Μια εκπομπή με δύο διαφορετικούς, αλλά τελικά συγκοινωνούντες θεματικούς άξονες παρουσίασαν οι «ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΙΣ» του Παντελή Σαββίδη. Στο πρώτο μέρος τέθηκε στο μικροσκόπιο η νέα συμφωνία μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, οι πραγματικές δυνατότητες συγκρότησης ενός αποκαλούμενου «Ισλαμικού ΝΑΤΟ» και κυρίως το ερώτημα ποια πρέπει να είναι η ελληνική στρατηγική απέναντι στις μεταβολές που συντελούνται στον Κόλπο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Στο δεύτερο μέρος η συζήτηση πέρασε από τη γεωπολιτική στην ίδια την κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας. Με προσκεκλημένο τον π. Νικόλαο Λουδοβίκο, τέθηκαν επί τάπητος η «εθνική κατάθλιψη», ο μηδενισμός, ο ναρκισσισμός, η κρίση ταυτότητας, η παιδεία και το ερώτημα εάν η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει ξανά αυτοπεποίθηση και δική της προοπτική.

Στο πάνελ συμμετείχαν ο Μάριος Ευθυμιόπουλος, διευθυντής του Strategy International και καθηγητής σε διεθνή πανεπιστήμια, ο διεθνολόγος-οικονομολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης και ο τουρκολόγος Βασίλειος Κυρατζόπουλος.

«Ισλαμικό ΝΑΤΟ» ή μια συμφωνία συμφερόντων;

Η συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν αποτέλεσε την αφετηρία της εκπομπής, καθώς έχει ήδη προκαλέσει συζήτηση γύρω από το κατά πόσο δημιουργείται ένας νέος στρατηγικός συνασπισμός στον μουσουλμανικό κόσμο.

Ο Μάριος Ευθυμιόπουλος εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στον χαρακτηρισμό «Ισλαμικό ΝΑΤΟ». Όπως εξήγησε, άλλο πράγμα είναι μια πολιτική και αμυντική συνεργασία και άλλο η δημιουργία μιας πραγματικής συμμαχίας με δομές, κοινή διοίκηση, διαλειτουργικότητα και μηχανισμό συλλογικής άμυνας ανάλογο του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.

«Δεν μπορεί να υπάρχει Άρθρο 5, γιατί δεν υπάρχει δομή, δεν υπάρχει λειτουργία, δεν υπάρχει η ίδια διαλειτουργικότητα», ήταν το βασικό επιχείρημα που κατατέθηκε.

Κρίσιμη παράμετρος είναι ότι τα τρία κράτη δεν έχουν αναγκαστικά τους ίδιους αντιπάλους και τις ίδιες στρατηγικές προτεραιότητες. Για τη Σαουδική Αραβία, επί παραδείγματι, το Ιράν αποτελεί παραδοσιακά βασική απειλή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Τουρκία θα βρισκόταν αυτομάτως σε πόλεμο με την Τεχεράνη σε περίπτωση μιας σαουδοϊρανικής σύγκρουσης.

Αντίστοιχα, το Πακιστάν βρίσκεται σε μακροχρόνια αντιπαράθεση με την Ινδία. Το ενδεχόμενο Σαουδική Αραβία και Τουρκία να εμπλακούν στρατιωτικά εναντίον της Ινδίας εξαιτίας μιας πακιστανοϊνδικής κρίσης χαρακτηρίστηκε ουσιαστικά μη ρεαλιστικό.

Τι επιδιώκει η Τουρκία

Η Άγκυρα, σύμφωνα με την ανάλυση της εκπομπής, βλέπει τη νέα αρχιτεκτονική ως μια ακόμη ευκαιρία διεύρυνσης της επιρροής της.

Η Τουρκία έχει ήδη αναπτύξει βαθύτερο αποτύπωμα στον μουσουλμανικό κόσμο, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να αυξήσει τις πωλήσεις αμυντικού υλικού, να διευρύνει τις εμπορικές της σχέσεις και να εμφανιστεί ως πολιτικός και στρατιωτικός διαμεσολαβητής ανάμεσα στη Δύση και στις μουσουλμανικές χώρες.

Ωστόσο, επισημάνθηκε ότι η Σαουδική Αραβία ακολουθεί πρωτίστως τη δική της στρατηγική. Οι σχέσεις Ριάντ και Άγκυρας δεν καταργούν ούτε τις διαφορές τους ούτε την ιστορική καχυποψία που υπάρχει στον αραβικό κόσμο απέναντι στην Τουρκία.

Στην εκπομπή υπενθυμίστηκε άλλωστε ότι οι αραβικοί πληθυσμοί έχουν τη δική τους ιστορική εμπειρία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Συνεπώς, η αντίληψη μιας ενιαίας μουσουλμανικής γεωπολιτικής παράταξης υπό τουρκική επιρροή θεωρήθηκε υπεραπλουστευτική.

