Προετοιμασίες για έναν νέο και σαφώς διευρυμένο γύρο πολέμου φαίνεται ότι πραγματοποιεί το Ιράν, καθώς στους κόλπους του καθεστώτος ενισχύεται η πεποίθηση ότι η επανάληψη των στρατιωτικών επιχειρήσεων είναι περισσότερο ζήτημα του «πότε» παρά του «εάν».
Η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι, εάν δεχθεί νέα αμερικανική επίθεση, δεν θα περιορίσει την απάντησή της σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή. Οι Φρουροί της Επανάστασης εμφανίζονται έτοιμοι να διευρύνουν τον χάρτη των αντιποίνων, θέτοντας στο στόχαστρο αμερικανικές και συμμαχικές εγκαταστάσεις ακόμη και στην Ευρώπη.
Το κλίμα επιβαρύνεται από το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις για τα Στενά του Ορμούζ. Την ίδια στιγμή, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τοποθέτησε σκληροπυρηνικά στελέχη σε νευραλγικές θέσεις των μηχανισμών ασφαλείας και των ενόπλων δυνάμεων.
Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε την Τρίτη ότι δεν πραγματοποιούνται ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες ή επαφές με την Τεχεράνη, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις προσδοκίες για διπλωματική αποκλιμάκωση.
Το Ιράν απειλεί να μεταφέρει τον πόλεμο στην Ευρώπη
Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν προειδοποιήσει ότι μια νέα σύγκρουση πλήρους κλίμακας δεν θα εξελιχθεί με τους ίδιους όρους όπως η προηγούμενη.
Μέχρι σήμερα, η ιρανική στρατηγική επικεντρωνόταν κυρίως σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, πλοία, βάσεις και ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή. Πλέον, όμως, η Τεχεράνη διαμηνύει ότι είναι διατεθειμένη να πλήξει στόχους πολύ πέρα από την περιοχή, εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτεθούν σε κρίσιμες ιρανικές υποδομές.
Πηγή που επικαλούνται οι Financial Times υποστήριξε ότι το Ιράν δεν πρόκειται να θέσει «κανένα όριο» στην απάντησή του. Όπως ανέφερε, εάν η Ουάσινγκτον υπερβεί τις κόκκινες γραμμές της Τεχεράνης, η Ισλαμική Δημοκρατία θα κινηθεί πέρα από τα γεωγραφικά όρια της Μέσης Ανατολής και θα μπορούσε να πλήξει ακόμη και ευρωπαϊκούς στόχους.
Η απειλή αφορά πρωτίστως στρατιωτικές εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται ή ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν από τις ΗΠΑ για επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν.
Οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν ήδη προειδοποιήσει τη Βρετανία ότι οποιαδήποτε βρετανική βάση διατεθεί για την εξαπόλυση επίθεσης κατά του ιρανικού εδάφους θα μετατραπεί αυτομάτως σε νόμιμο στρατιωτικό στόχο.
Υπαρκτή αλλά περιορισμένη η πυραυλική απειλή
Ο Σίνταρθ Καουσάλ, ερευνητής του Royal United Services Institute στο Λονδίνο, χαρακτήρισε την ιρανική πυραυλική απειλή κατά της Ευρώπης «υπαρκτή, αλλά περιορισμένη».
Το Ιράν διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, όπως εκείνους της σειράς Shahab, οι οποίοι μπορούν να απειλήσουν αμερικανικές εγκαταστάσεις στη νότια και στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Η απόσταση, ωστόσο, περιορίζει τόσο την ακρίβεια όσο και την καταστροφική αποτελεσματικότητα των συγκεκριμένων όπλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η απειλή μπορεί να αγνοηθεί. Αμερικανικές και βρετανικές βάσεις στην Κύπρο, στην Τουρκία και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου βρίσκονται σαφώς πιο κοντά στην ακτίνα δράσης των ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η έκταση των ιρανικών αντιποίνων θα εξαρτηθεί, σύμφωνα με τις πηγές, από το μέγεθος και τη φύση μιας ενδεχόμενης αμερικανικής επίθεσης.
Οι απειλές Τραμπ για τις υποδομές του Ιράν
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει τον προηγούμενο μήνα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστρέφουν μία ιρανική γέφυρα ή ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κάθε φορά που το Ιράν πλήττει πλοίο στα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη θεωρεί ότι μια συστηματική επίθεση σε κρίσιμες πολιτικές και ενεργειακές υποδομές θα άλλαζε τους όρους της σύγκρουσης. Για αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ιρανικοί μηχανισμοί καταρτίζουν σχέδια κλιμάκωσης που περιλαμβάνουν επιθέσεις εκτός Μέσης Ανατολής.
Ένα πλήγμα σε ιρανικά εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής, γέφυρες ή άλλες ζωτικής σημασίας εγκαταστάσεις θα μπορούσε, συνεπώς, να ενεργοποιήσει μια αλυσίδα αντιποίνων από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι την Ευρώπη.
