«Η ελληνική κυριαρχία είναι συμφέρον ασφάλειας του Ισραήλ».
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Η ένταση με την Τουρκία γύρω από το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου θέτει ξανά ένα ουσιαστικό ερώτημα: τι σημαίνουν οι στρατηγικές συνεργασίες όταν έρχεται η ώρα να προστατευθούν κοινά συμφέροντα; Ο Ισραηλινός αναλυτής και αρθρογράφος του Geopolitico.gr, Σάι Γκαλ, απαντά σε μια εκτενή συνέντευξη που παραχώρησε με αφορμή την παρουσία του στην Αθήνα για το συνέδριο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας «Ο ρόλος των Δυτικών Βαλκανίων στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας», στις 10 Νοεμβρίου, όπου συμμετείχε στο πάνελ για την ενεργειακή ασφάλεια.
Θα βοηθούσε στρατιωτικά το Ισραήλ την Ελλάδα σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης; Πότε η παρεμπόδιση του Great Sea Interconnector θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να αποτελέσει αιτία πολέμου; Ποιες δεσμεύσεις χρειάζονται ώστε η συνεργασία Αθήνας–Λευκωσίας–Ιερουσαλήμ να έχει πραγματικό αμυντικό αντίκρισμα; Ο Γκαλ τοποθετείται ευθέως, καταθέτοντας τις δικές του θέσεις για ζητήματα που αφορούν άμεσα την ελληνική ασφάλεια.
Η συζήτηση εκτείνεται στην επόμενη ημέρα του Ισραήλ, στο Ιράν, στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, στην τουρκική κατοχή της Κύπρου, στον διάδρομο IMEC, στην αυτοδιάθεση των Κούρδων και στην αναγνώριση των Γενοκτονιών Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων. Είναι απόψεις που αξίζει να διαβαστούν προσεκτικά, ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο, όταν οι εξελίξεις γύρω από το καλώδιο δοκιμάζουν τη βούληση των εμπλεκόμενων κρατών να υπερασπιστούν στην πράξη τις συνεργασίες τους.
Η επίσκεψη στην Ελλάδα και το συνέδριο για τα Δυτικά Βαλκάνια
Κύριε Γκαλ, στις 10 Νοεμβρίου συμμετείχατε στην Αθήνα στο συνέδριο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας «Ο ρόλος των Δυτικών Βαλκανίων στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας», στο πάνελ για την ενεργειακή ασφάλεια. Ποιο ήταν το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής σας προς την ελληνική στρατηγική κοινότητα, ιδιαίτερα ως προς τη μετατροπή των περιφερειακών ενεργειακών διασυνδέσεων σε παράγοντα ανθεκτικότητας και στρατηγικής ανεξαρτησίας; Έχοντας επισκεφθεί αρκετές φορές την Ελλάδα, ποια εικόνα σάς αφήνει η χώρα σήμερα;
Μια χώρα πρέπει να μπορεί να απορρίπτει πολιτικές πιέσεις χωρίς να χάνει την ενέργεια από την οποία εξαρτώνται οι πολίτες της. Κάθε νέα διασύνδεση πρέπει να απαντά σε τρία ερωτήματα: ποιος την ελέγχει, ποια εναλλακτική υπάρχει εάν τεθεί εκτός λειτουργίας και ποιος διαθέτει την αρμοδιότητα και τους πόρους για την αποκατάσταση του εφοδιασμού;
Οι ελληνικοί τερματικοί σταθμοί LNG και οι διασυνδέσεις προς τον Βορρά μπορούν να προσφέρουν στα Δυτικά Βαλκάνια εναλλακτικές απέναντι στις ρωσικές προμήθειες και στη διέλευση μέσω Τουρκίας. Οι αξιόπιστες εναλλακτικές απαιτούν συμβασιοποιημένες προμήθειες και δεσμευμένη δυναμικότητα μεταφοράς. Η Ελλάδα πρέπει να πρωτοστατήσει σε μια δεσμευτική συμφωνία με την ΕΕ και τις συμμετέχουσες βαλκανικές κυβερνήσεις, η οποία θα καθορίζει εκ των προτέρων ποιος προμηθεύει ποιον σε περίπτωση έλλειψης, πώς κατανέμονται οι περιορισμένες ποσότητες και ποιος πληρώνει. Η Ευρώπη πρέπει επίσης να μοιραστεί το κόστος της περιφερειακής ασφάλειας που παρέχει η Ελλάδα.
Αυτό που με ελκύει στην Ελλάδα είναι η πεποίθηση πίσω από το «Όχι»: ένας λαός πρέπει να μπορεί να αποφασίζει ο ίδιος για το μέλλον του. Ως Ισραηλινός, αναγνωρίζω αυτό το ένστικτο. Αυτό σημαίνει σεβασμό στην ελληνική ανεξαρτησία ακόμη και όταν στο Ισραήλ δεν αρέσει η απάντηση της Ελλάδας. Οι Έλληνες φίλοι μας δεν πρέπει ποτέ να χρειάζεται να υπερασπίζονται μια ισραηλινή κυβέρνηση για να αποδείξουν τη φιλία τους με το Ισραήλ.
Επιστρέφω σε φίλους των οποίων οι ζωές επηρεάζονται από τις στρατηγικές αποφάσεις που συζητούμε. Οι Ισραηλινοί ξέρουν πόσο μπορεί να κοστίσει το «δεν υπάρχει εναλλακτική»: χρόνο, πόρους, ευκαιρίες και ανθρώπους που θα έπρεπε να βρίσκονται ακόμη στη ζωή. Μια γενιά που πλήρωσε αυτό το τίμημα οφείλει στην επόμενη περισσότερες επιλογές.
Η αγάπη μου για την Ελλάδα θα παρέμενε αμείωτη ακόμη και αν κάθε διαφορά με την Τουρκία επιλυόταν αύριο. Θέλω η συνεργασία μας να συμβάλει ώστε να γίνει εφικτό αυτό το μέλλον. Τα παιδιά μας πρέπει να κληρονομήσουν τη δύναμη να υπερασπίζονται την ελευθερία τους και την ευκαιρία να ζήσουν χωρίς να χρειάζεται να πολεμήσουν ξανά τους δικούς μας πολέμους.
Το Ισραήλ μετά τις εκλογές
Μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, ο Πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ επέλεξε τον Γκάντι Άιζενκοτ για να προσπαθήσει να σχηματίσει κυβέρνηση. Μπορεί ο Άιζενκοτ να συγκροτήσει έναν σταθερό συνασπισμό ή μήπως ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εξακολουθεί να έχει έναν ρεαλιστικό δρόμο επιστροφής στην εξουσία; Ανεξάρτητα από το ποιος θα γίνει πρωθυπουργός, αναμένετε θεμελιώδεις αλλαγές στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας του Ισραήλ απέναντι στην Τουρκία, το Ιράν και την Ανατολική Μεσόγειο;
Ο Αϊζενκότ διαθέτει μια πλειοψηφία στην οποία μπορεί να στηριχθεί: 67 από τα 120 μέλη της Κνεσέτ τον πρότειναν, ενώ το μπλοκ του Νετανιάχου διαθέτει 53. Μια σταθερή κυβέρνηση απαιτεί ένα πρόγραμμα που οι εταίροι της θα τηρούν ακόμη και όταν αυτό έχει πολιτικό κόστος.
Οποιαδήποτε συμφωνία με τα υπερορθόδοξα κόμματα πρέπει να εξασφαλίζει στρατιωτική θητεία, όχι απαλλαγές μεταμφιεσμένες σε στρατολόγηση. Τα αραβικά κόμματα διαθέτουν 19 έδρες και μπορούν να συμμετάσχουν στον συνασπισμό ή να τον στηρίξουν στο Κοινοβούλιο. Τα κόμματα πρέπει να κρίνονται με βάση τις πολιτικές τους και την προθυμία τους να αναλάβουν ευθύνες. Στο εβραϊκό κράτος δεν υπάρχει ψήφος δεύτερης κατηγορίας.
