Την περασμένη Τρίτη το πρωί, υψηλόβαθμη στρατιωτική αντιπροσωπεία του Ισραήλ προσγειώθηκε στη Ραμπάτ του Μαρόκου για συνομιλίες τόσο με τη στρατιωτική ηγεσία της χώρας όσο και με τους επικεφαλής των μαροκινών μυστικών υπηρεσιών.
Η επίσκεψη δεν κρατήθηκε μυστική. Τουναντίον, δημοσιοποιήθηκε με αρκετές λεπτομέρειες, ενώ ακόμη βρισκόταν σε εξέλιξη, κάτι που ερμηνεύθηκε ως μήνυμα από πλευράς Ισραήλ με πολλούς αποδέκτες. Ανάμεσά τους και η Άγκυρα.
Δεν ήταν κάτι μεμονωμένο. Η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας με το Μαρόκο, η γεωπολιτική αντιπαράθεση στη Μεσόγειο και η επέκταση των ισραηλινών αμυντικών βιομηχανιών στην Ευρώπη συνθέτουν μια ευρύτερη στρατηγική που υπερβαίνει πλέον τις παραδοσιακές εξαγωγές οπλικών συστημάτων.
Μια ολότελα νέα γεωστρατηγική πραγματικότητα διαμορφώνεται στη Μεσόγειο, με το Ισραήλ να διευρύνει συστηματικά το δίκτυο των αμυντικών του συνεργασιών, από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τις ακτές της Βόρειας Αφρικής και τα βιομηχανικά κέντρα της Ευρώπης.
Η επίσημη επίσκεψη υψηλόβαθμης ισραηλινής στρατιωτικής αντιπροσωπείας στο Μαρόκο, λοιπόν, ήταν η τελευταία σε μια σειρά ανάλογων εξελίξεων και είχε πρόσθετη σημασία λόγω του ανταγωνισμού με την Τουρκία και της προσπάθειας της Άγκυρας να ενισχύσει την επιρροή της στη Μεσόγειο μέσω της Λιβύης.
Γιατί το Μαρόκο και πώς;
Η επίσκεψη στη Ραμπάτ του γενικού διευθυντή του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, υποστρατήγου ε.α. Αμίρ Μπαράμ, ο οποίος συνοδευόταν από υψηλόβαθμο κλιμάκιο από ολόκληρο τον μηχανισμό ασφαλείας του Ισραήλ, δεν περιορίστηκε στην επιβεβαίωση των ήδη στενών διμερών σχέσεων. Στη Ραμπάτ, η αντιπροσωπεία εγκαινίασε τη μόνιμη έδρα του ισραηλινού γραφείου αμυντικού ακολούθου, υπό τον συνταγματάρχη Σαρόν Ιτάχ, τον πρώτο μόνιμο Ισραηλινό αμυντικό ακόλουθο στη χώρα.
«Το Μαρόκο δεν είναι απλώς ακόμη ένας αμυντικός εταίρος. Είναι πολύ περισσότερα», δήλωσε ο Μπαράμ, επικαλούμενος την αμοιβαία εμπιστοσύνη, την κοινή ιστορική κληρονομιά και τους μακραίωνους δεσμούς μεταξύ των δύο λαών.
Οι σχέσεις των δύο χωρών αναπτύσσονται ταχύτατα, ειδικά μετά την αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων το 2020, στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, και την υπογραφή μνημονίου αμυντικής συνεργασίας τον Νοέμβριο του 2021. Έκτοτε, έχουν επεκταθεί στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην εκπαίδευση στρατιωτικού προσωπικού, στην κυβερνοασφάλεια και στις διακρατικές προμήθειες οπλικών συστημάτων. Σημαντικό ρόλο στην πολιτική προσέγγιση διαδραμάτισε και η ισραηλινή αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας επί της Δυτικής Σαχάρας το 2023.
Τουρκία, Λιβύη και Μεσόγειος
Η στρατηγική γεωγραφική θέση του Μαρόκου, στη δυτική Μεσόγειο αλλά και στον Ατλαντικό, προσφέρει στο Ισραήλ τη δυνατότητα ανάπτυξης στρατηγικών σχέσεων σε μια περιοχή πέραν του άμεσου περιβάλλοντός του.
