Γράφει ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, ΣΗΜΕΡΙΝΗ
Η πολιτική των «ήρεμων νερών» του Αιγαίου απέτυχε. Και έφερε φουρτούνες και ένταση με ρητορικές προειδοποιήσεις και απειλές από Τουρκία και Ελλάδα. Η Αθήνα ζητά άρση του τουρκικού casus belli στο Αιγαίο και η Άγκυρα σαφή αποποίηση των ελληνικών δικαιωμάτων για επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. Για ευνόητους λόγους το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο σε αυτό που ονομάζουμε διχοτόμηση του Αιγαίου στον 25 μεσημβρινό, αλλά και στις δυο πύλες του Αιγαίου. Αναφερόμαστε στη βόρεια, δηλαδή στα Δαρδανέλλια και στη νότια, που αφορά στη γραμμή Κρήτη, Κάσος, Κάρπαθος, Ρόδος, διότι αποτελούν βασικούς πυλώνες του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδας – Κύπρου και της προέκτασής του προς το Ισραήλ. Έτσι, δημιουργείται μια ασπίδα άμυνας, την οποία η Τουρκία θεωρεί ως έναν σε βάρος της στρατηγικό εγκλωβισμό.
Η Κύπρος, Δαρδανέλλια και Αιγαίο
Στο πλαίσιο αυτής της έντασης, η Κύπρος συνιστά την «αχίλλειο πτέρνα» του Ελληνισμού. Συνεπώς, η Αθήνα δεν αρκεί να ισχυρίζεται ότι, εάν συμβεί κάτι με την Τουρκία, θα απαντήσει επί του πεδίου μόνο στο Αιγαίο. Εκείνο που θα πρέπει να διευκρινιστεί είναι το εξής: Τι θα συμβεί εάν η Άγκυρα, στην περίπτωση κρίσης στο Αιγαίο, κτυπήσει στην Κύπρο; Επί τούτου, δεν υπάρχει απόφαση από την Αθήνα για casus belli έναντι της Τουρκίας. Υπάρχει; Ερώτημα νέο, συναφές με το προηγούμενο: Είναι ή όχι όμηρος η Ελλάδα έναντι της Άγκυρας, λόγω της αδυναμίας στην οποία βρίσκεται η Κύπρος; Είναι δε αφελής κάποιος να πιστεύει πως οι Τούρκοι δεν θα πλήξουν την Κύπρο, για χίλιους δυο λόγους, εάν υπάρξει πόλεμος στο Αιγαίο; Αυτό είναι το πρώτο σημαντικό ζήτημα, στο οποίο θα πρέπει να τοποθετηθεί η Ελλάδα. Ταυτοχρόνως, εγείρεται άλλο ένα ερώτημα: Γιατί Κύπρος και Ελλάδα δεν ζητούν να περιληφθεί σε συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ μία παράγραφος για άμεση ενεργοποίηση του άρθρου 42, παρ.7 των Συνθηκών, που σημαίνει ακόμη και αυτήν τη στρατιωτική στήριξη των κρατών μελών και της ίδιας της Ένωσης προς μέλος της, το οποίο θα δεχθεί επίθεση από τρίτο κράτος, όπως είναι η Τουρκία;
Το δεύτερο συναφές ζήτημα με τα «ήπια νερά» του Αιγαίου και την Κύπρο είναι το εξής: Καταρρίπτεται ο προηγούμενος ισχυρισμός ότι η εν λόγω πολιτική θα βοηθούσε στη λύση του Κυπριακού. Πώς θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση αυτή, όταν η Τουρκία, που είναι το κλειδί της διευθέτησης του προβλήματος, απειλεί την Ελλάδα, μιλώντας για νέα Μικρασιατική Καταστροφή; Πρόσθετα, δε, θα πρέπει να επισημανθεί ότι:
