Την εκτίμηση ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία απέχει πολύ από μια διπλωματική διευθέτηση και ότι οι διεθνείς εξελίξεις οδηγούν περισσότερο προς την κλιμάκωση παρά προς την ειρήνη διατύπωσε ο ιστορικός και αναλυτής Νίκος Παπαδάτος, μιλώντας στη Βασιλική Πολίτου και στον Θήτα FM 107,1. Στην παρέμβασή του αναφέρθηκε στις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας, στον ρόλο της Κίνας, στον κίνδυνο πυρηνικής αντιπαράθεσης, στην ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και στη σύνδεση του Ουκρανικού με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, άσκησε κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική, με αφορμή τις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
«Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για πολιτική επίλυση»
Ο Νίκος Παπαδάτος εμφανίστηκε κατηγορηματικός απέναντι στις εκτιμήσεις ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία πλησιάζει στο τέλος του.
Όπως υποστήριξε, ακόμη και η Ουάσιγκτον με τη Μόσχα βρίσκονται σε σημαντική απόσταση ως προς τις βασικές αρχές που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση μιας συμφωνίας.
Επικαλέστηκε τις επαφές της αμερικανικής αντιπροσωπείας με τη ρωσική ηγεσία, υποστηρίζοντας ότι το κλίμα ήταν ιδιαίτερα ψυχρό και ότι η Μόσχα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις στρατιωτικές εξελίξεις στο Ντονμπάς, εκτιμώντας ότι η ρωσική πλευρά επιχειρεί να αξιοποιήσει την κατάσταση στο πεδίο των επιχειρήσεων για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση.
Σύμφωνα με τον αναλυτή, η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει τον πόλεμο αποκλειστικά ως εδαφική σύγκρουση, αλλά τον συνδέει με ευρύτερα ζητήματα ασφάλειας και με το καθεστώς των ρωσόφωνων πληθυσμών στην ανατολική Ουκρανία.
Πρόκειται για την ερμηνεία της ρωσικής πλευράς, την οποία παρουσίασε ο Παπαδάτος κατά τη συνέντευξη.
Οι αμερικανικές εγγυήσεις και το πρόβλημα του Κογκρέσου
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασής του αφορούσε τη δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να παράσχουν δεσμευτικές εγγυήσεις στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας.
Ο Παπαδάτος αναφέρθηκε σε τοποθέτηση του Μάρκο Ρούμπιο, εξηγώντας ότι οι πολιτικές και θεσμικές συνθήκες στις ΗΠΑ δυσκολεύουν την ανάληψη νομικών δεσμεύσεων.
Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι δεν επρόκειτο για απόλυτη άρνηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, αλλά για επισήμανση των δυσκολιών που θα μπορούσαν να προκύψουν από το νομοθετικό σώμα.
Κατά την εκτίμησή του, το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί σοβαρό εμπόδιο, καθώς η Μόσχα δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα περιορίζεται σε πολιτικές διαβεβαιώσεις χωρίς δεσμευτικό νομικό χαρακτήρα.
«Δεν βλέπω πώς θα λυθεί το Ουκρανικό με αυτούς τους όρους», ήταν το συμπέρασμά του.
Η συνάντηση ΗΠΑ–Ρωσίας–Κίνας και ο πυρηνικός κίνδυνος
Η Βασιλική Πολίτου έθεσε το ζήτημα της αναφερόμενης τριμερούς συνάντησης μεταξύ των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας, ρωτώντας εάν θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία μιας νέας διεθνούς συνεννόησης.
Ο Παπαδάτος υποστήριξε ότι μια τέτοια συνάντηση θα είχε ιδιαίτερη σημασία, όχι απαραίτητα για τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, αλλά για τη διαχείριση των στρατηγικών ισορροπιών και τον περιορισμό των κινδύνων.
Υπενθύμισε τη Συνθήκη ABM του 1972 για τον περιορισμό των αντιβαλλιστικών συστημάτων, από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2002, και επισήμανε την ανάγκη επαναφοράς μηχανισμών ελέγχου των εξοπλισμών.
Κατά την ανάλυσή του, η ασφάλεια στην Ευρώπη δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Εκτίμησε ότι ενδεχόμενες συνομιλίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός μορατόριουμ ή ενός πλαισίου αποτροπής στρατιωτικών ατυχημάτων.
Παράλληλα, εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι σε σενάρια που παρουσιάζουν μια τέτοια συνάντηση ως «νέα Γιάλτα».
Όπως εξήγησε, η ιστορική Διάσκεψη της Γιάλτας πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες κατά τις οποίες είχαν ήδη διαμορφωθεί συγκεκριμένοι στρατιωτικοί συσχετισμοί, ενώ σήμερα τα μέτωπα παραμένουν ρευστά.
Κριτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το «κιτ 72 ωρών»
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε ο Νίκος Παπαδάτος απέναντι στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες προετοιμασίας των πολιτών για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Απαντώντας σε ερώτηση για το λεγόμενο «κιτ επιβίωσης 72 ωρών», υποστήριξε ότι οι σχετικές πρωτοβουλίες εντάσσονται σε ένα ευρύτερο κλίμα πολεμικής προετοιμασίας.
Άσκησε κριτική στην Κάγια Κάλας και στην ευρωπαϊκή ηγεσία, θεωρώντας ότι η πολιτική τους ενισχύει την ανασφάλεια αντί να δημιουργεί τις προϋποθέσεις διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
Παράλληλα, συνέδεσε την αύξηση των αμυντικών δαπανών με την οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η προτεραιότητα στην πολεμική βιομηχανία περιορίζει τους διαθέσιμους πόρους για κοινωνική πολιτική.
Κατά τον ίδιο, η Ευρώπη κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια λογική αντιπαράθεσης, χωρίς να διαθέτει αποτελεσματική στρατηγική για την αποτροπή μιας ευρύτερης σύγκρουσης.
Σύμφωνα μη επίθεσης και νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Στη συζήτηση τέθηκε και το ενδεχόμενο σύναψης συμφώνων μη επίθεσης μεταξύ της Ρωσίας και ευρωπαϊκών κρατών.
Ο Παπαδάτος χαρακτήρισε μια τέτοια προοπτική δυνητικά χρήσιμη, υπενθυμίζοντας τις ρωσικές προτάσεις του Δεκεμβρίου 2021 για τις εγγυήσεις ασφαλείας στην Ευρώπη.
Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι σημερινές ευρωπαϊκές ηγεσίες δεν εμφανίζονται πρόθυμες να προχωρήσουν σε μια συνολική συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου.
Επισήμανε ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση δίνει προτεραιότητα στην κατάπαυση του πυρός, ενώ η ρωσική πλευρά επιμένει σε μια συνολικότερη διευθέτηση.
Κατά την άποψή του, αυτή η απόσταση καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας.
«Η Αθήνα δεν βρίσκεται έξω από το κάδρο» – Προειδοποίηση για τη Μέση Ανατολή
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του Νίκου Παπαδάτου στη σύνδεση του Ουκρανικού με την αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή.
Ο ιστορικός και αναλυτής υποστήριξε ότι μια ενδεχόμενη νέα στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους και για την Ελλάδα.
«Η Αθήνα κινδυνεύει, το λένε οι Ιρανοί, δεν είμαστε έξω από το κάδρο», ανέφερε χαρακτηριστικά, μεταφέροντας την εκτίμησή του για τις συνέπειες μιας περιφερειακής κλιμάκωσης.
Έθεσε, μάλιστα, το ερώτημα κατά πόσο η ελληνική και η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική εξασφαλίζουν την προστασία των πολιτών σε μια περίοδο αυξανόμενης διεθνούς αστάθειας.
Σύμφωνα με τον Παπαδάτο, η Ευρώπη εμφανίζεται να επιδιώκει τη συμμετοχή της στις διαπραγματεύσεις μέσω των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς να έχει διαμορφώσει μια επαρκώς αυτόνομη διπλωματική στρατηγική.
Αιχμές για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και τη γαλλική ρηματική διακοίνωση
Στο κλείσιμο της συνέντευξης, ο Νίκος Παπαδάτος αναφέρθηκε στις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τη γαλλική διπλωματική παρέμβαση προς την Τουρκία.
Εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική πλευρά χειρίστηκε την υπόθεση, εστιάζοντας στο περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης και στην απουσία, όπως υποστήριξε, επαρκούς δημόσιας ενημέρωσης.
Ο αναλυτής έθεσε ζήτημα για το γεγονός ότι η Αθήνα προσέφυγε στη γαλλική διπλωματία, εκτιμώντας ότι η εξέλιξη αυτή εγείρει ερωτήματα για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Συνέκρινε μάλιστα τους σημερινούς χειρισμούς με την ελληνική στάση σε προηγούμενες ελληνοτουρκικές κρίσεις της δεκαετίας του 1980, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει υποχωρήσει σε επίπεδο διπλωματικής διαχείρισης.
Προανήγγειλε επίσης συζήτηση στο κανάλι του, Diplomatic Front, με τον διεθνολόγο Βενιαμίν Καρακωστάνογλου, με αντικείμενο το Δίκαιο της Θάλασσας, την ΑΟΖ και τις εξελίξεις στο Αιγαίο.
Η παρέμβασή του ολοκληρώθηκε με την επισήμανση ότι τόσο στο Ουκρανικό όσο και στα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση των πραγματικών συσχετισμών ισχύος και των διπλωματικών επιλογών.