Αναλυτές στο Ισραήλ επισημαίνουν ότι η εμβάθυνση αυτής της συνεργασίας αποκτά πρόσθετη σημασία έναντι της τουρκικής στρατηγικής στη Μεσόγειο και ιδιαίτερα της προσπάθειας της Άγκυρας να εδραιώσει την έκνομη συνεργασία της με τη Λιβύη στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, του οποίου η πλήρης επικύρωση από τους Λίβυους στις 20 Οκτωβρίου προκάλεσε νέες αντιδράσεις, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αντιπαράθεσης για τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην περιοχή. Έχοντας την στήριξη της ΕΕ και των ΗΠΑ, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ το απορρίπτουν, υποδεικνύοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.
Το Μαρόκο δεν συμμετέχει σε αυτή την τριμερή συνεργασία ούτε έχει διακηρύξει κάποια κοινή στρατηγική εναντίον της Τουρκίας. Άλλωστε, διατηρεί καλές σχέσεις και με την Άγκυρα. Παρά ταύτα, η ισραηλινή παρουσία στη βορειοαφρικανική ακτή διευρύνει σημαντικά το γεωγραφικό πεδίο των αμυντικών και διπλωματικών επαφών του Ισραήλ.
Η σημασία της βρίσκεται κυρίως στις νέες δυνατότητες στρατηγικής πληροφόρησης, συντονισμού και παρακολούθησης των εξελίξεων στη Βόρεια Αφρική, σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια της Μεσογείου συνδέεται ολοένα περισσότερο με τον έλεγχο θαλάσσιων οδών, τις ενεργειακές υποδομές και τις περιφερειακές ισορροπίες.
Από τις αγορές όπλων στη δημιουργία βιομηχανίας
Πέραν της γεωπολιτικής διάστασης, η συνεργασία Ισραήλ-Μαρόκου συνιστά μια σημαντική μεταβολή στο περιεχόμενο των αμυντικών συμφωνιών. Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας επιβεβαιώνει ότι οι ισραηλινές εταιρείες συμβάλλουν στη δημιουργία ανεξάρτητης μαροκινής αμυντικής βιομηχανίας, μέσω κοινών επιχειρήσεων, μεταφοράς τεχνογνωσίας και συμφωνιών αντισταθμιστικών ωφελημάτων.
Η συνεργασία αφορά πλέον όχι μόνο την απόκτηση ισραηλινών συστημάτων, αλλά και την ανάπτυξη εγχώριων παραγωγικών δυνατοτήτων.
Είχε προηγηθεί, τον Οκτώβριο, η πρώτη επίσημη συμμετοχή του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας στην αμυντική έκθεση του Μαρακές, η οποία προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, με την παρουσία οκτώ ισραηλινών εταιρειών και τη λειτουργία εθνικού περιπτέρου του υπουργείου Άμυνας. Ήταν μια κίνηση με ιδιαίτερο συμβολισμό, που ανέδειξε τη ραγδαία εμβάθυνση των αμυντικών σχέσεων των δύο χωρών. Το 1/4 των εισαγωγών όπλων του Μαρόκου προέρχεται από το Ισραήλ.
Πρόκειται για μια πολιτική που ενισχύει τις δυνατότητες των χωρών που συνεργάζονται με το Ισραήλ, ενώ παράλληλα δημιουργεί μακροχρόνιους τεχνολογικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς.
Η επέκταση στην Ευρώπη
Η ίδια στρατηγική αποτυπώνεται πλέον και στην ευρωπαϊκή αγορά, όπου ισραηλινές βιομηχανίες όπλων προχωρούν σε συμφωνίες που συνδυάζουν την τεχνολογική τους εμπειρία με την παραγωγική υποδομή ευρωπαϊκών χωρών.
Στις 9 Νοεμβρίου, η Israel Weapon Industries και η ολλανδική Artillerie Inrichtingen Armaments ανακοίνωσαν σχέδιο για τη δημιουργία εγκατάστασης παραγωγής και συναρμολόγησης ισραηλινών φορητών όπλων στην Ολλανδία. Η συμφωνία αφορά τα τυφέκια ARAD 5 και τα πολυβόλα NEGEV UX, με προορισμό την ευρωπαϊκή αγορά και τις χώρες του ΝΑΤΟ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η συμφωνία προχωρεί παρά τις πολιτικές διαφωνίες μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο χωρών. Η ζήτηση για σύγχρονα αμυντικά συστήματα φαίνεται να δημιουργεί περιθώρια βιομηχανικής συνεργασίας ακόμη και σε ένα περιβάλλον διπλωματικών εντάσεων.
