Μια ουσιαστική ιστορική ομιλία για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου πραγματοποίησε ο ιστορικός Βλάσης Αγτζίδης, σε εκδήλωση μνήμης που διοργάνωσε ο Σύλλογος Ποντίων Αμαρουσίου «Νίκος Καπετανίδης».
Ο κ. Αγτζίδης, από την αρχή της τοποθέτησής του, έδωσε το στίγμα της ομιλίας του, λέγοντας ότι ως ιστορικός επιτελεί το καθήκον του: να παρουσιάσει τις άγνωστες σελίδες της ελληνικής ιστορίας, οι οποίες για δεκαετίες έμεναν στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης. Χαρακτήρισε την παρέμβασή του «μάθημα ιστορίας», τονίζοντας ότι η περίοδος κατάρρευσης των αυτοκρατοριών, των πολέμων και της διαμόρφωσης των νέων συνθηκών στον 20ό αιώνα είχε βαριά θύματα. Ανάμεσά τους, ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, της Ανατολικής Θράκης και του Εύξεινου Πόντου.
Στην ομιλία του ανέλυσε την ιστορική ταυτότητα του Πόντου, εξηγώντας ότι πρόκειται για τη βορειοανατολική περιοχή της Μικράς Ασίας, με στενή γεωγραφική και ιστορική σχέση με τον Καύκασο και τη Ρωσία. Υπογράμμισε ότι οι Έλληνες του Πόντου αυτοπροσδιορίζονταν επί αιώνες ως Ρωμιοί, όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ενώ ο όρος «Πόντιος» καθιερώθηκε σταδιακά ως τοπικός προσδιορισμός καταγωγής.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη φύση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εξηγώντας ότι δεν επρόκειτο για εθνικό κράτος με τη σύγχρονη έννοια, αλλά για ισλαμική αυτοκρατορία και χαλιφάτο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι χριστιανικοί πληθυσμοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις μεγάλες ανατροπές του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.
Ο Βλάσης Αγτζίδης στάθηκε ιδιαίτερα στις αποφάσεις των Νεοτούρκων, σημειώνοντας ότι από το 1914 ξεκινούν οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών από την Ανατολική Θράκη και την Ιωνία, ενώ το 1915 ακολουθεί η Γενοκτονία των Αρμενίων. Από το 1916, όπως τόνισε, η προσοχή στρέφεται πλέον στον Πόντο. Εκεί, στις περιοχές όπου υπήρχαν πολυάριθμοι ελληνικοί πληθυσμοί, ξετυλίχθηκε μια από τις πιο δραματικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ο ομιλητής εξήγησε ότι η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο σχέδιο εκδίωξης και εξόντωσης των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Μίλησε για τις μυστικές συμφωνίες των μεγάλων δυνάμεων, για τον γεωπολιτικό κατακερματισμό της Μικράς Ασίας, αλλά και για τα λάθη και τις αδυναμίες του ελληνικού κράτους, το οποίο βρέθηκε συχνά εκτός των πραγματικών εξελίξεων.
Σημαντικό σημείο της ομιλίας αποτέλεσε η αναφορά στη δεύτερη φάση των διωγμών στον Πόντο. Ο κ. Αγτζίδης περιέγραψε πώς, μετά τις εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο και τον φόβο του Κεμάλ για πιθανή ελληνική στρατιωτική παρουσία στον Πόντο, ενεργοποιήθηκε εκ νέου το σχέδιο μαζικών εκτοπίσεων και εξόντωσης των Ποντίων. Οι πληθυσμοί που είχαν απομείνει οδηγήθηκαν σε πορείες θανάτου προς τον νότο, ακόμη και προς τα σύνορα της Συρίας.
Η ομιλία ανέδειξε και την τραγωδία των προσφύγων. Ο ιστορικός αναφέρθηκε στις άθλιες συνθήκες στα στρατόπεδα, στις δυσκολίες υποδοχής των ξεριζωμένων και στο γεγονός ότι η ήττα του 1922 και η Συνθήκη της Λωζάνης σφράγισαν το τέλος του Ελληνισμού της Ανατολής. Από εκεί και πέρα άρχισε η νέα περίοδος: το προσφυγικό ζήτημα, το οποίο καθόρισε βαθιά την πολιτική, κοινωνική και εθνική ζωή της Ελλάδας.
Η εκδήλωση του Συλλόγου Ποντίων Αμαρουσίου «Νίκος Καπετανίδης» δεν περιορίστηκε σε μια τυπική αναφορά στη Γενοκτονία. Ανέδειξε την ανάγκη ιστορικής γνώσης, τεκμηρίωσης και μνήμης. Γιατί η 19η Μαΐου δεν είναι μόνο ημέρα πένθους για τον Ποντιακό Ελληνισμό. Είναι ημέρα εθνικής αυτογνωσίας για ολόκληρο τον Ελληνισμό.
Ο Βλάσης Αγτζίδης υπενθύμισε, με τον πιο καθαρό τρόπο, ότι η Ιστορία δεν είναι μουσειακό υλικό. Είναι εργαλείο κατανόησης του παρόντος. Και όταν αφορά τη Γενοκτονία, τον ξεριζωμό και το τέλος μιας παρουσίας χιλιάδων ετών στην Ανατολή, τότε η μνήμη δεν είναι επιλογή. Είναι χρέος.