Ο δρόμος του Νετανιάχου προς την εξουσία περνά μέσα από τις διαιρέσεις της αντιπολίτευσης. Είμαι αντίθετος σε οποιαδήποτε συμφωνία ενότητας σχεδιασμένη για να τον διατηρήσει στην εξουσία. Το Ισραήλ χρειάζεται ανεξάρτητη έρευνα για την 7η Οκτωβρίου και μια κυβέρνηση που θα βάζει την εθνική ασφάλεια πάνω από την επιβίωση του κυβερνητικού συνασπισμού.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και οι ένοπλοι πληρεξούσιοί του εξακολουθούν να συνιστούν ενιαία απειλή. Οι στρατιωτικές αναπτύξεις της Τουρκίας, οι εδαφικές φιλοδοξίες της και η υποστήριξή της στη Χαμάς θα βρεθούν μπροστά σε οποιαδήποτε κυβέρνηση. Το Ισραήλ πρέπει επίσης να σταματήσει να ενισχύει τους εχθρούς που πολεμά.
Η διατήρηση του παλαιστινιακού διχασμού συντηρούσε τη Χαμάς και έδινε στο Ιράν και στην Τουρκία μέσα επιρροής. Ο αφοπλισμός της Χαμάς και η εγκαθίδρυση ενός κυρίαρχου, αποστρατιωτικοποιημένου παλαιστινιακού κράτους, υπό εγγυήσεις ασφαλείας των οποίων η εφαρμογή θα μπορεί να επιβληθεί, θα αποδυνάμωναν αυτή την επιρροή, θα απελευθέρωναν ισραηλινούς στρατιωτικούς πόρους και θα ενίσχυαν τις συνεργασίες μας με τις αραβικές χώρες. Η πολιτική των εποικισμών δεν πρέπει πλέον να περιορίζει τη συνεργασία μας με την Ευρώπη στους τομείς της ασφάλειας, των πληροφοριών και της βιομηχανίας. Η αναντικατάστατη αμερικανική συμμαχία μας πρέπει να διαφυλάσσει την ελευθερία του Ισραήλ να απορρίπτει αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλειά του.
Αναμένω από τον Αϊζενκότ να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τη Γαλλία και άλλους Ευρωπαίους εταίρους και να εμβαθύνει τη συνεργασία μας με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η ασφάλεια, η θαλάσσια πρόσβαση, η ενέργεια και η τεχνολογία καθιστούν αυτές τις σχέσεις εθνικά συμφέροντα που υπερβαίνουν τις κυβερνήσεις. Τα ελληνικά δικαιώματα και η κυπριακή κυριαρχία δεν ανήκουν στο Ισραήλ για να τα παραχωρήσει σε μια διαπραγμάτευση».
Το Ιράν και το ενδεχόμενο νέου ισραηλινού πλήγματος
Έχετε υποστηρίξει ότι το Ισραήλ δεν μπορεί να αποδεχθεί προσωρινές διευθετήσεις που αφήνουν άθικτες τις πυρηνικές δυνατότητες και τις δυνατότητες βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Είναι αναπόφευκτη μια νέα μεγάλη ισραηλινή επιχείρηση και τι θα μπορούσε να την πυροδοτήσει; Ποιοι πρέπει να είναι οι κύριοι στρατηγικοί στόχοι της; Θα μπορούσε τελικά η αντιπαράθεση να επιφέρει αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη ή μια τέτοια προσδοκία θα ήταν μη ρεαλιστική και επικίνδυνη;
«Μια νέα μεγάλη επιχείρηση καθίσταται αναγκαία εάν το Ιράν ανασυγκροτήσει μια σοβαρή απειλή που δεν μπορεί να αναχαιτιστεί με διπλωματικές συμφωνίες των οποίων η τήρηση θα επιβάλλεται. Κίνηση προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου ή προετοιμασίες για μεγάλη επίθεση θα απαιτούσαν δράση από το Ισραήλ. Η κλίμακα και ο χρόνος πρέπει να βασίζονται σε επαληθευμένες πληροφορίες και σε στόχους που μπορεί να επιτύχει η στρατιωτική ισχύς. Η πολιτική επιβίωση ενός ηγέτη δεν έχει θέση σε αυτόν τον υπολογισμό.
Στόχος είναι να εξαρθρωθεί η δυνατότητα επίθεσης και να αποτραπεί η ανασυγκρότησή της. Η καταστροφή εγκαταστάσεων δεν αρκεί όσο επιβιώνουν τα δίκτυα παραγωγής, χρηματοδότησης και εφοδιασμού. Οποιαδήποτε διευθέτηση πρέπει να αντιμετωπίζει αυτές τις βάσεις, να επιτρέπει εκτεταμένους ελέγχους επαλήθευσης και να προβλέπει συνέπειες για τις παραβιάσεις. Μια αμερικανική συμφωνία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εκτίμηση ασφάλειας του ίδιου του Ισραήλ.
Η απομάκρυνση του καθεστώτος πρέπει να παραμείνει στρατηγικός στόχος. Ανασυγκροτεί επανειλημμένα τα μέσα με τα οποία απειλεί το Ισραήλ, ενώ καταπιέζει τον ίδιο τον λαό του. Οι κυβερνήσεις που επιδιώκουν αυτόν τον στόχο πρέπει να έχουν μια αξιόπιστη απάντηση για το πώς μπορεί η στρατιωτική δράση να τον προωθήσει και τι θα ακολουθήσει. Το ότι η αλλαγή καθεστώτος είναι επιθυμητή δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη στρατηγική για την επίτευξή της.
Το πολιτικό μέλλον του Ιράν ανήκει στους Ιρανούς. Οι εξωτερικές δυνάμεις μπορούν να αποδυναμώσουν τον μηχανισμό καταστολής· δεν μπορούν να προσδώσουν νομιμοποίηση σε έναν διάδοχο. Το συμφέρον του Ισραήλ είναι ένα κυρίαρχο, σταθερό Ιράν που θα ζει ειρηνικά με τους γείτονές του. Η επιτυχία πρέπει να μετριέται με βάση την ασφάλεια που διατηρείται μετά το τέλος των μαχών».
Η Τουρκία ως στρατηγική πρόκληση πέρα από τον Ερντογάν
Υποστηρίζετε ότι η Τουρκία ωφελείται όσο το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνονται στο Ιράν και ότι οι φιλοδοξίες της Άγκυρας θα αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην ισραηλινή ατζέντα μόλις αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η ιρανική απειλή. Εξελίσσεται η Τουρκία στον επόμενο μεγάλο αντίπαλο του Ισραήλ; Θα παρέμενε η αντιπαράθεση διπλωματική και στρατηγική ή θα μπορούσε να γίνει στρατιωτική; Οι οικονομικές πιέσεις, η πολιτική πόλωση και το Κουρδικό οδηγούν το σύστημα Ερντογάν σε δομική παρακμή ή πολιτικό μετασχηματισμό; Θα γινόταν μια Τουρκία μετά τον Ερντογάν λιγότερο επεκτατική ή ο αναθεωρητισμός έχει βαθύτερες ρίζες στη στρατηγική κουλτούρα του κράτους;
«Η Τουρκία είναι ήδη στρατηγικός αντίπαλος: ένα νέο Ιράν με ιδιότητα μέλους του ΝΑΤΟ, δυτική τεχνολογία και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά κεφάλαια. Όσο το Ιράν απορροφά την προσοχή, η Άγκυρα διευρύνει την εμβέλειά της. Η παροχή καταφυγίου στη Χαμάς, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και οι στρατιωτικές θέσεις στη Συρία, στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, στη Λιβύη και στη Σομαλία υπηρετούν μια στρατηγική περιφερειακής κυριαρχίας. Το Ισραήλ δεν μπορεί να περιμένει να εξαφανιστεί η ιρανική απειλή προτού αντιμετωπίσει την τουρκική.