- Η Άγκυρα ενισχύει τα κατεχόμενα συνεχώς. 2. Αναδιοργανώνει τις Ειδικές και δη τις Αποβατικές της Δυνάμεις με 40 ταξιαρχίες από την Ίμβρο ώς την Κύπρο και τη Συρία. 3. Ο τουρκικός Τύπος, κατόπιν οδηγιών της Κυβέρνησης Ερντογάν, αναφέρεται σε κατάληψη της Κομοτηνής και της Σαμοθράκης! Είναι ευλόγως αντιληπτό πού στοχεύουν τα μηνύματα αυτά: Στη δημιουργία συνθηκών αποσταθεροποίησης και στον έλεγχο των βόρειων πυλών του Αιγαίου. Επί τούτου θα πρέπει να επισημανθεί ότι το Σύνταγμα των Ειδικών Δυνάμεων στην Ίμβρο έχει αναβαθμιστεί σε ταξιαρχία και, ταυτοχρόνως, βρίσκεται σε εξέλιξη η μετακίνηση στο νησί, άλλης μιας ταξιαρχίας πεζοναυτών με αποβατικό χαρακτήρα. Συν του γεγονότος ότι οι δυνάμεις που συγκεντρώνονται στο ανατολικό και κεντρικό Αιγαίο, στοχεύουν πού; Στα νησιά και στη διχοτόμησή του στον 25 μεσημβρινό.
Μυστική διπλωματία
Επί του παρόντος βρισκόμαστε στο στάδιο της έντασης και της μυστικής διπλωματίας. Απόδειξη τούτου είναι οι επαφές της 28ης Αυγούστου, όταν βρέθηκε στην Αθήνα, στα κρυφά, ο αρχηγός της, Ιμπραήμ Καλίν, ο οποίος είχε συνάντηση με τον αρχηγό της ελληνικής ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη, και τον Πρωθυπουργό Κυριακό Μητσοτάκη. Η Αθήνα δεν αναφέρθηκε σε αυτές τις συναντήσεις μέχρι που τις έφερε στο φως ο φιλοκυβερνητικός τουρκικός Τύπος. Η Ελλάδα δεν διέψευσε και η Ντόρα Μπακογιάννη ουσιαστικά επιβεβαίωσε το γεγονός από την πλευρά της Κυβέρνησης. Σημαντικό, δε, είναι πως δεν έχει διαψευσθεί ό,τι ο τουρκικός Τύπος έγραψε σχετικά. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, ότι η Άγκυρα:
Θέλει να διατηρήσει «καλή πίστη και εποικοδομητική στάση», αλλά δεν θα υποχωρήσει σε ό,τι θεωρεί δικαιώματα και συμφέροντά της.
Δεν θα επιτρέψει μονομερείς ελληνικές ενέργειες και δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν θα αποδεχθεί αλλαγή του status quo στο Αιγαίο μέσω της στρατιωτικοποίησης των νησιών.
Ταυτοχρόνως, προστίθεται ότι η «νέα γραμμή ασφαλείας» μέσω του Ισραήλ, που επιχειρεί να δημιουργήσει η Ελλάδα, είναι “yanlış yol”, δηλαδή «λάθος δρόμος».
«Αχιλλέας» και casus belli
Η Ελλάδα από την πλευρά της υποστηρίζει διά των κυβερνητικών παραγόντων ότι διατηρεί το δικαίωμα να καθορίζει όπως θέλει την άμυνά της και τη συνεργασία της με το Ισραήλ, αγοράζοντας, προφανώς, οπλικά συστήματα, όπως είναι αυτά που συνθέτουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα», η οποία έχει επέκταση προς την Κύπρο στη λογική των «δύο θόλων» και της κοινής αεράμυνας. Αυτή είναι πρόθεση. Επί του παρόντος, όμως, δεν ισχύει, κατά τρόπο περατωμένο, στην πράξη. Και υπάρχει αυτή η πρόθεση, λόγω της κατοχής της Κύπρου και του τουρκικού casus belli στο Αιγαίο, που ψηφίστηκε στις 8 Ιουνίου του 1995 από τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, η οποία εξουσιοδότησε την κυβέρνηση τη χώρας να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, ακόμη και στρατιωτικά, εάν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα πέραν των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο.