Ανάλογη είναι η εικόνα στη Γερμανία, όπου η Volkswagen, το κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας και η Aurelius Capital συμφώνησαν στους βασικούς όρους για τη σχεδιαζόμενη μεταβίβαση του εργοστασίου του Όσναμπρικ.
Στόχος είναι η σταδιακή μετατροπή του σε κέντρο ανάπτυξης και παραγωγής αμυντικών συστημάτων, με τη συμμετοχή της ισραηλινής Rafael Advanced Defense Systems σε αρχικό πρόγραμμα που αφορά την αντιαεροπορική άμυνα.
Η σχεδιαζόμενη επένδυση έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία: μια ιστορική εγκατάσταση της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας προορίζεται να αξιοποιηθεί για τις ανάγκες της ευρωπαϊκής άμυνας, με ισραηλινή τεχνολογική συμμετοχή.
Επιπλέον, η ισραηλινή Elbit Systems συνεργάζεται με τη γερμανική Diehl Defence για την προώθηση του συστήματος περιφερόμενων πυρομαχικών SkyStriker στις γερμανικές Ένοπλες Δυνάμεις, με πρόβλεψη για τοπική παραγωγή και συναρμολόγηση, εφόσον υπάρξει σχετική ανάθεση.
Στη Σουηδία, η Elbit ανακοίνωσε τον Οκτώβριο σχέδιο για τη δημιουργία ευρωπαϊκού κέντρου παραγωγής, συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης συστημάτων προειδοποίησης λέιζερ, το οποίο προβλέπεται να λειτουργήσει το 2027.
Στη Ρουμανία, η Rafael έχει συμφωνήσει την προμήθεια αντιαεροπορικών συστημάτων SPYDER, στο πλαίσιο συμφωνίας συνολικής αξίας περίπου δύο δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία περιλαμβάνει εκτεταμένη βιομηχανική συνεργασία και εγχώρια παραγωγική συμμετοχή.
Τα παραδείγματα αφορούν διαφορετικά στάδια υλοποίησης, από υπογεγραμμένες συμβάσεις μέχρι σχεδιαζόμενες επενδύσεις. Συνθέτουν, ωστόσο, μια σαφή τάση διεύρυνσης της ισραηλινής συμμετοχής στην ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή.
Ποια η σημασία για Λευκωσία και Αθήνα
Η τριμερής της Αθήνας, η κοινή θέση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι προοπτικές ανάπτυξης αμυντικής βιομηχανίας στην Κύπρο δημιουργούν νέα δεδομένα για την περιφερειακή ασφάλεια και τον ρόλο της Λευκωσίας. Η διεύρυνση των αμυντικών συνεργασιών του Ισραήλ στη Μεσόγειο, με τελευταίο παράδειγμα την ενίσχυση των σχέσεων με το Μαρόκο, αποκτά πρόσθετη στρατηγική σημασία για την Κύπρο και την Ελλάδα, καθώς η τριμερής συνεργασία Λευκωσίας, Αθήνας και Ιερουσαλήμ αποκτά ολοένα περισσότερο πρακτικό περιεχόμενο.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη σημαντική τριμερή συνάντηση της 5ης Νοεμβρίου στην Αθήνα, κατά την οποία οι αρμόδιοι για την αμυντική πολιτική αξιωματούχοι των τριών χωρών προχώρησαν σε κοινές τοποθετήσεις για τη θαλάσσια ασφάλεια, την προστασία ενεργειακών υποδομών και την ανάπτυξη κοινών αμυντικών δραστηριοτήτων, τόσο βιομηχανικών όσο και άλλων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η ρητή απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου. Στο κοινό ανακοινωθέν υπογραμμίζεται ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους. Παράλληλα, επαναβεβαιώνεται η υποστήριξη στην κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταδεικνύει ότι η ισραηλινή στάση έναντι των τουρκικών επιδιώξεων δεν περιορίζεται σε επιμέρους διμερή ζητήματα, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντίληψη για την ασφάλεια και τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συνεργασία του Ισραήλ με το Μαρόκο διευρύνει δυνητικά αυτό το γεωστρατηγικό πεδίο, χωρίς να συνεπάγεται την ύπαρξη συντονισμένου μετώπου με την Αθήνα και τη Λευκωσία. Προσφέρει, ωστόσο, στο Ισραήλ πρόσθετες δυνατότητες παρουσίας και επαφών στη Βόρεια Αφρική, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της μέσω της Λιβύης. Για την Κύπρο, ακόμη σημαντικότερη είναι η βιομηχανική διάσταση της τριμερούς συνεργασίας.
