτίμησε ότι η προμήθεια αμερικανικών κινητήρων από την Τουρκία αποτελεί ευκολότερο και πιθανότερο σενάριο, καθώς δεν απαιτεί την υπέρβαση του ίδιου όγκου νομοθετικών και πολιτικών εμποδίων.
Η σχέση Τραμπ και Ερντογάν
Σύμφωνα με τον Τζέικ Σωτηριάδη, ο Ντόναλντ Τραμπ βλέπει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως «νικητή» και ως ηγέτη που διατηρεί ισχυρό έλεγχο πάνω στη χώρα του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος τείνει να εκτιμά ηγέτες που εμφανίζονται ισχυροί, ανεξάρτητα από τη δημοκρατική λειτουργία των καθεστώτων τους. Αυτό εξηγεί, σε σημαντικό βαθμό, την προσωπική σχέση που έχει αναπτύξει με τον Τούρκο πρόεδρο.
Η Τουρκία διαθέτει μεγάλη στρατιωτική ισχύ, ισχυρή αμυντική βιομηχανία και αυξημένο γεωπολιτικό αποτύπωμα. Στα μάτια του Τραμπ, αποτελεί παράδειγμα κράτους που επενδύει στην άμυνά του, την ώρα που αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Ερντογάν»
Μία από τις κεντρικές επισημάνσεις της συνέντευξης ήταν ότι το τουρκικό πρόβλημα δεν μπορεί να προσωποποιείται αποκλειστικά στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Τζέικ Σωτηριάδης υποστήριξε ότι στην Τουρκία έχει διαμορφωθεί ένα ευρύτερο ιδεολογικό, πολιτικό και θεσμικό σύστημα, το οποίο ενώνει μεγάλο μέρος των ελίτ, του κρατικού μηχανισμού και της κοινωνίας.
Ο ίδιος περιέγραψε το φαινόμενο ως μια μορφή «νεοτουρκικής αυτονομίας»: ένα δίκτυο ισχύος που θα μπορούσε να συνεχίσει την ίδια αναθεωρητική και εχθρική πολιτική ακόμη και μετά την αποχώρηση του Ερντογάν.
Ύστερα από περισσότερο από δύο δεκαετίες διακυβέρνησης, έχει διαμορφωθεί μια ολόκληρη γενιά στελεχών που αντιλαμβάνεται την Τουρκία ως αυτόνομη περιφερειακή και παγκόσμια δύναμη.
Ο κίνδυνος ενός παντουρκικού μπλοκ
Ο Σωτηριάδης προειδοποίησε ότι η Τουρκία επενδύει στη δημιουργία ενός ευρύτερου παντουρκικού γεωπολιτικού χώρου μέσω του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών.
Έθεσε το ενδεχόμενο διαμόρφωσης, μελλοντικά, ενός μπλοκ που θα εκτείνεται από την Ουγγαρία έως τα δυτικά σύνορα της Κίνας.
Μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται αρχικά να αντιμετωπιστεί θετικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, εφόσον θεωρηθεί ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα. Μακροπρόθεσμα, όμως, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα, αυτόνομη και ανερχόμενη δύναμη, με συμφέροντα που δεν θα ταυτίζονται αναγκαστικά με εκείνα της Δύσης.
Ο ανταγωνισμός αυτός μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις από τη Μόσχα, λόγω της ιστορικής ρωσοτουρκικής αντιπαλότητας και της τουρκικής διείσδυσης σε περιοχές που η Ρωσία θεωρεί ζωτικής σημασίας.
Το ΝΑΤΟ, ο Τραμπ και η Ευρώπη
Αναφερόμενος στο ΝΑΤΟ, ο Τζέικ Σωτηριάδης υποστήριξε ότι ο Τραμπ επιδιώκει να τερματίσει το μοντέλο μιας Συμμαχίας δύο ταχυτήτων, στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες σηκώνουν το μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό βάρος.
Η απαίτηση για αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών δεν ξεκίνησε με τον Τραμπ. Παρόμοιες προειδοποιήσεις είχαν διατυπωθεί ήδη επί Μπαράκ Ομπάμα από κορυφαίους Αμερικανούς αξιωματούχους.
Ο Τραμπ, όμως, χρησιμοποίησε έναν πιο σκληρό και ανορθόδοξο τρόπο για να πιέσει τους Ευρωπαίους να επενδύσουν στην άμυνά τους και να αναπτύξουν την εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Κατά τον Σωτηριάδη, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εγκαταλείπουν την Ευρώπη. Χρειάζονται, όμως, μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή πτέρυγα, ώστε να μπορούν να επικεντρώσουν περισσότερους πόρους στην αντιμετώπιση της Κίνας, την οποία θεωρούν τη σημαντικότερη μακροπρόθεσμη απειλή.
Ο πόλεμος με το Ιράν και το λάθος των υπολογισμών
Σημαντικό τμήμα της συζήτησης αφιερώθηκε στις εξελίξεις γύρω από το Ιράν.
Ο Τζέικ Σωτηριάδης εκτίμησε ότι ο στρατηγικός στόχος των επιχειρήσεων ήταν ουσιαστικά η αποδυνάμωση ή η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Η εξόντωση κορυφαίων στελεχών δεν θα είχε νόημα, εάν δεν υπήρχε η προσδοκία ότι το σύστημα θα μπορούσε να καταρρεύσει.
Το καθεστώς, όμως, δεν κατέρρευσε.
Παράλληλα, εξέφρασε την απορία του για το γεγονός ότι δεν είχε αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το αυτονόητο ιρανικό αντίμετρο: το κλείσιμο ή η απειλή κατά των Στενών του Ορμούζ.
Όπως σημείωσε, το πραγματικό «πυρηνικό όπλο» του Ιράν είναι η γεωγραφική του θέση. Με drones, πυραύλους και ασύμμετρες επιχειρήσεις μπορεί να απειλήσει τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια ενεργειακή αγορά χωρίς να χρειάζεται να αναπτύξει έναν μεγάλο συμβατικό στόλο.
Ο Σωτηριάδης υπογράμμισε επίσης ότι μια πραγματικά βιώσιμη συμφωνία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα. Πρέπει να περιλαμβάνει το βαλλιστικό πρόγραμμα, την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και την τύχη του ήδη εμπλουτισμένου ουρανίου.
Η Τουρκία πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της για τις Γενοκτονίες
Στο τέλος της συνέντευξης συζητήθηκε η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από το Ισραήλ και η αντίδραση της Τουρκίας.
Ο Τζέικ Σωτηριάδης υποστήριξε ότι η ρήξη μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ έχει ήδη συντελεστεί και ότι η Άγκυρα ακολουθεί απαράδεκτη στάση αρνούμενη να αναλάβει τις ιστορικές ευθύνες της.
Αναφέρθηκε όχι μόνο στους Αρμενίους, αλλά και στους Έλληνες του Πόντου και στις υπόλοιπες χριστιανικές κοινότητες που εξοντώθηκαν με οργανωμένο σχέδιο από τους Νεότουρκους και τους κεμαλικούς.
Τόνισε ότι τα γεγονότα συνιστούν ξεκάθαρα Γενοκτονία και υπογράμμισε πως δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά στην αντιμετώπιση των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.