Ο Βενιαμίν Καρακωστάνογλου καλεί την Αθήνα να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, να θεσπίσει ΑΟΖ και να προχωρήσει σε οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία. Μιλώντας στον Νίκο Παπαδάτο, στο Diplomatic Front, εξηγεί πώς θα μπορούσε να διασφαλιστεί η διεθνής ναυσιπλοΐα και γιατί θεωρεί λάθος τον χειρισμό της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η οριοθέτηση με την Κύπρο
Η Ελλάδα έπρεπε να είχε κινηθεί δικαστικά αμέσως μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου, τον Νοέμβριο του 2019, εκτιμά ο Καρακωστάνογλου. Επικαλείται την προσφυγή του 1976, όταν η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή ζήτησε προσωρινά μέτρα από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Χαρακτηρίζει το μνημόνιο ανυπόστατο, καθώς, όπως υποστηρίζει, η χάραξη παρακάμπτει τις θαλάσσιες ζώνες που δικαιούνται τα ελληνικά νησιά.
Η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 οριοθέτησε μέρος της ΑΟΖ των δύο χωρών και άφησε ανοιχτή τη συνέχεια προς ανατολάς. Στο ενδεχόμενο τριμερούς διαπραγμάτευσης με συμμετοχή της Τουρκίας, ο Καρακωστάνογλου προκρίνει τη συνέχιση των διμερών συνομιλιών Αθήνας–Καΐρου και ζητά να διατηρηθεί η συμφωνία Κύπρου–Αιγύπτου του 2003. Καλεί επίσης Αθήνα και Λευκωσία να προχωρήσουν στη δική τους οριοθέτηση, λαμβάνοντας υπόψη τις ακτές της ανατολικής Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου, της Κάσου και του συμπλέγματος του Καστελλορίζου.
Με ρηματική διακοίνωση της 5ης Νοεμβρίου 2026 προς τον ΟΗΕ, η Αίγυπτος επανέλαβε ότι θεωρεί άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και ότι η αναφερόμενη έγκρισή του από την πλευρά της ανατολικής Λιβύης δεν μεταβάλλει τη θέση της για τις έννομες συνέπειές του έναντι του Καΐρου.
Τι δικαιούνται τα νησιά και πώς χαράσσεται η μέση γραμμή
Ο Καρακωστάνογλου στηρίζει το επιχείρημά του στο άρθρο 121 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Κατά κανόνα, τα νησιά δικαιούνται τις ίδιες θαλάσσιες ζώνες με τις ηπειρωτικές ακτές. Η εξαίρεση αφορά τους βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή. Διατηρούν αιγιαλίτιδα και συνορεύουσα ζώνη και εξαιρούνται από το καθεστώς ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Ο νομικός υποστηρίζει ότι η μέση γραμμή πρέπει να αποτελεί την αφετηρία της ελληνικής θέσης, ιδίως νοτίως της Κρήτης. Η δυνατότητα ενός νησιού να έχει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα και η επήρειά του στην τελική οριοθέτηση είναι χωριστά νομικά ζητήματα. Στη νομολογία της Χάγης, η προσωρινή γραμμή ίσης απόστασης μπορεί να προσαρμοστεί με βάση τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Τα 12 μίλια και ο διάδρομος για τη ναυσιπλοΐα
Ο Καρακωστάνογλου ξεχωρίζει την υφαλοκρηπίδα, όπου τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους υφίστανται αυτοδικαίως, από την ΑΟΖ, η οποία πρέπει να θεσπιστεί και καλύπτει επίσης δικαιώματα στους πόρους των υπερκείμενων υδάτων. Ζητά ρυθμίσεις για την αλιεία στις περιοχές όπου η Ελλάδα έχει οριοθετήσει ΑΟΖ, ευθείες γραμμές βάσης όπου συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και αξιοποίηση των δυνατοτήτων που δίνει η Σύμβαση για τη συνορεύουσα ζώνη και την προστασία των ενάλιων αρχαιοτήτων.
Κατά την εκτίμησή του, η θέσπιση ΑΟΖ θα ωφελούσε την Ελλάδα ακόμη και με αιγιαλίτιδα ζώνη έξι μιλίων. Επιμένει στην επέκταση στα 12 και προτείνει διάδρομο ανάμεσα στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, με καθεστώς πλου διέλευσης για τα πλοία που κινούνται μεταξύ Αιγαίου και Εύξεινου Πόντου. Συνδέει την πρότασή του με το συμφέρον της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας στη διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Κριτική για τη γαλλική διακοίνωση και τη Διακήρυξη των Αθηνών
Ο Καρακωστάνογλου χαρακτηρίζει λάθος τον χειρισμό της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης για τις έρευνες του «Abeille Marengo». Εκτιμά ότι δίνει στην Άγκυρα επιχείρημα υπέρ της θέσης της ότι στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να ισχύουν εξαιρέσεις από τους γενικούς κανόνες. Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι διατάξεις για τις κλειστές και ημίκλειστες θάλασσες προβλέπουν συνεργασία για τη διαχείριση των έμβιων πόρων, την περιβαλλοντική προστασία και την επιστημονική έρευνα. Η ελληνική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι η διακοίνωση δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας τρίτου κράτους και ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια.
Στην ίδια συνέντευξη ασκεί κριτική στη Διακήρυξη των Αθηνών του 2023, στις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών και στις τουρκικές πρωτοβουλίες για θαλάσσια πάρκα. Χαιρετίζει την αναφορά του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ στα δικαιώματα της Κρήτης και της Ρόδου και υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση των ελληνικών θέσεων διεθνώς είναι ευθύνη της Αθήνας. Κλείνει προτείνοντας να διδάσκονται οι βασικές έννοιες του Δικαίου της Θάλασσας ήδη στο λύκειο.