Στη συνάντηση της Αθήνας συμφωνήθηκε να διερευνηθεί η συγκρότηση κοινής ομάδας εργασίας για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο τη συμπαραγωγή, την τεχνολογική συνεργασία και την ανάπτυξη κοινών αμυντικών δυνατοτήτων.
Η πρωτοβουλία συμπίπτει χρονικά με το ενδιαφέρον ισραηλινών αμυντικών εταιρειών για εγκατάσταση παραγωγικών μονάδων και διοικητικών κέντρων στην Κύπρο, θέμα που συζητήθηκε κατά την επίσκεψη του Ισραηλινού Προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στη Λευκωσία τον Σεπτέμβριο.
Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει θέσεις εργασίας, να ενισχύσει την τεχνογνωσία και να επιτρέψει στην Κύπρο να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής αμυντικών συστημάτων. Η αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το SAFE, προϋποθέτει πάντως την τήρηση συγκεκριμένων κανόνων επιλεξιμότητας.
Από τη διπλωματία στις επιχειρησιακές δυνατότητες
Η συνεργασία έχει ήδη απτά αποτελέσματα. Στις 26 Οκτωβρίου υπογράφηκε συμφωνία για την απόκτηση δεύτερου ισραηλινού περιπολικού ανοικτής θαλάσσης, εξοπλισμένου με συστήματα Rafael, καθώς και για την αναβάθμιση του υφιστάμενου κυπριακού περιπολικού «Ανδρέας Ιωαννίδης».
Στην Ελλάδα, αντίστοιχα, η συμφωνία περίπου τριών δισεκατομμυρίων ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ενισχύει την ισραηλινή συμμετοχή στη δημιουργία ενός νέου πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας.
Η προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, των ενεργειακών διασυνδέσεων και της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί επίσης βασικό πεδίο της τριμερούς, με άμεσο ενδιαφέρον για την Κύπρο και για έργα όπως ο Great Sea Interconnector.
Για τη Λευκωσία, συνεπώς, η σημασία αυτής της συνεργασίας δεν εξαντλείται στις αμυντικές προμήθειες. Το ζητούμενο είναι η μετατροπή της στρατηγικής σχέσης με το Ισραήλ σε μακροχρόνιο πλαίσιο ασφάλειας, παραγωγικών επενδύσεων και συμμετοχής στην ευρωπαϊκή αμυντική ανάπτυξη.
Μια προοπτική που μπορεί να ενισχύσει τόσο τις αμυντικές δυνατότητες όσο και τη γεωστρατηγική θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Νέα στρατηγική στην ΕΕ
Η ευρωπαϊκή στροφή προς την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων δημιουργεί πρόσθετες ευκαιρίες για το Ισραήλ. Το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής παραγωγής και των κοινών προμηθειών.
Η συμμετοχή ισραηλινών επιχειρήσεων σε τέτοια προγράμματα εξαρτάται από συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς κανόνες για τον τόπο εγκατάστασης, τον εταιρικό έλεγχο, την προέλευση των εξαρτημάτων και τα δικαιώματα επί της τεχνολογίας. Ωστόσο, οι συμπράξεις με ευρωπαϊκές βιομηχανίες δημιουργούν νέες δυνατότητες συνεργασίας και επενδύσεων.
Για το Ισραήλ, τα οφέλη υπερβαίνουν το εμπορικό αποτέλεσμα των εξαγωγών. Αφορούν τη δημιουργία σταθερών διεθνών συνεργασιών, την ενίσχυση της παραγωγικής του βάσης και τη διασύνδεση της αμυντικής του τεχνολογίας με τις ανάγκες ευρωπαϊκών στρατών. Ανάλογες συνεργασίες αναπτύσσονται ήδη και με άλλα κράτη της ΕΕ.
Από τη Ραμπάτ μέχρι τα τέσσερα άκρα της ΕΕ, αναδεικνύεται έτσι μια ευρύτερη στρατηγική: η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία εξελίσσεται σε μέσο οικονομικής συνεργασίας και μακροπρόθεσμης στρατηγικής παρουσίας.
Και στη Μεσόγειο, όπου συναντώνται ο ανταγωνισμός για τη θαλάσσια κυριαρχία, οι ενεργειακές προοπτικές και οι νέες αμυντικές ανάγκες της Ευρώπης, αυτή η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
philenews.gr