Τα 12 ν.μ. νοτίως της Κρήτης και το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Κάτω από την εξωτερική και εσωτερική πίεση, ο Έλληνας Πρωθυπουργός μεταβαίνει σήμερα στο Καστελλόριζο και η Κυβέρνηση προσπαθεί να διασκεδάσει την αποτυχία των «ήπιων νερών» μιλώντας για απάντηση στην Τουρκία, εάν αυτό επιβάλλεται, επί του πεδίου. Δηλαδή δεν αποκλείει τον πόλεμο, υιοθετώντας τη ρητορική γλώσσα, την οποία ειρωνικά προέβαλλε ως απάντηση σε όσους αμφισβητούσαν την πολιτική της. Αφήνει δε να νοηθεί ότι θα προχωρήσει σε επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ν.μ. Εκεί, όμως, δεν ισχύει επί του παρόντος – τουλάχιστον επίσημα – το casus belli. Αλίμονο, εάν η Ελλάδα φοβάται να προχωρήσει σε μια τέτοια ενέργεια. Και αν θα πρέπει να θεωρείται νίκη το αυτονόητο. Όσο, άλλωστε, δεν το πράττει, επιβεβαιώνει ή όχι την αντίληψη περί πλήρους «φινλανδοποίησης»; Εξηγούμε, δε, γιατί θα πρέπει να το πράξει:
- Η Ελλάδα εφαρμόζει 6 ν.μ. στο Αιγαίο και στην Κρήτη, ενώ έχει ήδη επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο. Γιατί στο Ιόνιο τα επέκτεινε και γιατί όχι και νοτίως της Κρήτης;
- Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. από τις νότιες ακτές της Κρήτης δεν φτάνει μέχρι τη γραμμή του τουρκολιβυκού μνημονίου. Επομένως, τα 12 ν.μ. νοτίως της Κρήτης δεν «τέμνονται» από μόνα τους με τη γραμμή Τουρκίας–Λιβύης. Η διαφορά με την Τουρκία και τη Λιβύη εμφανίζεται πέραν των 12 ν.μ., δηλαδή στην υφαλοκρηπίδα και στην ΑΟΖ.
Η Γαύδος
Κάποιος, βεβαίως, θα μπορούσε να πει ότι οι Τούρκοι εγείρουν πρόβλημα στη Γαύδο, που εμπίπτει στη ζώνη της επέκτασης των 12 ν.μ. Επί τούτου επισημαίνονται τα εξής: Η Γαύδος είναι ελληνικό έδαφος. Η Τουρκία δεν προβάλλει επίσημα αξίωση κυριαρχίας επί της Γαύδου, αλλά ότι, ως νησί που είναι, δεν διαθέτει δικαιώματα σε χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Συνεπώς, το κρίσιμο σημείο δεν είναι η περιοχή νοτίως της Κρήτης, αλλά στα ανατολικά της, δηλαδή οι πύλες του νοτίου Αιγαίου και δη στη γραμμή της Μεγαλονήσου με την Κάσο, την Κάρπαθο, και τη Ρόδο.
Οι νότιες πύλες του Αιγαίου και τα 12 ν.μ.