Η άμεση στρατιωτική σύγκρουση είναι ένα πραγματικό ενδεχόμενο. Το Ισραήλ πρέπει να προετοιμαστεί ώστε να αποκρούσει νικηφόρα την τουρκική επιθετικότητα και να εξουδετερώσει τα στρατιωτικά συστήματα που την καθιστούν δυνατή. Η συμπεριφορά της Άγκυρας θα καθορίσει εάν αυτό θα γίνει αναγκαίο. Μια τουρκική σημαία δεν μπορεί να καθιστά απρόσβλητες υποδομές που χρησιμοποιούνται για επιθέσεις κατά του Ισραήλ. Ο Ερντογάν πρέπει να καταλάβει ότι η επιθετικότητα μπορεί να κοστίσει στην Τουρκία τη δυνατότητα στρατιωτικής προβολής που χρειάστηκε δεκαετίες για να αποκτήσει.
Η ευπάθειά του στο εσωτερικό είναι δομική. Η Τουρκία εξαρτάται από επενδύσεις, τουρισμό και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, την οποία οι μέθοδοί του διαβρώνουν. Η φυλάκιση του Ιμάμογλου έδωσε στους αντιπάλους του ένα κοινό σημείο συσπείρωσης· η καταστολή των κουρδικών πολιτικών δικαιωμάτων βαθαίνει την κρίση συναίνεσης. Μια πολιτική ρήξη γίνεται πιθανή όταν οι επιχειρηματικές και κρατικές ελίτ αποφασίσουν ότι το μέλλον τους είναι ασφαλέστερο χωρίς αυτόν. Η εσωτερική αδυναμία μπορεί επίσης να ενθαρρύνει επιθετικότητα στο εξωτερικό. Η ασφάλειά μας δεν μπορεί να εξαρτάται από μια πρόβλεψη για την κατάρρευσή του.
Ο Ερντογάν δεν επινόησε τον τουρκικό επεκτατισμό. Κεμαλιστές και ισλαμιστές συγκρούστηκαν για τον έλεγχο του κράτους, διατηρώντας παράλληλα τις διεκδικήσεις του απέναντι στους γείτονές του. Η εισβολή στην Κύπρο το 1974 έγινε επί πρωθυπουργού προερχόμενου από το ίδιο το κόμμα του Μουσταφά Κεμάλ. Η απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας χρονολογείται από το 1995. Κανένα από τα δύο δεν ξεκίνησε με τον Ερντογάν.
Η μετριοπάθεια ενός διαδόχου πρέπει να κριθεί από το εάν η Άγκυρα τερματίζει την κατοχή και τις εδαφικές απειλές της, εγκαταλείπει την υποστήριξη στη Χαμάς και σέβεται την κυριαρχία των γειτόνων της. Η κοσμική ρητορική δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτές τις αποφάσεις».
Τραμπ, Κογκρέσο και αμερικανική πολιτική απέναντι στην Τουρκία
Πώς επηρεάζει η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές τη δυνατότητα του Τραμπ να ικανοποιεί τον Ερντογάν; Θα μπορούσε το νέο Κογκρέσο να εμποδίσει παραχωρήσεις για τα F-35, τις κυρώσεις CAATSA και τη στρατιωτική συνεργασία ή θα μπορούσε η προσωπική σχέση των δύο προέδρων να συνεχίσει να υπερισχύει των ευρύτερων αμερικανικών στρατηγικών προτεραιοτήτων;
«Η νίκη των Δημοκρατικών είναι καλή είδηση για την Ανατολική Μεσόγειο. Από τον Ιανουάριο, το νέο Κογκρέσο πρέπει να χρησιμοποιήσει τη νομοθεσία, τη χρηματοδότηση και τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας για να περιορίσει τις παραχωρήσεις προς την Άγκυρα. Ο Τραμπ διατηρεί την εκτελεστική εξουσία και το δικαίωμα βέτο· για την ανατροπή του βέτο του θα χρειαστούν ψήφοι Ρεπουμπλικανών.
Ο Τραμπ έχει προσωποποιήσει μια στρατηγική σχέση. Στην Άγκυρα τον Ιούλιο, δικαιολόγησε την εξέταση πωλήσεων F-35 επικαλούμενος τη σχέση με την Τουρκία και απέρριψε τις ανησυχίες για το ρωσικό πυραυλικό της σύστημα. Η επιχείρησή του αποκομίζει επίσης έσοδα από άδειες χρήσης του ονόματός του στην Κωνσταντινούπολη. Η αμερικανική ασφάλεια και τα συμφέροντα της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ δεν μπορούν να υποτάσσονται σε προεδρικές φιλίες ή ιδιωτικά εμπορικά συμφέροντα. Αυτά τα αεροσκάφη θα αναδιαμόρφωναν την περιφερειακή στρατιωτική ισορροπία για πολύ καιρό μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία.
Το Κογκρέσο πρέπει να διατηρήσει τους περιορισμούς για τα F-35, να ελέγξει εξονυχιστικά τη χαλάρωση των κυρώσεων CAATSA και να κρίνει τη στρατιωτική συνεργασία με βάση τη συμπεριφορά της Άγκυρας. Η επίλυση του ζητήματος των S-400 δεν θα εξαφάνιζε τις απειλές της Τουρκίας κατά των γειτόνων της. Οι προσωπικές διαβεβαιώσεις του Τραμπ δεν μπορούν να προστατεύσουν τις χώρες που θα ζήσουν με τις συνέπειες.
Για το Ισραήλ υπάρχει επίσης μια ευκαιρία. Ορισμένοι στο MAGA θέλουν η Ουάσιγκτον να είναι λιγότερο δεσμευμένη απέναντι στο Ισραήλ. Και το Ισραήλ χρειάζεται μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τη διακριτική ευχέρεια του εκάστοτε Αμερικανού προέδρου. Υπάρχει μια εβραϊκή έκφραση για ένα αξιόλογο αποτέλεσμα που προκύπτει από λανθασμένα κίνητρα. Εάν αυτή η πίεση ωθήσει το Ισραήλ και την Ευρώπη να αναλάβουν την ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια, πρέπει να καταστήσουμε αυτό το κέρδος μόνιμο.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα, η Κύπρος και πρόθυμοι Ευρωπαίοι εταίροι πρέπει να αποκτήσουν την ικανότητα να ενεργούν όταν η Ουάσιγκτον αρνείται. Η στρατιωτική βαρύτητα της Γαλλίας και η κοινή αμυντική παραγωγή μπορούν να δώσουν ουσία σε αυτή την ανεξαρτησία. Το Ισραήλ πρέπει επίσης να αποκαταστήσει τη διακομματική αμερικανική υποστήριξη που έβλαψε ο Νετανιάχου. Η συμμαχία μας πρέπει να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να αντέχει πέρα από οποιονδήποτε πρόεδρο».
Η Τουρκία και τα όρια της προστασίας του ΝΑΤΟ
Η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ ενώ απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο, κατέχει τη βόρεια Κύπρο και επεμβαίνει στρατιωτικά στο εξωτερικό. Θα μπορούσε να επικαλεστεί το Άρθρο 5 σε μια σύγκρουση με το Ισραήλ και ποιοι νομικοί, γεωγραφικοί και πολιτικοί περιορισμοί θα ίσχυαν; Πρέπει οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους να επανεξετάσουν τις στρατηγικές συνέπειες της συμπεριφοράς της Άγκυρας εντός της Συμμαχίας;
«Η Τουρκία μπορεί να ζητήσει συλλογική άμυνα. Δεν μπορεί να διατάξει το ΝΑΤΟ να εμπλακεί σε έναν πόλεμο της επιλογής της. Το Άρθρο 5 δημιουργεί υποχρέωση συνδρομής απέναντι σε ένοπλη επίθεση που καλύπτεται από τη Συνθήκη, αλλά κάθε σύμμαχος καθορίζει τη συνεισφορά του. Η στρατιωτική επέμβαση δεν είναι αυτόματη και οι συλλογικές αποφάσεις του ΝΑΤΟ απαιτούν συναίνεση.
