Μια αναλυτική ιστορική αλληλουχία γεγονότων, από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι σήμερα, όπου συνδέονται τα επιμέρους επεισόδια της τουρκικής προκλητικότητας σε μια ενιαίο εικόνα.
Η συνεχής γραμμή γεγονότων και επιλογών από το 2020 έως σήμερα, η Τουρκία ακολουθεί μια συνεκτική επεκτατική πολιτική, ενώ η ελληνική πλευρά εμφανίζεται κυρίως αντιδραστική και συχνά επικοινωνιακά προσανατολισμένη. Παράλληλα, ασκείται έντονη κριτική στην κυβέρνηση, στην αντιπολίτευση και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς για καθυστερήσεις, ασυνέπειες και ανεπαρκή στρατηγική αντιμετώπιση των προκλήσεων.
Του Χρήστου Μουρτζούκου/ανταποκριτής Γερμανία
Η σταδιακή κλιμάκωση που αγνοήθηκε
Τον Μάρτιο του 2020 η Τουρκία επιχείρησε τον πρώτο μεγάλο υβριδικό αιφνιδιασμό, εργαλειοποιώντας χιλιάδες απελπισμένους ανθρώπους στον Έβρο. Ήταν η στιγμή που η Άγκυρα κατέστησε σαφές πως δεν τηρούνται πλέον ούτε τα προσχήματα. Ακολούθησε το σκληρό καλοκαίρι του Όρους Ρέις να ”οργώνει” προκλητικά το νοτιοανατολικό αιγαίο, στήνοντας ένα επικοινωνιακό σόου με πολεμική συνοδεία, ενώ το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχε ήδη βάλει υποθήκη θαλάσσιων ζωνών που η Ελλάδα θεωρούσε αδιαπραγμάτευτες. Και τότε, μέσα στην ένταση, ήρθε η ξαφνική «άνοιξη» των ελληνοτουρκικών.
Η φιλία που γεννήθηκε νεκρή
Τον Δεκέμβριο του 2023 υπογράφηκε στην Αθήνα η περίφημη ελληνοτουρκική φιλία. Θυμάται κανείς γιατί η συνάντηση μεταφέρθηκε από τη Θεσσαλονίκη στην πρωτεύουσα; Διότι η Άγκυρα ετοίμαζε προβοκάτσια με το σπίτι του Κεμάλ και η ελληνική κυβέρνηση, αποφεύγοντας τη δύσκολη στιγμή, προτίμησε να αλλάξει τόπο. Έκτοτε υποτίθεται πως έχουμε «ήρεμα νερά» στο αιγαίο. Πρόκειται για τον πιο επιτυχημένο ευφημισμό της τελευταίας πενταετίας, διότι τα νερά μόνο ήρεμα δεν είναι.
Η Κάσος ως σύμβολο υποχώρησης
Τον Ιούλιο του 2024 η Τουρκία απαγόρευσε την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας στην Κάσο. Μιλάμε για ευρωπαϊκό πρόγραμμα, χρηματοδοτούμενο από την ευρωπαϊκή ένωση, με τον επίτροπο ενέργειας να φωνάζει «προχωρήστε το έργο χθες». Και η Ελλάδα τι έκανε; Αποχώρησε. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε ότι θα επανέλθουμε τον Νοέμβριο (σσσ. του 2025). Ακόμα περιμένουμε. Προφανώς ο Νοέμβριος για το μέγαρο μαξίμου είναι ακόμα μακριά.
Ο νόμος που κόβει το Αιγαίο στη μέση
Λίγους μήνες μετά, η Τουρκία εξέδωσε διπλή NAVTEX αορίστου χρόνου στο κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο, κάτι πρωτοφανές για τα παγκόσμια ναυτιλιακά χρονικά. Και σαν να μην έφτανε αυτό, έρχεται τώρα με το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», που κόβει στα δύο το Αιγαίο και ορίζει θαλάσσια σύνορα κατά το δοκούν του κυρίου Ερντογάν, ανάλογα με το ποιο πλευρό θα ξυπνήσει. Είναι σαν να λέμε ότι ο γείτονας θα έρθει να μας πάρει το μισό χωράφι και εμείς θα περιμένουμε να το δηλώσει στο κτηματολόγιο για να αντιδράσουμε. Αυτή ακριβώς είναι η επίσημη θέση της ελληνικής κυβέρνησης: «περιμένουμε να νομοθετήσει για να δούμε πώς θα απαντήσουμε». Το να πούμε ότι είναι λίγοι, είναι λίγο.