Η Ελλάδα δεν πρέπει να εγκαταλείψει τον Κόλπο

Ιδιαίτερη σημασία είχε η συζήτηση για την ελληνική αντίδραση.

Το βασικό μήνυμα ήταν ότι η Αθήνα δεν πρέπει να απαντήσει στην τουρκική κινητικότητα εγκαταλείποντας ή υποβαθμίζοντας τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία και τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου.

Αντιθέτως, υποστηρίχθηκε ότι το ελληνικό αποτύπωμα πρέπει να μεγαλώσει.

Η λογική μιας απόσυρσης της ελληνικής συστοιχίας Patriot από τη Σαουδική Αραβία απορρίφθηκε ως λανθασμένη προσέγγιση. Όπως χαρακτηριστικά επισημάνθηκε, «εξωτερική πολιτική με συστοιχίες Patriot δεν κάνεις».

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τους αναλυτές, βρίσκεται βαθύτερα: η Ελλάδα εμφανίζεται συχνά να αντιδρά στις κινήσεις της Τουρκίας αντί να εφαρμόζει μια σταθερή, μακροχρόνια στρατηγική ανεξάρτητη από τις επιλογές της Άγκυρας.

Ο Θρασύβουλος Ευτυχίδης υπογράμμισε ότι η Αθήνα χρειάζεται μόνιμη πολιτική προς τα κράτη του Κόλπου, με σαφείς προτεραιότητες και χωρίς «σπασμωδικές κινήσεις» κάθε φορά που εμφανίζεται μια νέα τουρκική πρωτοβουλία.

Η ανησυχητική παράμετρος του Πακιστάν

Ένα σημείο που ξεχώρισε αφορά το πυρηνικό οπλοστάσιο και την πυρηνική τεχνολογία του Πακιστάν.

Η συγκεκριμένη παράμετρος χαρακτηρίστηκε ως εκείνη που θα πρέπει πραγματικά να παρακολουθείται. Μια πιθανή μεταφορά ή διάχυση πυρηνικής στρατιωτικής τεχνολογίας θα άλλαζε εντελώς τα δεδομένα και θα προκαλούσε διεθνείς αντιδράσεις.

Επομένως, σύμφωνα με την εκπομπή, άλλο η πολιτική και στρατιωτική συνεργασία των τριών χωρών και άλλο η πιθανότητα να δημιουργηθεί μια πολύ βαθύτερη στρατηγική σχέση που θα άγγιζε ακόμη και το πυρηνικό πεδίο.

Σαββίδης: Η Αθήνα σιωπά ενώ η Άγκυρα παρεμβαίνει

Ο Παντελής Σαββίδης έθεσε παράλληλα ένα ευρύτερο ζήτημα σχετικά με τη συμπεριφορά της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας.

Αναφέρθηκε στην τουρκική παρέμβαση για τον ελληνικό τουριστικό χωροταξικό σχεδιασμό, με την Άγκυρα να εγείρει ενστάσεις επειδή περιλαμβάνονται νησιά των οποίων το καθεστώς επιχειρεί να αμφισβητήσει.

Το πρόβλημα, όπως υπογράμμισε, δεν βρίσκεται μόνο στη συγκεκριμένη τουρκική αντίδραση αλλά στη συσσώρευση τέτοιων περιστατικών.

«Το εντυπωσιακό είναι ότι η Αθήνα σιωπά», σημείωσε, θέτοντας το ερώτημα εάν η διαρκής ανοχή σε τέτοιου είδους παρεμβάσεις οδηγεί σταδιακά σε μια κατάσταση όπου η Ελλάδα εμφανίζεται να πρέπει να λογοδοτεί στην Άγκυρα ακόμη και για ζητήματα που αφορούν τον εσωτερικό της σχεδιασμό.

Από τη γεωπολιτική στην «εθνική κατάθλιψη»

Το δεύτερο μέρος της εκπομπής άλλαξε εντελώς επίπεδο συζήτησης.

Προσκεκλημένος ήταν ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, με αφορμή άρθρο του για τον «μηδενισμό και την εθνική κατάθλιψη».

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο εάν η σημερινή ελληνική κοινωνία βιώνει κάτι περισσότερο από μια πολιτική ή οικονομική κρίση: μια βαθύτερη κρίση ταυτότητας, νοήματος και προοπτικής.

Ο π. Νικόλαος ανέλυσε τη μετάβαση του σύγχρονου ανθρώπου προς έναν ολοένα εντονότερο ατομικισμό, ο οποίος, κατά την προσέγγισή του, εξελίχθηκε σε ναρκισσισμό.

