Σφοδρή κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής για το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου και τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία άσκησε ο Ιωάννης Μάζης, ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Ο καθηγητής χαρακτήρισε «εθνικό έγκλημα» την επιλογή ενημέρωσης της Άγκυρας, υποστηρίζοντας ότι δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Παράλληλα, παρουσίασε συγκεκριμένες κινήσεις που, κατά την εκτίμησή του, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση της Ελλάδας.
«Ακόμη και αν η διακοίνωση λέει ένα μήλο, η πράξη δημιουργεί δεδομένα»
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρέθηκε η ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας προς την Τουρκία για τις δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», στο πλαίσιο του έργου Great Sea Interconnector.
Ο Ιωάννης Μάζης υποστήριξε ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο του διπλωματικού εγγράφου, αλλά αφορά την ίδια την πράξη της ενημέρωσης.
Κατά την ερμηνεία του, όταν μια χώρα ενημερώνει την Τουρκία για δραστηριότητες σε θαλάσσια περιοχή όπου η Άγκυρα προβάλλει διεκδικήσεις, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αναγνωρίζεται κάποια τουρκική αρμοδιότητα.
Επικαλέστηκε μάλιστα χαρτογραφικά δεδομένα του Flanders Marine Institute, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή εντάσσεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός, χαρακτηρίζοντας τους χειρισμούς «εθνικό έγκλημα», ενώ επανήλθε αργότερα στο ίδιο ζήτημα, τονίζοντας ότι ακόμη και αν το περιεχόμενο της διακοίνωσης είναι αδιάφορο, η ίδια η διπλωματική ενέργεια έχει ήδη δημιουργήσει δεδομένα.
Πρόκειται για τη γεωπολιτική και νομική ερμηνεία του Ιωάννη Μάζη και όχι για διαπιστωμένη μεταβολή του καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών.
Η αναφορά στον Χρήστο Ροζάκη και το «ανοσιούργημα»
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στον καθηγητή Διεθνούς Δικαίου Χρήστο Ροζάκη, με τον οποίο, όπως εξήγησε, έχει διαφωνήσει επανειλημμένα σε επίπεδο πολιτικής ερμηνείας.
Ο Μάζης υπογράμμισε ότι διατηρεί βαθύ σεβασμό στις επιστημονικές γνώσεις και στη διαδρομή του Χρήστου Ροζάκη, επικαλούμενος αναφερόμενη ραδιοφωνική τοποθέτησή του στον σταθμό του MEGA, στην οποία φέρεται να χαρακτήρισε «ανοσιούργημα» την ανάθεση στη Γαλλία της σχετικής διπλωματικής ενέργειας.
«Εγώ το είπα εθνικό έγκλημα. Ο κύριος Ροζάκης το είπε ανοσιούργημα. Δεν νομίζω ότι απέχουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Με αυτή την αναφορά επιχείρησε να δείξει ότι η κριτική στους χειρισμούς δεν προέρχεται αποκλειστικά από έναν συγκεκριμένο πολιτικό ή επιστημονικό χώρο.
«Ο Χακάν Φιντάν πήρε αυτό που ήθελε»
Ο καθηγητής στάθηκε επίσης στη στάση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ερμηνεύοντας τις καθησυχαστικές δηλώσεις του ως ένδειξη ικανοποίησης της Άγκυρας.
Σύμφωνα με τον Μάζη, η τουρκική πλευρά επιδίωκε να εμφανίσει διεθνώς ότι όχι μόνο η Ελλάδα, αλλά και η Γαλλία, η μοναδική πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προχώρησε σε ενημέρωση για δραστηριότητες σε περιοχή που η Τουρκία διεκδικεί.
Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει το γεγονός για να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της.
Ο ίδιος απέρριψε και το επιχείρημα ότι ενδεχόμενη ενημέρωση άλλων χωρών, όπως της Αιγύπτου, εξισορροπεί την κατάσταση. Όπως εξήγησε, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ενημέρωση ενός κράτους που δεν έχει προβάλει σχετική απαίτηση, αλλά η ανταπόκριση σε αξίωση κράτους που αμφισβητεί τα ελληνικά δικαιώματα.
