Νέα διάσταση αποκτά το λεγόμενο «Σύμφωνο της Μέκκας», καθώς ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να ενταχθεί στο κοινό αμυντικό σχήμα Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω διεύρυνσης της συμφωνίας.
Οι δηλώσεις έγιναν σε συνέντευξη του Τούρκου προέδρου στο αραβόφωνο Al Jazeera, η οποία επρόκειτο να μεταδοθεί το βράδυ της 16ης Αυγούστου.
Σύμφωνα με όσα μετέδωσε το BBC Türkçe, ο Ερντογάν χαρακτήρισε «πιθανή» την ένταξη της Αιγύπτου και υπογράμμισε ότι το νέο αμυντικό σχήμα παραμένει ανοιχτό σε νέα μέλη.
Η τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η συμμετοχή του Καΐρου θα άλλαζε ουσιαστικά το ειδικό βάρος της συμφωνίας και θα έδινε στο νέο σχήμα πολύ μεγαλύτερη περιφερειακή εμβέλεια.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας»
Η συμφωνία υπεγράφη στις 7 Αυγούστου μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν και έχει ήδη χαρακτηριστεί στον δημόσιο διάλογο ως «Σουνιτικό Σύμφωνο» ή ακόμη και «Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».
Σύμφωνα με τη βασική αρχή που έχει παρουσιαστεί, ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Το στοιχείο αυτό είναι που προσδίδει στη συμφωνία χαρακτήρα συλλογικής άμυνας και ταυτόχρονα την καθιστά κάτι περισσότερο από μια απλή πολιτική ή στρατιωτική συνεργασία.
Ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η συμφωνία «έστειλε ένα σημαντικό μήνυμα στον κόσμο», ενώ επανέλαβε ότι δεν έχει στόχο κάποια συγκεκριμένη χώρα.
Η Άγκυρα παρουσιάζει επισήμως το σχήμα ως μηχανισμό σταθερότητας, ασφάλειας και ευημερίας για την περιοχή.
Η Αίγυπτος ως επόμενο βήμα
Η πιθανή ένταξη της Αιγύπτου δεν αναφέρεται για πρώτη φορά.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν είχε ήδη χαρακτηρίσει το Κάιρο «φυσικό εταίρο» των τριών χωρών και είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ενταχθεί αργότερα στη συμφωνία.
Τώρα ο ίδιος ο Ερντογάν ανεβάζει το θέμα σε προεδρικό επίπεδο.
Η ένταξη της Αιγύπτου θα είχε ιδιαίτερο βάρος, καθώς το Κάιρο διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της περιοχής, ελέγχει τη Διώρυγα του Σουέζ και αποτελεί κομβικό παράγοντα στη Βόρεια Αφρική, στην Ανατολική Μεσόγειο και στον αραβικό κόσμο.
Μια τετραμερής δομή Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν–Αιγύπτου θα δημιουργούσε έναν ισχυρό άξονα που θα εκτεινόταν από την Ανατολική Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τη Νότια Ασία.
Μήνυμα προς τη Συρία και τους Κούρδους
Στη συνέντευξή του ο Ερντογάν αναφέρθηκε εκτενώς και στη Συρία.
Δήλωσε ότι η Τουρκία θα κάνει ό,τι μπορεί για να στηρίξει τη σταθερότητα στη χώρα και ανέφερε ότι σχεδιάζει να την επισκεφθεί.
Παράλληλα, επιχείρησε να στείλει μήνυμα προς τους Κούρδους της περιοχής, σημειώνοντας ότι οι Σύροι Κούρδοι θα πρέπει επίσης να έχουν μερίδιο στην ειρήνη και τη σταθερότητα.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, ο Ερντογάν υποστήριξε ακόμη ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να ενισχύει τους δεσμούς της με τις κουρδικές κοινότητες της περιοχής και να προστατεύει τα δικαιώματά τους.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω των ευρύτερων τουρκικών πρωτοβουλιών γύρω από το κουρδικό ζήτημα και της προσπάθειας της Άγκυρας να αναδιαμορφώσει τη σχέση της με κουρδικούς πληθυσμούς σε Συρία και Τουρκία.