Ο διπλωματικός εφησυχασμός και η ευθύνη της Ευρώπης
Η Τουρκία μεθόδευσε έξυπνα την αναβολή του νομοσχεδίου για τον Οκτώβριο, γνωρίζοντας ότι το φθινόπωρο η Ελλάδα οδεύει σε εκλογές. Θέλει να περάσει τον νόμο όταν θα υπάρχει κενό εξουσίας. Η κίνηση Μητσοτάκη να ορίσει την κυρία Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου μόνιμη υπηρεσιακή υφυπουργό δείχνει ότι το αντιλήφθηκε, αλλά αρκεί αυτό; Την ίδια ώρα η ευρωπαϊκή ένωση, που υποχρεώνει την Ελλάδα να ορίσει θαλάσσιο χωροταξικό (αλλιώς πρόστιμο), σφυρίζει αδιάφορα όταν η Τουρκία επιχειρεί να κλέψει ευρωπαϊκή θαλάσσια επικράτεια. Αντιθέτως, για την Ουκρανία, που δεν είναι καν μέλος της ΕΕ, η ένωση δείχνει ζέση και αποφασιστικότητα. Δύο μέτρα και δύο σταθμά που πληγώνουν την αξιοπιστία της Ευρώπης.
Η κυβέρνηση της επικοινωνίας και η ανύπαρκτη αντιπολίτευση
Ο Έλληνας Πρωθυπουργός απάντησε στις αιτιάσεις του Αντώνη Σαμαρά λέγοντας ότι «έχουμε ορίσει ΑΟΖ στο Ιόνιο και θαλάσσιο χωροταξικό στο Αιγαίο». Αυτό είναι επικοινωνία, όχι ουσία. Διότι αποκρύπτει ότι η ΑΟΖ στο Ιόνιο είναι κουτσουρεμένη έναντι της Ιταλίας (θέματα αλιείας) και ότι το θαλάσσιο χωροταξικό στο Αιγαίο ορίστηκε στα 6 ναυτικά μίλια, δύο εβδομάδες πριν εκπνεύσει η προθεσμία για το ευρωπαϊκό πρόστιμο. Ακόμα και τώρα, η Ελλάδα φοβάται να ασκήσει το μονομερές δικαίωμα που της δίνει το διεθνές δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Και η αντιπολίτευση πού είναι; Αναλώνεται στα εσωτερικά της, ανύπαρκτη μπροστά στα εθνικά ζητήματα και όχι μόνο.
Οι κόκκινες γραμμές που δεν μπαίνουν ποτέ
Το χειρότερο είναι ότι στην ίδια κυβέρνηση, με τον ίδιο Πρωθυπουργό, βλέπουμε δύο διαφορετικές εξωτερικές πολιτικές: άλλη επί Μπάιντεν και άλλη επί Τραμπ. Αυτό δεν είναι στρατηγική, είναι καιροσκοπισμός. Οι κόκκινες γραμμές πρέπει να μπαίνουν όχι μόνο στους ταραξίες γείτονες αλλά και στους συμμάχους μας. Η Τουρκία δεν ενδιαφέρεται να μπει στην ΕΕ, παίρνει όμως πακτωλό χρημάτων από μια Ένωση που εθελοτυφλεί. Όσο εμείς περιμένουμε να δούμε «τι θα κάνει ο Ερντογάν», εκείνος προχωρά ακάθεκτος. Και η ιστορία, δυστυχώς, δεν συγχωρεί δεύτερη φορά όσους περιμένουν.