Το Άρθρο 6 ορίζει τη γεωγραφική εμβέλεια. Περιλαμβάνει ρητά το τουρκικό έδαφος και συμμαχικά πλοία και αεροσκάφη στη Μεσόγειο. Οι τουρκικές χερσαίες αναπτύξεις στη Συρία, στη Λιβύη ή στη Σομαλία δεν επεκτείνουν αυτό το όριο. Ούτε η κατοχή της βόρειας Κύπρου μετατρέπει το κυπριακό έδαφος σε τουρκικό. Η Άγκυρα δεν μπορεί να διευρύνει τις υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ διευρύνοντας τη στρατιωτική της παρουσία.
Εξίσου σημαντική είναι η νομική βάση. Το Άρθρο 5 λειτουργεί στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας βάσει του Χάρτη του ΟΗΕ. Δεν παρέχει στην Άγκυρα δικαίωμα συμμαχικής υποστήριξης απέναντι σε νόμιμη ισραηλινή αντίδραση σε τουρκική επίθεση. Το Άρθρο 1 δεσμεύει επίσης την Τουρκία στην ειρηνική επίλυση διαφορών και απαγορεύει παράνομες απειλές ή χρήση βίας. Η Άγκυρα δεν μπορεί να απαιτεί αλληλεγγύη ενώ αντιμετωπίζει τις δικές της υποχρεώσεις ως προαιρετικές.
Η Ελλάδα και η Κύπρος διαθέτουν μια πρόσθετη προστασία: την υποχρέωση αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ βάσει του Άρθρου 42 παράγραφος 7. Εάν κάποια από τις δύο υποστεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός της, οι Ευρωπαίοι εταίροι της οφείλουν να παράσχουν βοήθεια. Η Τουρκία δεν διαθέτει βέτο σε αυτή την υποχρέωση. Η Ευρώπη πρέπει να της δώσει επιχειρησιακή υπόσταση πριν από μια κρίση.
Η επανεκτίμηση της θέσης της Τουρκίας έχει καθυστερήσει. Οι σύμμαχοι πρέπει να μειώσουν την εξάρτησή τους από τουρκικές βάσεις, διαδρομές και πολιτική συγκατάθεση, με την Ελλάδα, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της νοτιοανατολικής αμυντικής τους διάταξης. Η πρόσβαση σε πληροφορίες και η αμυντική συνεργασία πρέπει να αντανακλούν το κατά πόσον η Άγκυρα ενισχύει τη συλλογική ασφάλεια ή την υπονομεύει.
Η ίδια η παραμονή της Τουρκίας στη Συμμαχία πρέπει να είναι ανοικτή σε επανεξέταση. Η στρατηγική χρησιμότητα δεν μπορεί να προσφέρει σε ένα μέλος μόνιμη εξαίρεση από τις υποχρεώσεις που δεσμεύουν όλους τους άλλους».
Θα υπερασπιζόταν το Ισραήλ την Ελλάδα και τι θα καθιστούσε αξιόπιστη τη συμμαχία;
Η Τουρκία χρησιμοποιεί τη γεωγραφία, τη στρατιωτική ισχύ, τις ενεργειακές υποδομές και τις μεταφορικές διαδρομές για να επεκτείνει την επιρροή της στη Συρία, στη Λιβύη, στην Αφρική και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ορισμένοι Έλληνες αναλυτές κατηγορούν το Ισραήλ ότι ενθαρρύνει την Αθήνα να συγκρουστεί με την Άγκυρα για ισραηλινά συμφέροντα, αφήνοντας την Ελλάδα να επωμιστεί τους κινδύνους. Πώς απαντάτε σε αυτή την κριτική; Εάν η Τουρκία επιτίθετο στην Ελλάδα, θα παρείχε το Ισραήλ στρατιωτική βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης επέμβασης;
Τι πρέπει να κάνουν η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ ώστε η ανταλλαγή πληροφοριών, οι πωλήσεις όπλων και η διπλωματική συνεργασία να μετατραπούν σε αμοιβαία αμυντική δέσμευση, ικανή να αποτρέπει την επιθετικότητα χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον; Πόσο θα μπορούσε να επεκταθεί αυτή η συνεργασία μέσω ολοκληρωμένης αεράμυνας, κοινού σχεδιασμού, αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας και μόνιμων ισραηλινών στρατιωτικών αναπτύξεων, με συμμετοχή της Ινδίας, της Γαλλίας και πρόθυμων αραβικών κρατών; Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για να λειτουργήσει;
«Η ελληνική κυριαρχία είναι συμφέρον ασφάλειας του Ισραήλ. Η Αθήνα καθορίζει τη δική της πολιτική. Η συνεργασία μας πρέπει να ενισχύει την ελευθερία της να ενεργεί και το Ισραήλ δεν μπορεί να ζητά από την Ελλάδα να αναλάβει κινδύνους που το ίδιο δεν είναι διατεθειμένο να μοιραστεί. Σκοπός είναι να αποτραπεί η τουρκική επιθετικότητα, καθιστώντας απολύτως σαφείς τις συνέπειές της.
Εάν η Τουρκία επιτεθεί στην Ελλάδα, το Ισραήλ πρέπει να συνδράμει στην άμυνά της, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης συμμετοχής σε πολεμικές επιχειρήσεις, όταν αυτό είναι αναγκαίο και κατόπιν ελληνικού αιτήματος. Η Ιερουσαλήμ πρέπει να συνάψει αμοιβαίες αμυντικές συνθήκες με την Ελλάδα και την Κύπρο πριν από μια κρίση. Κάθε κυβέρνηση πρέπει να διατηρεί τη διοίκηση των δυνάμεών της, με σαφείς υποχρεώσεις που θα διέπουν τη συνδρομή. Η Άγκυρα πρέπει να συνυπολογίζει το κόστος μιας αντιπαράθεσης με τη συμμαχία.
Αυτές οι δεσμεύσεις απαιτούν ολοκληρωμένη έγκαιρη προειδοποίηση και αεράμυνα, κοινό σχεδιασμό, προστατευμένες υποδομές και εξασφαλισμένο ανεφοδιασμό. Οι ασκήσεις πρέπει να δοκιμάζουν εάν η βοήθεια φτάνει υπό συνθήκες επίθεσης. Μόνιμες ομάδες συνδέσμων και εκ των προτέρων συμφωνίες πρόσβασης πρέπει να υπάρχουν ήδη από τώρα. Μόνιμες ισραηλινές στρατιωτικές αναπτύξεις δικαιολογούνται όπου τις απαιτεί μια συμφωνημένη αμυντική αποστολή, με τη συγκατάθεση της κυβέρνησης της χώρας υποδοχής.