Γάζα: «Δεν μπορούμε να την αφήσουμε μόνη»
Ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε την έντονη θέση του για τη Γάζα, λέγοντας ότι η Τουρκία «δεν μπορεί να αφήσει τη Γάζα μόνη» και ότι θα συνεχίσει να κάνει ό,τι μπορεί για να στηρίξει την περιοχή.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Χαμάς τηρεί καλόπιστα τις δεσμεύσεις της, ενώ επέκρινε εκ νέου το Ισραήλ για τη συνέχιση του πολέμου.
Η Γάζα παραμένει ένα από τα κεντρικά πεδία πάνω στα οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει την πολιτική της επιρροή στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο.
Ανησυχία για τον Λίβανο
Ο Ερντογάν αναφέρθηκε επίσης στον Λίβανο, χαρακτηρίζοντας τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις σοβαρή πηγή ανησυχίας για την Άγκυρα.
Όπως είπε, κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία είχε μεταφέρει στον Αμερικανό πρόεδρο την ανάγκη να τερματιστεί ο πόλεμος στον Λίβανο.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον ρόλο της Ουάσινγκτον στις προσπάθειες για αποκλιμάκωση των συγκρούσεων.
«Η ΕΕ δεν είναι πλέον προτεραιότητα»
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν και η τοποθέτηση Ερντογάν για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι η ένταξη στην ΕΕ δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα της Άγκυρας, καθώς θεωρεί ότι οι Βρυξέλλες δεν επιδεικνύουν πραγματική βούληση για την αποδοχή της Τουρκίας ως μέλους.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι σε αυτή την περίπτωση ο χαμένος θα είναι τελικά η ίδια η Ευρώπη.
Η συγκεκριμένη δήλωση εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει την Τουρκία ως δύναμη που δεν εξαρτά τη γεωπολιτική της πορεία από τη Δύση και διαθέτει εναλλακτικές συμμαχίες και στρατηγικούς άξονες.
Περιμένει τον Τραμπ για τα F-35
Ο Ερντογάν αναφέρθηκε και στο ζήτημα των F-35, δηλώνοντας ότι περιμένει από τον Ντόναλντ Τραμπ να τηρήσει τη σχετική υπόσχεσή του.
Η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα F-35 μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, ενώ από τον Δεκέμβριο του 2020 υπόκειται σε κυρώσεις βάσει του αμερικανικού νόμου CAATSA.
Ο Τραμπ είχε δηλώσει στις 7 Ιουλίου ότι θα εξεταζόταν η άρση των κυρώσεων και η πιθανότητα πώλησης F-35 στην Τουρκία.
Ο Ερντογάν σημείωσε ότι το ζήτημα δεν είναι νέο για την Άγκυρα και ότι η Τουρκία έχει ήδη λάβει δεσμεύσεις για πέντε αεροσκάφη.
«Ο κ. Τραμπ κρατά πάντα τον λόγο του», ανέφερε, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι θα υπάρξει θετική εξέλιξη.
Η Άγκυρα ανοίγει ένα μεγαλύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι
Η συνολική εικόνα που εκπέμπει η συνέντευξη του Ερντογάν είναι σαφής.
Η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει τον στρατηγικό της χώρο πέρα από τα παραδοσιακά δυτικά πλαίσια, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτούς τους διαύλους με την Ουάσινγκτον και επιδιώκοντας επιστροφή στα προηγμένα αμερικανικά οπλικά προγράμματα.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» βρίσκεται στην καρδιά αυτής της στρατηγικής.
Αν η Αίγυπτος ενταχθεί πράγματι στο σχήμα, τότε δεν θα πρόκειται πλέον απλώς για συμφωνία τριών χωρών.
Θα αρχίσει να διαμορφώνεται ένας πολύ ευρύτερος ισλαμικός αμυντικός και γεωπολιτικός πόλος, με παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Περσικό Κόλπο και στη Νότια Ασία.
Και η δήλωση Ερντογάν ότι η πόρτα παραμένει ανοιχτή για νέα μέλη δείχνει ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει το Σύμφωνο της Μέκκας ως τελειωμένη συμφωνία.
Το αντιμετωπίζει ως πυρήνα ενός σχήματος που φιλοδοξεί να μεγαλώσει.