Τα μηνύματα σε Ντιέγκο Γκαρσία, Τουρκία και Κύπρο
Το Ιράν έχει ήδη επιχειρήσει να αποδείξει ότι διαθέτει την πολιτική βούληση, αν όχι πάντοτε και την απαιτούμενη επιχειρησιακή ακρίβεια, για πλήγματα σε πολύ μεγάλες αποστάσεις.
Μετά την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Φεβρουάριο, η Ουάσινγκτον κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι εκτόξευσε πολλαπλούς πυραύλους προς το Ντιέγκο Γκαρσία. Η κοινή αμερικανοβρετανική βάση βρίσκεται στον Ινδικό Ωκεανό, σε απόσταση περίπου 4.000 χιλιομέτρων από το Ιράν.
Κανένας από τους πυραύλους δεν έφθασε στον στόχο του. Η ίδια η απόπειρα, όμως, είχε σαφή συμβολική σημασία: η Τεχεράνη ήθελε να δείξει ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις δεν είναι ασφαλείς μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται μακριά από τον Περσικό Κόλπο.
Τον Μάρτιο, η Τουρκία ανακοίνωσε ότι η αεράμυνα του ΝΑΤΟ αναχαίτισε αρκετούς βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί από το Ιράν. Τον ίδιο μήνα, μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου.
Δυτικοί αξιωματούχοι εκτίμησαν ότι επρόκειτο πιθανότατα για ιρανικής προέλευσης drone, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από δυνάμεις που συνδέονται με την Τεχεράνη, και όχι για απευθείας επίθεση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Η επίθεση αυτή ανέδειξε την ιδιαίτερα ευαίσθητη θέση της Κύπρου. Οι βρετανικές βάσεις στο Ακρωτήρι και στη Δεκέλεια αποτελούν κρίσιμες εγκαταστάσεις για τις δυτικές επιχειρήσεις στην ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, γεγονός που τις τοποθετεί στον ευρύτερο σχεδιασμό των ιρανικών αντιποίνων.
Το ακριβέστερο ιρανικό πλήγμα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε και η επίθεση του Ιράν εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία, κατά την οποία σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιωτικοί.
Σύμφωνα με τις πηγές, επρόκειτο για το ακριβέστερο πλήγμα μεγάλου βεληνεκούς που έχει πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία. Η επίθεση χρησιμοποιείται πλέον από την Τεχεράνη ως απόδειξη ότι οι δυνατότητες των ιρανικών πυραυλικών και μη επανδρωμένων συστημάτων εξελίσσονται.
Ιρανική πηγή χαρακτήρισε το χτύπημα μήνυμα και προς την Ευρώπη, προειδοποιώντας ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να γνωρίζουν ποια στάση θα κρατήσουν σε έναν νέο πόλεμο.
Οι σκληροπυρηνικοί παίρνουν το πάνω χέρι
Η σκλήρυνση της ιρανικής στάσης αποτυπώνεται και στις αλλαγές που πραγματοποιούνται στην ηγεσία των μηχανισμών ασφαλείας.
Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, τοποθετήθηκε από τον Χαμενεΐ στην κορυφαία θέση του μηχανισμού εθνικής ασφαλείας. Η επιλογή του ερμηνεύεται ως μήνυμα ότι η περίοδος της διαπραγμάτευσης παραχωρεί σταδιακά τη θέση της στην προετοιμασία για σύγκρουση.
Παράλληλα, στελέχη όπως ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο βασικός διαπραγματευτής της Τεχεράνης, φαίνεται ότι περνούν προσωρινά στο περιθώριο, καθώς οι πιθανότητες για μια διαρκή συμφωνία με την Ουάσινγκτον μειώνονται.
Στους κόλπους του καθεστώτος δεν υπάρχει πλήρης ομοφωνία. Ορισμένοι εκφράζουν φόβους ότι το Ιράν τραβά υπερβολικά το σχοινί και κινδυνεύει να προκαλέσει μια σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες.
Οι σκληροπυρηνικοί, όμως, θεωρούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως αξιόπιστος συνομιλητής. Πιστεύουν ότι μόνο η αύξηση του στρατιωτικού και οικονομικού κόστους μπορεί να αναγκάσει την Ουάσινγκτον να τηρήσει τις δεσμεύσεις της σε μια μελλοντική συμφωνία.
Το μήνυμα που εκπέμπει η αλλαγή προσώπων είναι ωμό: εάν η Δύση δεν συμφωνήσει με τους διαπραγματευτές, θα βρεθεί απέναντι στους στρατιωτικούς.
Η Τεχεράνη προειδοποιεί πλέον ότι ο επόμενος πόλεμος δεν θα περιοριστεί στον Περσικό Κόλπο. Από τα Στενά του Ορμούζ και την Ιορδανία μέχρι την Κύπρο και τη νότια Ευρώπη, ολόκληρη η περιοχή εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ένα μόνο χτύπημα σε κρίσιμη υποδομή θα μπορούσε να προκαλέσει ανεξέλεγκτη, διαπεριφερειακή κλιμάκωση.