Η ελληνική και η κυπριακή βιομηχανία πρέπει να αποκτήσουν τα δικαιώματα και την τεχνογνωσία για την ανάπτυξη, παραγωγή, συντήρηση, αναβάθμιση και εξαγωγή συστημάτων που αναπτύσσονται από κοινού. Τα ελληνικά αποθέματα πρέπει να υπηρετούν πρώτα την ελληνική ετοιμότητα. Οι συμβάσεις πρέπει να καθορίζουν τις προτεραιότητες παραγωγής όταν οι εταίροι αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα έκτακτες ανάγκες. Η αμυντική συνεργασία πρέπει να αφήνει κάθε χώρα περισσότερο ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Η Γαλλία αποτελεί το φυσικό στρατιωτικό στήριγμα της ευρωπαϊκής συμμετοχής. Η Ινδία προσφέρει ναυτική εμβέλεια και βιομηχανική ικανότητα· πρόθυμοι Άραβες εταίροι μπορούν να συνεισφέρουν πληροφορίες, υλικοτεχνική υποστήριξη και προστασία υποδομών. Η συμμετοχή πρέπει να συνοδεύεται από καθορισμένες ευθύνες, χρηματοδότηση και πρόσβαση. Η αμερικανική υποστήριξη ενισχύει αυτή τη δομή. Η απουσία της δεν πρέπει να την αδρανοποιεί.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η πολιτική απροθυμία αποδοχής δεσμευτικών υποχρεώσεων. Η Ελλάδα πρέπει να γνωρίζει τι θα κάνει το Ισραήλ πριν αποφασίσει η Τουρκία μέχρι πού μπορεί να φτάσει χωρίς συνέπειες».
Ο Great Sea Interconnector και ο κίνδυνος κλιμάκωσης
«Σε ιδιωτική συζήτησή μας, εκτιμήσατε ότι η τουρκική παρεμπόδιση του Great Sea Interconnector, που συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, θα μπορούσε να αποτελέσει casus belli για το Ισραήλ. Επιμένετε σε αυτή την εκτίμηση; Ποια ενέργεια θα ξεπερνούσε αυτό το όριο; Πρόκειται για προσωπική σας άποψη ή για ευρύτερη αντίληψη στο ισραηλινό κατεστημένο άμυνας και εθνικής ασφάλειας; Εάν τουρκικά πολεμικά πλοία παρεμπόδιζαν ή εκφόβιζαν πλοία ερευνών του βυθού, πώς θα έπρεπε να αντιδράσει η Ελλάδα; Πρέπει να προχωρήσει το έργο παρά τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης; Ποια συγκεκριμένη βοήθεια θα μπορούσε να προσφέρει το Ισραήλ;
Ναι. Η βίαιη τουρκική παρεμπόδιση αυτής της νόμιμης διασύνδεσης με την Ευρώπη αποτελεί, κατά την εκτίμησή μου, αιτία πολέμου. Η ενεργειακή ασφάλεια του Ισραήλ δεν μπορεί να εξαρτάται από την άδεια της Άγκυρας. Το 1967, η Ιερουσαλήμ αντιμετώπισε το κλείσιμο των Στενών του Τιράν από την Αίγυπτο ως αιτία πολέμου. Η ελευθερία πρόσβασης παραμένει συμφέρον εθνικής ασφάλειας.
Το όριο είναι η ένοπλη επίθεση, η βίαιη κατάληψη ή ένας αποκλεισμός που επιβάλλεται με στρατιωτική ισχύ. Οι διπλωματικές αντιρρήσεις και η ναυτική παρουσία από μόνες τους δεν το ξεπερνούν. Οποιαδήποτε στρατιωτική αντίδραση έχει καθορισμένο σκοπό: να προστατεύσει τα πληρώματα και να τερματίσει την επίθεση, εντός του διεθνούς δικαίου και των απαιτήσεων της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
Η πορεία για την Αθήνα είναι σαφής: να προχωρήσει με εξασφαλισμένη προστασία. Αυτό απαιτεί ισραηλινές πληροφορίες, ναυτικές συνοδείες και, όπου χρειάζεται, αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, σε συντονισμό με την Ελλάδα και την Κύπρο. Οι ρυθμίσεις διοίκησης και οι κανόνες εμπλοκής πρέπει να περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό προτού αποπλεύσουν τα πλοία. Ένα κοινό στρατηγικό συμφέρον συνεπάγεται κοινή ευθύνη για την υπεράσπισή του.
Η ευρωπαϊκή συνεισφορά περιλαμβάνει χρηματοδότηση και ασφαλιστική κάλυψη που θα παραμένουν ενεργές ακόμη και σε συνθήκες διατάραξης, μαζί με συμφωνημένες διπλωματικές και οικονομικές συνέπειες για τον εξαναγκασμό. Οι ανάδοχοι χρειάζονται αξιόπιστη προστασία και υποστήριξη· διαφορετικά, η Άγκυρα μπορεί να σταματήσει την κατασκευή μέσω εκφοβισμού χωρίς να ρίξει ούτε μία βολή.
Η απόφαση να κατασκευαστεί το έργο συνοδεύεται από την ευθύνη να ολοκληρωθεί».
Η Κασος αποκάλυψε το κενό! Η Meridiam δεν παρέχει στην Ελλάδα γαλλική εγγύηση
Η Κύπρος και η δυνατότητα ανατροπής των συνεπειών του 1974
Στο άρθρο «Ο επόμενος πόλεμος της Τουρκίας θα μπορούσε να ανατρέψει το 1974», συζητάτε την «Οργή του Ποσειδώνα» ως πιθανή συνέπεια μιας σύγκρουσης που θα ξεκινούσε η Τουρκία. Πρόκειται για θεωρητική σύλληψη ή για στρατιωτικά ρεαλιστικό σενάριο; Υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε το Ισραήλ να εμπλακεί σε μια αντιπαράθεση που θα επηρέαζε την τουρκική στρατιωτική παρουσία στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο; Θα μπορούσε η αποκατάσταση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας να γίνει κοινός στρατηγικός στόχος της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ;
«Ναι. Εάν η Τουρκία χρησιμοποιήσει την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο για να επιτεθεί στο Ισραήλ, θέτει σε κίνδυνο τον στρατιωτικό της έλεγχο στο νησί. Η «Οργή του Ποσειδώνα» ορίζει τον στόχο: απόκρουση της επίθεσης, τερματισμός της τουρκικής στρατιωτικής κατοχής και αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η στρατιωτική βάση είναι πραγματική: ελληνική και ισραηλινή αεροπορική και ναυτική ισχύς, κυπριακές δυνάμεις και κοινή αξιοποίηση πληροφοριών. Μια εκστρατεία απαιτεί διαρκή ανεφοδιασμό, προστασία απέναντι σε αντίποινα και συμφωνία για την έκβασή της. Η εγγύτητα της Τουρκίας αυξάνει το κόστος. Δεν καθιστά τη θέση της απρόσβλητη.
Η Άγκυρα δεν μπορεί να επιτίθεται στο Ισραήλ από την κατεχόμενη Κύπρο και να περιμένει από την Ιερουσαλήμ να διατηρήσει αυτό το προγεφύρωμα για τον επόμενο πόλεμο. Η καταστροφή όπλων, ενώ παραμένει άθικτος ο μηχανισμός ανανέωσης της επιθετικότητας, εξασφαλίζει απλώς έναν ακόμη γύρο μαχών. Η διευθέτηση απαιτεί τουρκική αποχώρηση, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα, επαλήθευση και εγγυήσεις αποτροπής της επιστροφής, των οποίων η εφαρμογή θα μπορεί να επιβληθεί.
Η αποκατάσταση της κυπριακής κυριαρχίας αποτελεί κοινό συμφέρον ασφάλειας της Ιερουσαλήμ, της Αθήνας και της Λευκωσίας. Η συγκατάθεση και η πολιτική ηγεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι απαραίτητες. Τα ίσα δικαιώματα, η περιουσία και η ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων πρέπει να περιλαμβάνονται σε αυτή τη διευθέτηση. Το συνταγματικό μέλλον της Κύπρου παραμένει στα χέρια των Κυπρίων.
Μια κατάπαυση του πυρός μπορεί να προηγηθεί της αποχώρησης. Δεν μπορεί να μετατραπεί σε άδεια παραμονής».