Στην παρούσα φάση, με τα 6 ν.μ., υπάρχουν θαλάσσιες περιοχές και δίοδοι που δεν είναι κάτω από την ελληνική κυριαρχία, αλλά συνιστούν διεθνή χωρικά ύδατα. Με την επέκταση στα 12 ν.μ. και με δεδομένο ότι δύο ελληνικές ακτές νησιών απέχουν λιγότερο από 24 ν.μ., λογικό είναι ότι θα υπάρχει επικάλυψη. Υπό αυτές τις συνθήκες, το σύνολο των πυλών του νότιου Αιγαίου και το πέρασμα στην Ανατολική Μεσόγειο θα βρίσκεται κάτω από την ελληνική κυριαρχία. Με την Κύπρο πιο κάτω και με προέκταση προς το Ισραήλ δημιουργείται στρατηγικός αποτρεπτικός άξονας. Για την Τουρκία μεταφράζεται ως πέταλο, που την εγκλωβίζει και της περιορίζει τις αυτοκρατορικές και αναθεωρητικές της επιδιώξεις εντός και εκτός των ορίων της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η επέκταση στα 12 ν.μ. δεν σημαίνει απαγόρευση ναυσιπλοΐας, καθότι συνεχίζει να υφίσταται το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης και όπου προβλέπεται η εφαρμογή «transit passage». Άρα, η Ελλάδα δεν μπορεί κατά τρόπον αυθαίρετο να τερματίσει την αβλαβή διέλευση. Ταυτοχρόνως, όμως, διευρύνει τις νόμιμες εξουσίες της και τη δικαιοδοσία της ως ακολούθως:
Δικαιοδοσία: Μπορεί, δηλαδή, να εφαρμόζει ελληνικούς νόμους για ασφάλεια, τελωνεία, μετανάστευση, δημόσια τάξη και έλεγχο πλοίων.
Πλήρη κυριαρχία επί του θαλάσσιου χώρου, του βυθού και του υπεδάφους, αλλά κι επί του υπερκείμενου εναέριου χώρου (από τα 10 πάει στα 12 ν.μ.).
Έλεγχο αλιείας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων μέσα στη ζώνη των 12 ν.μ.
Δυνατότητα ρύθμισης της ναυσιπλοΐας για ασφάλεια, προστασία περιβάλλοντος, θαλάσσιες οδούς και κυκλοφορία.
Δυνατότητα λήψης μέτρων εναντίον πλοίων, που δεν τηρούν τους όρους της αβλαβούς διέλευσης.
Δυνατότητα προστασίας στρατιωτικών εγκαταστάσεων, υποδομών και κρίσιμων θαλάσσιων περιοχών υπό καθεστώς εθνικής κυριαρχίας.
Αποτρεπτική απειλή και casus belli
Οι πύλες του νοτίου Αιγαίου είναι το πέρασμα από και προς την Ανατολική Μεσόγειο. Και η σύνδεση της Ελλάδας με την Κύπρο. Η αποκοπή αυτής της σύνδεσης απομονώνει πλήρως την Κύπρο από την Ελλάδα σε περιόδους κρίσης. Εκ των πραγμάτων, γίνεται αντιληπτή η σημασία της Κρήτης, αλλά και των λοιπών νήσων (Κάσος, Κάρπαθος, Ρόδος). Συνιστούν τμήμα και πύλες του ενιαίου αμυντικού χώρου και του άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ στη λογική και πρακτική της αποτρεπτικής απειλής. Τονίζονται αυτά, διότι, ενώ υπάρχει ένταση στο Αιγαίο, αν -ο μη γένοιτο- μετατραπεί σε στρατιωτική κρίση, η Κύπρος παραμένει η «αχίλλειος πτέρνα» του Ελληνισμού. Μέχρι στιγμής δε, δεν υπάρχει παράγραφος σε συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ για τη στήριξή της επί τη βάσει του άρθρου 42, παρ.7, εάν η Τουρκία επιτεθεί εκ νέου. Η δε Ελλάς θα απαντήσει, λέει, επί του πεδίου στο Αιγαίο, χωρίς, όμως, να ξεκαθαρίζει αν – λόγω Αιγαίου ή άλλως πως – είναι γι’ αυτήν, όπως και για τους εταίρους μας, casus belli η Κύπρος…
Πηγή αναφοράς: Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας, επίσημη παρουσίαση για το εύρος των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο και τις συνέπειες ενδεχόμενης επέκτασης στα 12 ναυτικά μίλια.