«Το καλώδιο είναι έργο υψίστης στρατηγικής σημασίας»
Παρά την έντονη κριτική του, ο Ιωάννης Μάζης ξεκαθάρισε ότι δεν αντιτίθεται στην υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Αντιθέτως, τη χαρακτήρισε έργο υψίστης στρατηγικής σημασίας, συνδέοντάς την με την ευρύτερη γεωοικονομική προοπτική του διαδρόμου IMEC, ο οποίος προωθεί τη συνδεσιμότητα Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Επισήμανε ότι το εγχείρημα έχει ευρωπαϊκή και αμερικανική υποστήριξη, ενώ θεωρεί ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να έχει προχωρήσει αποφασιστικά στις προβλεπόμενες διαδικασίες, χωρίς να αποδέχεται τουρκικές αξιώσεις.
Η βασική του θέση ήταν ότι η στρατηγική αξία του έργου δεν πρέπει να οδηγήσει σε διπλωματικούς χειρισμούς που θα μπορούσαν, κατά την άποψή του, να αποδυναμώσουν τις ελληνικές θέσεις.
Προειδοποίηση για de facto συγκυριαρχία
Ο Μάζης επικαλέστηκε επίσης τις τοποθετήσεις του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και του καθηγητή Σωτήρη Σέρμπου.
Στάθηκε ιδιαίτερα στην προειδοποίηση που απέδωσε στον Σέρμπο περί κινδύνου δημιουργίας συνθηκών de facto συγκυριαρχίας στο Αιγαίο.
Υποστήριξε ότι η επανάληψη αντίστοιχων διπλωματικών πρακτικών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου η Τουρκία θα αξιώνει λόγο για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ο καθηγητής διευκρίνισε ότι η παρέμβασή του δεν έχει κομματικό χαρακτήρα, αλλά υπαγορεύεται από την ανησυχία του για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
Τι προτείνει: ΑΟΖ, συντεταγμένες στον ΟΗΕ και συμφωνία με την Κύπρο
Στο δεύτερο μέρος της συζήτησης ο Ιωάννης Μάζης παρουσίασε τις ενέργειες που θεωρεί απαραίτητες για την ενίσχυση της ελληνικής θέσης.
Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και στην κατάθεση των σχετικών συντεταγμένων στα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ, με ειδική αναφορά στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Επικαλέστηκε τον νόμο 4001/2011, γνωστό και ως νόμο Μανιάτη, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη νομοθετικό πλαίσιο που αφορά τα εξωτερικά όρια των θαλάσσιων ζωνών της.
Υπενθύμισε επίσης ότι τα δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας υφίστανται ipso facto και ab initio, δηλαδή αυτοδικαίως και εξαρχής, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη ανακήρυξη.
Στο ζήτημα της Κύπρου, ανέφερε ότι η Λευκωσία έχει ζητήσει επανειλημμένα από την Αθήνα οριοθέτηση ΑΟΖ, κάνοντας ειδική αναφορά στον πρώην Κύπριο υπουργό Εξωτερικών Νίκο Ρολάνδη.
Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, ήδη από το 2003 η κυπριακή πλευρά είχε επιδιώξει σχετική συμφωνία, αλλά η Αθήνα δεν προχώρησε, επικαλούμενη την ανάγκη αποφυγής έντασης με την Τουρκία.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας–Αιγύπτου το 2020, επισημαίνοντας ότι δεν κάλυψε το σύνολο των εκκρεμών περιοχών προς την Κύπρο.
Ο Μάζης χαρακτήρισε τις διαχρονικές καθυστερήσεις «βαρύτατα λάθη, ολιγωρίες και παραλείψεις», υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο διορθωτικών κινήσεων.
«Το ηθικό των Ελλήνων το ρίχνει η φοβικότητα»
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο καθηγητής απάντησε σε όσους υποστηρίζουν ότι οι δημόσιες προειδοποιήσεις για τα ελληνοτουρκικά μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά το ηθικό της ελληνικής κοινωνίας.
Κατά τον ίδιο, το ηθικό δεν πλήττεται από τη δημόσια κριτική, αλλά από την καλλιέργεια της αντίληψης ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει τις δυνάμεις να αντιμετωπίσει την Τουρκία.
Άσκησε επίσης κριτική στη Διακήρυξη των Αθηνών, επισημαίνοντας ότι υπεγράφη ενώ παραμένουν σε ισχύ το τουρκικό casus belli, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ολοκλήρωσε επιμένοντας στην ανάγκη μιας εξωτερικής πολιτικής χωρίς φοβικότητα, με σαφή κατοχύρωση των ελληνικών θέσεων και ενεργοποίηση των διαθέσιμων διπλωματικών και νομικών εργαλείων.