Shay Gal: Η Κύπρος πληρώνει το τίμημα του ευρωπαϊκού «πραγματισμού»
Η Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες
Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα στα ανατολικά της χώρας, ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για τις θαλάσσιες ζώνες, ανατρέποντας την προηγούμενη αντίθεσή της. Η Ελλάδα το θεωρεί παράνομο επειδή αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδιαίτερα της Κρήτης. Πώς αξιολογεί το Ισραήλ αυτή την εξέλιξη και την προοπτική ενός μόνιμου τουρκικού ερείσματος μεταξύ Λιβύης και Κρήτης; Ποιους κινδύνους θα δημιουργούσε για τις ενεργειακές υποδομές, τις θαλάσσιες διαδρομές και την περιφερειακή συνδεσιμότητα; Πώς πρέπει να απαντήσουν από κοινού η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και η Αίγυπτος;
«Το Ισραήλ απορρίπτει την απόπειρα του μνημονίου να διαθέσει τα θαλάσσια δικαιώματα άλλων χωρών. Η Ιερουσαλήμ επαναβεβαίωσε αυτή τη θέση μαζί με την Αθήνα και τη Λευκωσία στις 5 Νοεμβρίου. Μια κοινοβουλευτική ψηφοφορία στη Λιβύη δεν μπορεί να σβήσει την Κρήτη από τον χάρτη ούτε να καταργήσει τα δικαιώματά της.
Η ψηφοφορία, ωστόσο, διευρύνει το πολιτικό έρεισμα της Άγκυρας. Η Τουρκία εξασφάλισε την υποστήριξη του λιβυκού στρατοπέδου που προηγουμένως αντιτασσόταν στη συμφωνία. Η Αθήνα δεν μπορεί πλέον να υπολογίζει στην ανατολική Λιβύη για να εμποδίσει τις τουρκικές φιλοδοξίες. Η επαφή και με τα δύο λιβυκά στρατόπεδα είναι πλέον απαραίτητη.
Για το Ισραήλ, ο κίνδυνος είναι πρακτικός: η Τουρκία χρησιμοποιεί θαλάσσιες διεκδικήσεις, στρατιωτική πρόσβαση και εμπορικές συμφωνίες για να αποκτήσει μέσα πίεσης στη ναυσιπλοΐα, στα καλώδια και στις ενεργειακές υποδομές που μας συνδέουν με την Ευρώπη. Ένα μόνιμο τουρκικό στρατιωτικό έρεισμα απέναντι από την Κρήτη θα αύξανε την ικανότητά της να εκφοβίζει τους φορείς εκμετάλλευσης και να παρεμποδίζει έργα. Η απουσία νόμιμου δικαιώματος δεν εμποδίζει τον εξαναγκασμό.
Το επόμενο βήμα για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο είναι συντονισμένη δράση: αμφισβήτηση παραχωρήσεων που παραβιάζουν τα δικαιώματά τους, ανταλλαγή πληροφοριών για τον θαλάσσιο χώρο και προστασία νόμιμων δραστηριοτήτων. Η Αίγυπτος πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας. Τα θαλάσσια δικαιώματά της και η ασφάλεια κατά μήκος των συνόρων της με τη Λιβύη καθιστούν το Κάιρο άμεσα ενδιαφερόμενο βασικό παράγοντα.
Η Ευρώπη διαθέτει επίσης μέσα επιρροής μέσω επενδύσεων, ανοικοδόμησης και συνεργασίας ασφάλειας. Αυτές οι σχέσεις δεν μπορούν να επιδοτούν πιέσεις κατά των ίδιων των μελών της. Οι λιβυκές αρχές χρειάζονται μια σαφή επιλογή: θαλάσσια σύνορα μέσω διαπραγμάτευσης και περιφερειακή οικονομική συνεργασία ή το διπλωματικό και εμπορικό κόστος της επιβολής των διεκδικήσεων της Άγκυρας».
Το Σύμφωνο της Μέκκας και η συνεργασία Τουρκίας–Πακιστάν
Στο άρθρο «Το Ισραήλ θα θέσει το τίμημα για την έξοδο του Ριάντ από την εξάρτηση που αγόρασε στην Άγκυρα και στο Ισλαμαμπάντ», προειδοποιείτε για τη σαουδαραβική εξάρτηση από την Τουρκία και το Πακιστάν. Γιατί θεωρείτε επικίνδυνο αυτό που αποκαλείτε Σύμφωνο της Μέκκας; Θα μπορούσε να δώσει στην Άγκυρα επιρροή στις αποφάσεις ασφάλειας από τον Κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο;
Το Oruç Reis, γνωστό στους Έλληνες από τις δραστηριότητές του στην Ανατολική Μεσόγειο, προγραμματίζεται τώρα να πραγματοποιήσει υπεράκτιες έρευνες σε πακιστανικά ύδατα. Πρόκειται για εμπορική πρωτοβουλία ή για ένδειξη ευρύτερης τουρκικής στρατηγικής παρουσίας στον Ινδικό Ωκεανό; Ενόψει της επίσκεψής σας στην Ινδία, πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει το Νέο Δελχί την ενισχυόμενη τουρκοπακιστανική συνεργασία; Πώς πρέπει να αντιδράσουν η Ινδία, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ, μεταξύ άλλων μέσω ισχυρότερης ινδικής στρατηγικής και στρατιωτικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο;
«Το Ριάντ αγόρασε μια αμυντική υπόσχεση και αποδέχθηκε επιχειρησιακή εξάρτηση. Η συντήρηση, το λογισμικό, η εκπαίδευση και οι αλυσίδες εφοδιασμού δίνουν στην Άγκυρα επιρροή στις σαουδαραβικές αποφάσεις πολύ πριν δοκιμαστεί αυτή η υπόσχεση. Η Τουρκία και το Πακιστάν έχουν συμφέροντα στη διατήρηση των σχέσεών τους με το Ιράν που αποκλίνουν από τις σαουδαραβικές προτεραιότητες. Η εξάρτηση λειτουργεί ακόμη και όταν η εγγύηση δεν λειτουργεί.
Οι συνέπειες φτάνουν στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Έλληνες στρατιωτικοί προστατεύουν σαουδαραβικές υποδομές, ενώ σαουδαραβικά κεφάλαια ενισχύουν την τουρκική στρατιωτική βιομηχανία. Η ανανέωση αυτής της προστασίας απαιτεί αμοιβαιότητα ως προς την ελληνική ασφάλεια και διαφάνεια για τη σαουδαραβική αμυντική διασύνδεση με την Άγκυρα. Η Κύπρος διαθέτει αντίστοιχα μέσα επιρροής μέσω νέας διπλωματικής, επενδυτικής και τεχνολογικής συνεργασίας. Η σαουδαραβική υποστήριξη στην κυπριακή κυριαρχία έχει μικρότερο βάρος όταν σαουδαραβικές επενδύσεις ενισχύουν τη δύναμη που την απειλεί.
Η σχεδιαζόμενη αποστολή του Oruç Reis έχει εμπορικό σκοπό και στρατηγική σημασία. Οι ενεργειακές έρευνες δημιουργούν τεχνική πρόσβαση, θεσμικές σχέσεις και μια διαρκή τουρκική παρουσία στην πακιστανική οικονομία. Για την Ινδία, η μεγαλύτερη ανησυχία είναι μια πακιστανική συνεργασία ασφάλειας συνδεδεμένη με τουρκικές δυνατότητες και σαουδαραβικούς πόρους. Το Σύμφωνο της Μέκκας εισάγει μια κρίση Ινδίας–Πακιστάν στη σαουδαραβική διαδικασία λήψης αποφάσεων. Το Νέο Δελχί δικαιούται να γνωρίζει τι θα έκανε το Ριάντ εάν το Πακιστάν ξεκινούσε αυτή τη σύγκρουση.
