Σοβαρά ερωτήματα για τη νέα κατεύθυνση που φαίνεται να αποκτά η τουρκική εξωτερική πολιτική μετά τη συγκρότηση του Συμφώνου της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν θέτει ο έμπειρος Τούρκος διπλωμάτης και βουλευτής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Ναμίκ Ταν.
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Σε εκτενές άρθρο που δημοσίευσε στον λογαριασμό του στο X, υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο «Είναι εύκολο να εγκαταλείψεις την ΕΕ; Συνέπεια, προβλεψιμότητα και αξιοπιστία», ο Ταν επικεντρώνεται στις τελευταίες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο Al Jazeera και ειδικότερα στην τοποθέτησή του ότι η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα για την Άγκυρα.
Ο πρώην πρέσβης επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη δήλωση δεν μπορεί να περάσει ως μία απλή αλλαγή ρητορικής. Αντίθετα, εφόσον εκφράζει πραγματική μεταβολή της τουρκικής στρατηγικής, η κυβέρνηση Ερντογάν οφείλει να εξηγήσει δημόσια τι ακριβώς άλλαξε και ποια στρατηγική πρόκειται να αντικαταστήσει την ευρωπαϊκή κατεύθυνση της χώρας.
«Τι άλλαξε μέσα σε δύο μήνες;»
Ο Ναμίκ Ταν εντοπίζει μία εμφανή αντίφαση στις τελευταίες τοποθετήσεις της τουρκικής ηγεσίας.
Όπως σημειώνει, μόλις πριν από δύο μήνες η κυβέρνηση μιλούσε για την ανάγκη που έχει η Ευρώπη την Τουρκία και για τη στρατηγική σημασία της χώρας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τώρα, ο ίδιος ο Ερντογάν δηλώνει ότι η ευρωπαϊκή ένταξη δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα.
Ο Τούρκος διπλωμάτης θέτει έτσι ευθέως το ερώτημα:
Τι συνέβη μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα ώστε να μεταβληθεί η αξιολόγηση της Άγκυρας;
Το ίδιο ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, προκύπτει και σε σχέση με το ΝΑΤΟ.
Η τουρκική κυβέρνηση υποστήριζε μέχρι πρόσφατα ότι η γεωπολιτική βαρύτητα της Τουρκίας αυξάνεται και ότι η θέση της μέσα στη Βορειοατλαντική Συμμαχία ενισχύεται. Εάν αυτό πράγματι συμβαίνει, υπογραμμίζει ο Ταν, τότε η κυβέρνηση πρέπει να παρουσιάσει συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους οι σχέσεις με την Ευρώπη περνούν πλέον σε δεύτερη μοίρα.
Το Σύμφωνο της Μέκκας στο επίκεντρο
Η παρέμβαση του Ναμίκ Ταν αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή πραγματοποιείται ενώ βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η συζήτηση στην Τουρκία για τη νέα στρατηγική προσέγγιση της Άγκυρας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Ο Ταν δεν απορρίπτει την ανάπτυξη σχέσεων με τον Κόλπο, τον ισλαμικό κόσμο ή την Ασία.
Αντιθέτως, ξεκαθαρίζει ότι η διαφοροποίηση και διεύρυνση των διεθνών σχέσεων της Τουρκίας αποτελεί φυσιολογικό και απαραίτητο στόχο εξωτερικής πολιτικής.
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, είναι διαφορετικό:
Μπορούν αυτές οι νέες σχέσεις να αντικαταστήσουν την Ευρώπη;
Για τον Ναμίκ Ταν η απάντηση είναι ουσιαστικά αρνητική.
Και για τον λόγο αυτό απορρίπτει ως λανθασμένο το δίλημμα:
«Σύμφωνο της Μέκκας ή Ευρωπαϊκή Ένωση;»
Σύμφωνα με τον πρώην πρέσβη, η Τουρκία δεν χρειάζεται να επιλέξει μεταξύ των δύο.
Οι σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν και άλλους περιφερειακούς παράγοντες μπορούν να αναπτυχθούν παράλληλα με τις ευρωπαϊκές σχέσεις και να αποτελέσουν συμπληρωματικό στοιχείο μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής.
Δεν μπορούν όμως εύκολα να λειτουργήσουν ως υποκατάστατο της οικονομικής και θεσμικής διασύνδεσης της Τουρκίας με την Ευρώπη.
Η οικονομία δένει την Τουρκία με την Ευρώπη
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο της παρέμβασης του Ναμίκ Ταν.
Παρά την πολιτική αντιπαράθεση Άγκυρας και Βρυξελλών και το ουσιαστικό πάγωμα της ενταξιακής διαδικασίας, η πραγματική τουρκική οικονομία εξακολουθεί να είναι βαθιά συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή.
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθούν να κατέχουν κεντρική θέση στο εξωτερικό εμπόριο της Τουρκίας.
Παράλληλα, η τουρκική βιομηχανία βρίσκεται ενσωματωμένη σε ευρωπαϊκές παραγωγικές και εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ σημαντικό μέρος των επενδύσεων, της τεχνολογίας και της βιομηχανικής συνεργασίας της χώρας συνδέεται με την ευρωπαϊκή οικονομία.
Ο Ταν προειδοποιεί επομένως ότι η δημιουργία εναλλακτικής σε αυτή τη σχέση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί εύκολα ή σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Και η τουρκική αμυντική βιομηχανία χρειάζεται την Ευρώπη
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο Ναμίκ Ταν συμπεριλαμβάνει στην επιχειρηματολογία του και την αμυντική βιομηχανία.