Η λογική ότι «όλη η αλήθεια μου περιέχεται μέσα σε μένα» και ότι η απελευθέρωση της προσωπικής επιθυμίας αποτελεί από μόνη της δρόμο προς την ολοκλήρωση βρίσκεται, σύμφωνα με την ανάλυσή του, στον αντίποδα της κλασικής ελληνικής φιλοσοφικής παράδοσης.

Αυτογνωσία δεν σημαίνει εγκλωβισμός στον εαυτό

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην έννοια της αυτογνωσίας.

Με αναφορές στον Πλάτωνα, στον Αριστοτέλη, στον Ηράκλειτο και στην κλασική παράδοση, ο π. Νικόλαος υποστήριξε ότι η πραγματική γνώση του εαυτού δεν νοείται αποκομμένη από τη γνώση του κόσμου και του συνόλου μέσα στο οποίο υπάρχει ο άνθρωπος.

Η κριτική του στράφηκε απέναντι στην αντίληψη ότι το άτομο αποτελεί το απόλυτο μέτρο της αλήθειας του.

Αυτή η μεταβολή, σύμφωνα με τον ίδιο, συνέβαλε στη μετάβαση από τον ατομικισμό στον ναρκισσισμό και πλέον σε ακόμη βαθύτερες μορφές αποσύνδεσης του ανθρώπου από την κοινότητα, την ιστορία και ένα ευρύτερο σύστημα νοήματος.

Η Ελλάδα και η άκριτη αντιγραφή της Δύσης

Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα του ελληνικού εκσυγχρονισμού.

Ο π. Νικόλαος αμφισβήτησε την αντίληψη σύμφωνα με την οποία «εκσυγχρονισμός» σημαίνει υποχρεωτικά αντιγραφή της Δύσης.

Υποστήριξε ότι διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν τη δική τους ιδιοπροσωπία και ότι αποτελεί πνευματική αυθαιρεσία η πεποίθηση πως όλοι πρέπει να κινηθούν πάνω στην ίδια πολιτισμική γραμμή.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, η οποία, όπως προέκυψε από τη συζήτηση, βρίσκεται πολλές φορές ανάμεσα στην ιστορική και πολιτισμική της ιδιοπροσωπία και στην προσπάθεια άκριτης υιοθέτησης ξένων προτύπων.

Η μεγάλη κρίση της Παιδείας

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η κριτική για την ελληνική Παιδεία.

Ο π. Νικόλαος έθεσε το ζήτημα της σταδιακής υποχώρησης της φιλοσοφίας, της κλασικής παιδείας και των μεγάλων υπαρξιακών ερωτημάτων από την εκπαιδευτική διαδικασία.

Το κρίσιμο ερώτημα, κατά την ανάλυσή του, δεν είναι μόνο εάν ο νέος άνθρωπος διαθέτει υγεία, γνώση και υλική ασφάλεια, αλλά για ποιον σκοπό θα χρησιμοποιήσει όλα αυτά.

«Ποιο είναι το νόημα της ιστορίας; Ποιο είναι το νόημα του είναι; Ποιο είναι το νόημα της ζωής;» ήταν τα ερωτήματα που έθεσε, υποστηρίζοντας ότι έχουν ουσιαστικά εξαφανιστεί από τη σύγχρονη εκπαιδευτική αντίληψη.

Η τεχνητή νοημοσύνη, μάλιστα, επαναφέρει με εκρηκτικό τρόπο ακριβώς αυτά τα ερωτήματα: τι είναι άνθρωπος, τι είναι συνείδηση, εάν υπάρχει ψυχή και ποια είναι τελικά η θέση του ανθρώπου απέναντι στην τεχνολογία που ο ίδιος δημιουργεί.

«Πρέπει να σχεδιάσουμε το δικό μας μέλλον»

Η εκπομπή έκλεισε όχι με απαισιοδοξία, αλλά με μια διαφορετική προτροπή.

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος υποστήριξε ότι η κατάσταση μπορεί να διορθωθεί και ότι τα πράγματα είναι λιγότερο άσχημα από όσο παρουσιάζονται.

«Έχουμε πολλά πράγματα πετύχει και ιστορικά και πραγματικά», σημείωσε.

Και κατέληξε σε μια φράση που συνοψίζει σε μεγάλο βαθμό ολόκληρη τη δεύτερη ενότητα των «ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ»:

«Πρέπει να σχεδιάσουμε το δικό μας μέλλον. Αυτό μπορεί να γίνει συντομότερα απ’ ό,τι νομίζουμε. Αλλά χρειάζεται ένα πνευματικό τσαγανό».

Από τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνουν Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν μέχρι την εσωτερική κρίση ταυτότητας της ελληνικής κοινωνίας, το κοινό νήμα της εκπομπής ήταν τελικά ένα: η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική, αυτογνωσία και αυτοπεποίθηση, αντί να καθορίζει διαρκώς την πορεία της από τις κινήσεις και τα πρότυπα των άλλων.