Μια ισχυρότερη ινδική ναυτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο υπηρετεί την ασφάλεια της ίδιας της Ινδίας. Τακτικές ασκήσεις, πρόσβαση σε λιμάνια, συμφωνίες υλικοτεχνικής υποστήριξης και κοινή αμυντική παραγωγή με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ θα προστάτευαν τις συνδέσεις της με την Ευρώπη. Η Ινδία διαθέτει επίσης το οικονομικό βάρος για να θέτει την αξιοπιστία των εταίρων της ως προϋπόθεση βαθύτερης συνεργασίας.
Για το Ισραήλ, οι ευαίσθητες πληροφορίες και η τεχνολογία απαιτούν επαληθεύσιμες δικλίδες απέναντι στην τουρκική ή πακιστανική πρόσβαση. Το Ριάντ διατηρεί μια οδό εξόδου από την εξάρτηση: εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ, ένα αμερικανικό πλαίσιο ασφάλειας και ισχυρότερες συνεργασίες με την Ινδία και την Ευρώπη. Η Σαουδική Αραβία αποκτά διαπραγματευτική ισχύ όταν μπορεί να αντικαταστήσει έναν προμηθευτή χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την άμυνά της. Αυτή είναι η ανεξαρτησία που μπορεί να βοηθήσει να αποκατασταθεί η συνεργασία μας».
Ο IMEC και η αναδυόμενη περιφερειακή τάξη
Πότε μπορούμε να περιμένουμε ουσιαστική πρόοδο στον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης και ποια πολιτικά, στρατιωτικά και διπλωματικά εμπόδια πρέπει να ξεπεραστούν πρώτα; Σε ποιον βαθμό οι εξελίξεις στο Ιράν, στη Γάζα, στην Ερυθρά Θάλασσα, στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέονται με τον ανταγωνισμό για τις μελλοντικές εμπορικές διαδρομές; Παρεμποδίζει σκόπιμα η Τουρκία τον IMEC για να προστατεύσει την επιρροή που της προσφέρει η διέλευση μέσω του εδάφους της και τον Μεσαίο Διάδρομο;
Μέσα στα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια, θα μπορούσε ο IMEC να στηρίξει μια νέα περιφερειακή τάξη που θα συνδέει την Ινδία, τον Κόλπο, το Ισραήλ, την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ευρώπη; Με τα λιμάνια, τις ενεργειακές υποδομές και τις συνδέσεις της με την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, είναι έτοιμη η Ελλάδα να αξιοποιήσει τις γεωπολιτικές της δυνατότητες ή εξακολουθεί να διστάζει να αναλάβει αυτόν τον ρόλο;
«Ο IMEC μπορεί να προχωρήσει τώρα, τμήμα προς τμήμα. Τακτικά εμπορευματικά δρομολόγια μεταξύ Χάιφας, Κύπρου και Ελλάδας, συντονισμένες τελωνειακές διαδικασίες και συνδέσεις με την υπόλοιπη Ευρώπη δεν χρειάζεται να περιμένουν κάθε σιδηροδρομικό τμήμα που λείπει. Η ολοκλήρωση του διαδρόμου απαιτεί χρηματοδοτημένες υποδομές, αξιόπιστη διέλευση μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας και ρυθμίσεις ασφάλειας που στηρίζουν τις επενδύσεις. Μια αξιόπιστη διευθέτηση του Παλαιστινιακού και η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση θα ενίσχυαν την πολιτική του βάση.
Η στρατιωτική εμβέλεια του Ιράν, η επιβίωση της Χαμάς, οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και η τουρκική εδραίωση στη Συρία επηρεάζουν την ασφάλεια αυτών των συνδέσεων. Κάθε σύγκρουση έχει τις δικές της αιτίες. Οι εκβάσεις τους καθορίζουν ποιες διαδρομές παραμένουν βιώσιμες, τι χρεώνουν οι ασφαλιστές και ποιος αποκτά τη δυνατότητα να διακόπτει το εμπόριο. Οι υποδομές χρειάζονται προστασία σε όλη τη διάρκεια της κατασκευής και της λειτουργίας τους.
Η Άγκυρα θέλει να διατηρήσει τη θέση της ως απαραίτητης πύλης μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Ο IMEC αμφισβητεί αυτή τη φιλοδοξία. Ο τουρκικός κλάδος του Μεσαίου Διαδρόμου δίνει στην Άγκυρα επιρροή μέσω της διέλευσης· η υποστήριξη στη Χαμάς διατηρεί τον κατακερματισμό που εμποδίζει την περιφερειακή ενοποίηση. Η πίεση σε ελληνικές και κυπριακές υποδομές επεκτείνει αυτόν τον ανταγωνισμό στη Μεσόγειο. Η κατασκευή αξιόπιστων εναλλακτικών μειώνει την ικανότητα της Τουρκίας να μετατρέπει τη γεωγραφία σε πολιτικές παραχωρήσεις.
Το έργο της επόμενης δεκαετίας είναι να συνδεθούν η ινδική παραγωγή, τα κεφάλαια του Κόλπου και οι ισραηλινές δυνατότητες με τις ευρωπαϊκές αγορές μέσω ενός δικτύου που αντέχει σε διαταράξεις. Εναλλακτικά λιμάνια, διαλειτουργικά συστήματα δεδομένων, αξιόπιστη χρηματοδότηση και ασφάλιση πρέπει να περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό του. Δεν μπορεί να επιτρέπεται σε ένα και μόνο αποκλεισμένο πέρασμα να διακόπτει ολόκληρη τη σύνδεση. Τα κοινά συμφέροντα γίνονται διαρκής περιφερειακή τάξη όταν οι κυβερνήσεις αποδέχονται υποχρεώσεις για τη διατήρηση του δικτύου ανοικτού, των οποίων η εκπλήρωση θα μπορεί να επιβληθεί.
Η Ελλάδα διαθέτει τα μέσα για να ηγηθεί: λιμάνια, ναυτιλία, ενεργειακές υποδομές και πρόσβαση μέσω των Βαλκανίων στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη. Η Κύπρος προσθέτει θαλάσσιες, ενεργειακές και ψηφιακές συνδέσεις. Η Αθήνα έχει αρχίσει να αναπτύσσει αυτόν τον ρόλο· η πλήρης αξία του εξαρτάται από μακροχρόνιες συμβάσεις, δεσμευμένη δυναμικότητα, αποτελεσματικές μεταφορές προς την ενδοχώρα και δεσμευτικές ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Η Ευρώπη ωφελείται από αυτές τις συνδέσεις και φέρει ευθύνη για τη χρηματοδότηση και την προστασία τους.
Το στρατηγικό βάρος της Ελλάδας θα προκύψει από την ικανότητά της να διατηρεί την Ευρώπη συνδεδεμένη όταν άλλες διαδρομές τίθενται εκτός λειτουργίας».
Κουρδικό κράτος, Ροζάβα και οι ευθύνες του Ισραήλ
Οι Κούρδοι, με κοινότητες στην Τουρκία, στο Ιράν, στο Ιράκ και στη Συρία και με σημαντική διασπορά, παραμένουν ένα από τα μεγαλύτερα έθνη στον κόσμο χωρίς κράτος. Πρέπει η διεθνής κοινότητα να αναγνωρίσει το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση μέσω ανεξάρτητου κράτους ως ιστορική και ηθική ευθύνη; Θα μπορούσε το Ισραήλ να γίνει ο κύριος περιφερειακός υποστηρικτής αυτού του στόχου;
Οι Κούρδοι της Συρίας πλήρωσαν βαρύ τίμημα στον αγώνα κατά του ISIS στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, οι τουρκικές πιέσεις και οι εξελίξεις στη Ροζάβα το 2025 ενίσχυσαν τους φόβους ότι η Ουάσιγκτον θα τους θυσίαζε για να ικανοποιήσει την Άγκυρα. Έχουν χάσει οι Ηνωμένες Πολιτείες την αξιοπιστία τους ως προστάτης τους; Θα μπορούσε μια ουσιαστική ισραηλινοκουρδική συνεργασία να διασφαλίσει την ασφάλεια και τα πολιτικά τους δικαιώματα και να μεταβάλει τις ισορροπίες στη Συρία και στην ευρύτερη περιοχή;
Θα μπορούσε το Ισραήλ, με αφετηρία το ενδιαφέρον του για τους Δρούζους της Συρίας, να υποστηρίξει ευάλωτες κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων των Αλεβιτών, μέσω πληροφοριών, διπλωματίας, ανθρωπιστικής βοήθειας και συνεργασίας ασφάλειας; Πώς θα μπορούσε αυτό να αμφισβητήσει τις τουρκικές φιλοδοξίες χωρίς να μετατρέψει αυτές τις κοινότητες σε εργαλεία γεωπολιτικού ανταγωνισμού;
«Ο κουρδικός λαός έχει δικαίωμα σε ανεξάρτητο κράτος. Ο ρόλος του Ισραήλ είναι να υπερασπιστεί αυτό το δικαίωμα και να οικοδομήσει διεθνή υποστήριξη για την αναγνώρισή του. Ένα κουρδικό κράτος φέρει την ίδια υποχρέωση να προστατεύει κάθε κοινότητα εντός των συνόρων του.