Η Τουρκία έχει επενδύσει τεράστιους πόρους τα τελευταία χρόνια στην προσπάθεια ανάπτυξης στρατηγικής αυτονομίας στην παραγωγή οπλικών συστημάτων.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο πρώην πρέσβης, ακόμη και στους τομείς της άμυνας και της υψηλής τεχνολογίας εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές σχέσεις συνεργασίας και προμήθειας με ευρωπαϊκές χώρες.
Αυτό σημαίνει ότι η σχέση Τουρκίας–ΕΕ δεν περιορίζεται στο τυπικό ερώτημα εάν η χώρα θα γίνει κάποτε πλήρες μέλος της Ένωσης.
Πρόκειται για ένα πολύ βαθύτερο πλέγμα οικονομικών, βιομηχανικών, τεχνολογικών και στρατηγικών δεσμών.
Τι θα γίνει με τη βίζα;
Ο Ταν ανοίγει και ένα ακόμη ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα για την τουρκική κοινωνία: την απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Εφόσον, όπως δηλώνει πλέον ο Ερντογάν, η ένταξη στην ΕΕ δεν βρίσκεται μεταξύ των προτεραιοτήτων της Τουρκίας, ο πρώην διπλωμάτης ζητά από την κυβέρνηση να διευκρινίσει εάν αυτό σημαίνει ότι εγκαταλείπεται και ο στόχος της ελεύθερης μετακίνησης των Τούρκων πολιτών στην Ευρώπη χωρίς βίζα.
Και ξεκαθαρίζει ότι τα δύο ζητήματα δεν ταυτίζονται.
Η πλήρης ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί διαφορετικό πολιτικό και θεσμικό ζήτημα από την απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου. Και τα δύο, όμως, έχουν άμεσες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για τους πολίτες της Τουρκίας.
«Συνέπεια, προβλεψιμότητα, αξιοπιστία»
Πίσω από την οικονομική επιχειρηματολογία του Ταν βρίσκεται μία βαθύτερη κριτική προς τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η τουρκική εξωτερική πολιτική.
Οι τρεις λέξεις που επέλεξε για τον τίτλο της παρέμβασής του είναι χαρακτηριστικές:
Συνέπεια. Προβλεψιμότητα. Αξιοπιστία.
Ο πρώην πρέσβης ουσιαστικά προειδοποιεί ότι μια μεγάλη αλλαγή στρατηγικού προσανατολισμού δεν μπορεί να ανακοινώνεται μέσα από αποσπασματικές δηλώσεις χωρίς να εξηγείται στους πολίτες ποιο είναι το νέο δόγμα, ποια συμφέροντα υπηρετεί και ποιο θα είναι το οικονομικό κόστος του.
Εάν πράγματι η κυβέρνηση Ερντογάν έχει αποφασίσει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα, τότε οφείλει, σύμφωνα με τον Ταν, να απαντήσει σε τρία βασικά ερωτήματα:
Σε ποιες συγκεκριμένες διεθνείς εξελίξεις στηρίζεται αυτή η αλλαγή; Τι ακριβώς κερδίζει η Τουρκία; Και με ποιες συμμαχίες και οικονομικές σχέσεις πρόκειται να αντικαταστήσει τους υφιστάμενους δεσμούς της με την Ευρώπη;
AB’den vazgeçmek kolay mı? Tutarlılık, öngörülebilirlik ve güvenilirlik
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Al Jazeera’ye verdiği son demeç, Türkiye’nin dış politika öncelikleri bakımından önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Özellikle Avrupa Birliği üyeliğinin artık Türkiye açısından…
— Namık Tan (@NamikTan) August 16, 2026
Η μεγάλη συζήτηση για τον προσανατολισμό της Τουρκίας μόλις αρχίζει
Η παρέμβαση του Ναμίκ Ταν έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή αγγίζει το βασικό στρατηγικό ερώτημα που ανακύπτει μετά τις τελευταίες κινήσεις Ερντογάν:
Επιχειρεί η Τουρκία απλώς να διευρύνει τις συμμαχίες της ή προετοιμάζεται για βαθύτερη μετατόπιση του γεωπολιτικού της κέντρου βάρους από τη Δύση προς τον ισλαμικό κόσμο και την Ασία;
Το Σύμφωνο της Μέκκας, η εμβάθυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν και η προσπάθεια προσέλκυσης και άλλων χωρών στο νέο σχήμα ενισχύουν αυτή τη συζήτηση.
Ο Ναμίκ Ταν δεν ζητά από την Τουρκία να εγκαταλείψει αυτή την πολιτική ανοίγματος. Ζητά, αντίθετα, να μην παρουσιαστεί η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ως υποκατάστατο της Ευρώπης.
Το μήνυμά του προς την κυβέρνηση Ερντογάν είναι σαφές:
Η Τουρκία μπορεί να στραφεί προς τον Κόλπο, τη Μέση Ανατολή και την Ασία χωρίς να γυρίσει την πλάτη στην Ευρώπη. Εάν όμως η κυβέρνηση έχει πράγματι αποφασίσει να αλλάξει άξονα, τότε οφείλει να εξηγήσει δημόσια ποιο είναι το σχέδιο, ποιο είναι το όφελος και –κυρίως– ποια είναι η εναλλακτική.