Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από τη σεισμικότητα, τη γεωλογική εξέλιξη του Αιγαίου και τους φόβους που προκαλούν οι σεισμοί στους ανθρώπους φιλοξένησε η εκπομπή «Αντιθέσεις» του Γιώργου Σαχίνη, με καλεσμένο τον καθηγητή Γεωλογίας και σεισμολόγο, Σπύρο Παυλίδη, ο οποίος ανέλυσε με επιστημονικό αλλά και εκλαϊκευμένο τρόπο τα μεγάλα ερωτήματα γύρω από τον Εγκέλαδο.
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε το ζήτημα της πρόγνωσης των σεισμών. Ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο της επιστήμης και τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, δεν έχει ακόμη καταστεί δυνατό να προβλεφθεί με ακρίβεια ο χρόνος, το μέγεθος και η ακριβής θέση ενός σεισμού.
Όπως εξήγησε, οι σύγχρονες τεχνολογίες μπορούν να προσφέρουν ορισμένα δευτερόλεπτα ή και λίγα λεπτά προειδοποίησης μέσω της ανάλυσης των πρώτων σεισμικών κυμάτων, όμως αυτό δεν συνιστά πρόγνωση. Πρόκειται ουσιαστικά για συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης, τα οποία εφαρμόζονται ήδη σε χώρες όπως το Μεξικό και η Ιαπωνία.
«Οι σεισμοί δεν σκοτώνουν – Τα κτίρια σκοτώνουν»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στον ανθρώπινο παράγοντα των καταστροφών.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, οι σεισμοί από μόνοι τους δεν προκαλούν θανάτους. Οι απώλειες προέρχονται από τα ανθρώπινα κατασκευάσματα που καταρρέουν.
«Τα δημιουργήματα του ανθρώπου καταρρέουν και σκοτώνουν τον άνθρωπο», σημείωσε, εξηγώντας ότι σε παλαιότερες εποχές, όταν δεν υπήρχαν μεγάλα και βαριά κτίσματα, οι συνέπειες των σεισμών ήταν πολύ διαφορετικές.
Παράλληλα, ανέλυσε τη βαθιά ψυχολογική διάσταση του φαινομένου. Όπως είπε, ο άνθρωπος έχει συνδέσει τη γη με τη σταθερότητα και την ασφάλεια. Όταν αυτή η αίσθηση ανατρέπεται από έναν σεισμό, δημιουργείται ένας ισχυρός φόβος που παραμένει ακόμη και μετά το τέλος της δόνησης.
«Το σπίτι είναι το καταφύγιό μας. Ξαφνικά κλονίζεται και δημιουργείται ένα τεράστιο ψυχολογικό κενό», τόνισε.
Οι ασκήσεις και οι φήμες
Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η σωστή εκπαίδευση και οι ασκήσεις ετοιμότητας αποτελούν το σημαντικότερο όπλο απέναντι στον πανικό.
Όπως εξήγησε, την ώρα ενός σεισμού ο άνθρωπος δεν λειτουργεί πάντα με ψυχρή λογική αλλά κυρίως ενστικτωδώς. Για τον λόγο αυτό οι ασκήσεις είναι απαραίτητες ώστε οι σωστές αντιδράσεις να γίνουν σχεδόν αυτόματες.
Δεν παρέλειψε μάλιστα να χαρακτηρίσει τις φήμες ως τον μεγαλύτερο «μετασεισμό».
«Οι χειρότεροι μετασεισμοί είναι οι φήμες που ακολουθούν τους σεισμούς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Το Αιγαίο είναι ένα ενιαίο γεωλογικό σύνολο»
Ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη γεωλογική ιστορία του Αιγαίου, το οποίο ο καθηγητής χαρακτήρισε ως ένα από τα μεγαλύτερα γεωλογικά θαύματα του πλανήτη.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Αιγαίο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως θάλασσα ή ως σύμπλεγμα νησιών, αλλά ως μια ενιαία γεωλογική και γεωδυναμική ενότητα που εκτείνεται από την Πίνδο και τα Ιόνια νησιά μέχρι τη Μικρά Ασία, την Κρήτη, τη Θράκη και ολόκληρο το Αρχιπέλαγος.
Υπενθύμισε ότι στην περιοχή υπάρχουν περισσότερα από 9.000 νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, ενώ περιέγραψε τα σημερινά νησιά ως τα «κορφοβούνια της Αιγίδας», της αρχαίας ενιαίας ξηράς που προϋπήρχε πριν τη διαμόρφωση του σημερινού Αιγαίου.
Γιατί η Κρήτη θεωρείται γεωλογικό εργαστήριο
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στην Κρήτη, την οποία χαρακτήρισε ένα από τα σημαντικότερα «ανοιχτά γεωλογικά εργαστήρια» της Μεσογείου.
Όπως εξήγησε, η Κρήτη βρίσκεται πάνω στη ζώνη σύγκρουσης της αφρικανικής με την ευρασιατική λιθοσφαιρική πλάκα, γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο ενεργές γεωδυναμικά περιοχές της Ευρώπης.
Μάλιστα αποκάλυψε ότι ο Ψηλορείτης εξακολουθεί να ανυψώνεται γεωλογικά, καθώς η σύγκρουση των πλακών συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Κρήτη έχει υποστεί διαχρονικά ισχυρούς σεισμούς και τσουνάμι, γεγονός που την καθιστά μοναδικό πεδίο μελέτης για τους επιστήμονες.
Από τις πιο σεισμογενείς περιοχές του κόσμου
Ολοκληρώνοντας την ανάλυσή του, ο καθηγητής υπογράμμισε ότι το Αιγαίο και γενικότερα ο ελληνικός χώρος συγκαταλέγονται στις πιο ενεργές σεισμικά περιοχές του πλανήτη.
Τόνισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως ως προς τη σεισμικότητα, πίσω από χώρες όπως η Ιαπωνία, ωστόσο παρουσιάζει σχετικά μικρό αριθμό θυμάτων και καταστροφών σε σχέση με άλλες σεισμογενείς χώρες.
Συγκρίνοντας την Ελλάδα με την Τουρκία και την Ιταλία, εξήγησε ότι η γεωλογική δομή, η χωροθέτηση των πόλεων και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά τις συνέπειες των σεισμών.
Το βασικό μήνυμα που εξέπεμψε μέσα από τις «Αντιθέσεις» ήταν σαφές: η γνώση, η προετοιμασία και η κατανόηση των γεωλογικών φαινομένων αποτελούν τα σημαντικότερα όπλα απέναντι στον φόβο, σε μια χώρα που ζει διαρκώς με τον Εγκέλαδο αλλά και με ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά τοπία του πλανήτη