Οι κουρδικές δυνάμεις πολέμησαν το ISIS ως εταίροι. Η θυσία τους δεν μπορεί να θεωρείται αναλώσιμη όταν η Ουάσιγκτον διαπραγματεύεται με την Άγκυρα. Μια υπόσχεση που ανακαλείται υπό τουρκική πίεση δεν αποτελεί επαρκή προστασία. Η κουρδική ασφάλεια απαιτεί δεσμεύσεις που αντέχουν στις αλλαγές στην Ουάσιγκτον, μαζί με την ικανότητα αυτοάμυνας.
Μια διαρκής ισραηλινοκουρδική συνεργασία υπηρετεί και τους δύο λαούς. Οι βάσεις της είναι η ανταλλαγή πληροφοριών, η έγκαιρη προειδοποίηση, η ανθρωπιστική βοήθεια, η διπλωματική υποστήριξη και η συνεργασία ασφάλειας υπό καθορισμένες υποχρεώσεις. Η ενίσχυση των κουρδικών θεσμών και της αμυντικής ικανότητας θα περιόριζε την αναζωπύρωση του τζιχαντισμού, την ιρανική επέκταση και τον τουρκικό εξαναγκασμό.
Για τους Δρούζους της Συρίας, η προστασία απαιτεί αναγνωρισμένη αυτοδιοίκηση, εγγυήσεις ασφάλειας των οποίων η εφαρμογή θα μπορεί να επιβληθεί και αξιόπιστη ανθρωπιστική και ιατρική πρόσβαση. Η αναγνώριση της Δαμασκού, η χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης και η άρση κυρώσεων παρέχουν μέσα πίεσης για τη διασφάλιση της ασφάλειας και των πολιτικών δικαιωμάτων των κοινοτήτων της Συρίας. Αυτά τα οφέλη απαιτούν επαληθευμένη συμμόρφωση. Οι Αλαουίτες άμαχοι δεν φέρουν συλλογική ενοχή για τα εγκλήματα του Άσαντ. Οι Αλεβίτες, μια διαφορετική κοινότητα, δικαιούνται εξίσου θρησκευτική ελευθερία και ισότητα ως πολίτες· η διπλωματική πίεση και η υποστήριξη των δικαιωμάτων τους πρέπει να αντανακλούν τις συνθήκες και τις επιθυμίες τους.
Η βοήθεια ξεκινά από προτεραιότητες που θέτουν οι νόμιμοι εκπρόσωποι των κοινοτήτων. Δεν μπορεί να εξαγοράζει την υπακοή τους ούτε να απαιτεί να πολεμήσουν τους πολέμους του Ισραήλ. Τα δικαιώματά τους εξακολουθούν να ισχύουν ακόμη και όταν διαφωνούν με το Ισραήλ.
Το Ισραήλ ενισχύει τη δική του ασφάλεια βοηθώντας αυτούς τους λαούς να εξασφαλίσουν ένα μέλλον που ελέγχουν οι ίδιοι. Η Άγκυρα δεν διαθέτει βέτο σε αυτό το μέλλον».
Τερματίστε το άλλοθι! Τέλος στην κατοχή της Τουρκίας στην Κύπρο
Αναγνώριση των Γενοκτονιών Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων
Ως Πόντιος Έλληνας, θεωρώ την αναγνώριση των Γενοκτονιών Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων υπό τις οθωμανικές και, στη συνέχεια, τις τουρκικές εθνικιστικές αρχές ζήτημα ιστορικής δικαιοσύνης. Ο Νετανιάχου αναγνώρισε δημόσια τις Γενοκτονίες τον Αύγουστο του 2025. Γιατί αποδείχθηκε τόσο δύσκολη η ολοκληρωμένη αναγνώριση από το ισραηλινό κράτος; Τι θα απαιτούσε μια διαρκής αναγνώριση πέρα από εκείνη τη δήλωση; Δεδομένης της θέσης του Ολοκαυτώματος στην ιστορία του Ισραήλ, πρέπει το Ισραήλ να ηγηθεί των διεθνών προσπαθειών αναγνώρισης ως ηθικής ευθύνης ανεξάρτητης από τις σχέσεις με την Τουρκία; Ποια διπλωματική σημασία θα είχε αυτό;
«Χρήστο, ως εγγονός επιζώντος του Ολοκαυτώματος, κατανοώ το καθήκον της μνήμης. Ένα εβραϊκό κράτος δεν παζαρεύει την αλήθεια.
Ο Νετανιάχου αναγνώρισε και τις τρεις Γενοκτονίες το 2025. Η επίσημη αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων από την κυβέρνηση τον Ιούνιο ήταν μια κρατική πράξη που είχε καθυστερήσει. Το Ισραήλ οφείλει τώρα στους Έλληνες, συμπεριλαμβανομένων των Ποντίων, και στους Ασσυρίους την ίδια κατηγορηματική αναγνώριση.
Για υπερβολικά μεγάλο διάστημα, οι στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν περιόριζαν την ισραηλινή αναγνώριση. Αυτές οι συνεργασίες αξίζουν σοβαρή προσοχή. Καμία από τις δύο χώρες δεν αποκτά βέτο στη συνείδηση του Ισραήλ. Η φιλία με το Μπακού και οι βαθύτερες σχέσεις με το Ερεβάν μπορούν να συνυπάρχουν.
Η διαρκής αναγνώριση πρέπει να ενσωματωθεί σε κοινοβουλευτικά ψηφίσματα, στην εκπαίδευση, στις εθνικές εκδηλώσεις μνήμης και στη διπλωματική πολιτική. Χρειάζεται θεσμούς που θα τη διατηρούν πέρα από τη θητεία οποιουδήποτε πρωθυπουργού.
Το Ισραήλ και η Ελλάδα έχουν κοινή ευθύνη να ηγηθούν των διεθνών προσπαθειών αναγνώρισης, συνεργαζόμενα με την Αρμενία και τους Ασσύριους εκπροσώπους για τη διατήρηση μαρτυριών και την αντιμετώπιση της άρνησης. Αυτή η πρωτοβουλία θα έδινε στη συλλογική ιστορική μας εμπειρία διαρκή διπλωματικό προσανατολισμό.
Κανένας εν ζωή Τούρκος πολίτης δεν κληρονομεί ενοχή για αυτά τα εγκλήματα. Το τουρκικό κράτος φέρει την ευθύνη να τα αναγνωρίσει. Η συμφιλίωση δεν μπορεί να απαιτεί από τους απογόνους των θυμάτων να εγκαταλείψουν την ιστορία τους.
Οι σχέσεις με την Τουρκία μπορούν να αλλάξουν. Η ευθύνη του Ισραήλ απέναντι στα θύματα δεν μπορεί».