Η ανάπτυξη πακιστανικών μαχητικών αεροσκαφών και στρατευμάτων στη Σαουδική Αραβία αναδεικνύει με τον πιο καθαρό τρόπο το γεωπολιτικό δίλημμα του Ισλαμαμπάντ, την ώρα που επιχειρεί να εμφανιστεί ως διαμεσολαβητής στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα δημοσιεύματος του Nikkei Asia, το οποίο καταγράφει πώς το Πακιστάν προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δεσμεύσεις του προς το Ριάντ και στη διπλωματική του φιλοδοξία να διατηρήσει ανοιχτό δίαυλο με την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το περασμένο Σαββατοκύριακο το Ισλαμαμπάντ προχώρησε αθόρυβα στην αποστολή μαχητικών αεροσκαφών και προσωπικού στη Σαουδική Αραβία, στο πλαίσιο της αμυντικής συμφωνίας που υπέγραψε πρόσφατα με το βασίλειο. Το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι δύναμη της πακιστανικής πολεμικής αεροπορίας, μαζί με μαχητικά και αεροσκάφη υποστήριξης, έφτασε στην αεροπορική βάση King Abdulaziz στον Περσικό Κόλπο, με στόχο την ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού και της ετοιμότητας των ενόπλων δυνάμεων των δύο χωρών.
Το βάρος της εξέλιξης αυτής είναι μεγάλο, καθώς η αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν Πακιστάν και Σαουδική Αραβία τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους προβλέπει ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον της μίας πλευράς θα θεωρείται επίθεση και εναντίον της άλλης. Αν και η σαουδαραβική ανακοίνωση δεν κατονομάζει ρητά ποια απειλή ενεργοποίησε αυτή την ανάπτυξη, οι περισσότεροι αναλυτές που επικαλείται το Nikkei Asia τη βλέπουν ως μήνυμα αποτροπής απέναντι στο Ιράν, το οποίο έχει ήδη επιτεθεί σε γειτονικές χώρες από την έναρξη της σύγκρουσης.
Ο Zahid Shahab Ahmed, honorary fellow στο Deakin University της Αυστραλίας, εκτιμά ότι η παρουσία πακιστανικού προσωπικού και αεροσκαφών επί σαουδαραβικού εδάφους μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την Τεχεράνη. Η λογική είναι απλή: το Ιράν θα πρέπει πλέον να συνυπολογίσει ότι τυχόν νέο χτύπημα κατά της Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση εμπλοκή του Πακιστάν εναντίον του. Κατά την ίδια ανάλυση, αυτή η επιπλέον στρώση αποτροπής μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της κλιμάκωσης, κυρίως στο σαουδαραβικό έδαφος.
Από την άλλη πλευρά, ο Umer Karim από το King Faisal Center for Research and Islamic Studies βλέπει την ανάπτυξη περισσότερο μέσα από πολιτικό πρίσμα. Κατά την εκτίμησή του, το μήνυμα προς το Ιράν είναι ότι το περιφερειακό γεωστρατηγικό σκηνικό αλλάζει και ότι το Πακιστάν πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως παράγοντας με άμεσο συμφέρον στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής, και ειδικότερα της Σαουδικής Αραβίας.
Το δημοσίευμα αφήνει ανοιχτό και ένα δεύτερο, καθαρά οικονομικό επίπεδο πίσω από αυτή την κίνηση. Μία ημέρα πριν από την ανακοίνωση για την άφιξη των πακιστανικών δυνάμεων, ο υπουργός Οικονομικών της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλάχ Αλ-Τζααντάν βρέθηκε στο Πακιστάν και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ. Σύμφωνα με Πακιστανούς αξιωματούχους που μίλησαν ανώνυμα στο Nikkei Asia, το Ριάντ φέρεται να έδωσε διαβεβαιώσεις για κατάθεση δανείου έως και 5 δισ. δολαρίων, προκειμένου να βοηθήσει το Ισλαμαμπάντ να καλύψει τις ανάγκες εξυπηρέτησης του εξωτερικού του χρέους. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνεται και πληρωμή 3,5 δισ. δολαρίων προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μέσα στον Απρίλιο.
Η οικονομική αυτή διάσταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι τα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας του Πακιστάν βρίσκονται περίπου στα 16,3 δισ. δολάρια, ενώ οι αποπληρωμές του μήνα αναμένεται να τα μειώσουν αισθητά. Με απλά λόγια, το Ισλαμαμπάντ δεν κινείται μόνο βάσει στρατηγικής, αλλά και υπό το βάρος πολύ πιεστικών οικονομικών αναγκών.
Την ίδια στιγμή, το Πακιστάν προσπαθεί να διατηρήσει τον ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Στην Ισλαμαμπάντ πραγματοποιήθηκαν επαφές ανάμεσα σε αμερικανική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και ιρανική αντιπροσωπεία υπό τον πρόεδρο της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ. Ωστόσο, οι συνομιλίες έληξαν χωρίς συμφωνία, αφήνοντας στον αέρα τόσο την κατάπαυση πυρός όσο και τις διπλωματικές φιλοδοξίες του Πακιστάν.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και το μεγάλο πρόβλημα για το Ισλαμαμπάντ. Η Arhama Siddiqa, ερευνήτρια του Institute of Strategic Studies Islamabad, υποστηρίζει ότι η στρατιωτική στήριξη προς τη Σαουδική Αραβία και η διπλωματική προσπάθεια προς το Ιράν δεν είναι κατ’ ανάγκη αντιφατικές, εφόσον η εμπλοκή παραμένει αμυντική και δεν τροφοδοτεί περαιτέρω κλιμάκωση. Όμως η ίδια προειδοποιεί ότι, εάν λήξει η δίβδομη εκεχειρία που μεσολάβησε το Πακιστάν χωρίς παράταση ή συμφωνία για το τέλος του πολέμου, τότε η χώρα θα βρεθεί υπό τεράστια πίεση να κρατήσει μια πολύ εύθραυστη ισορροπία.
Με άλλα λόγια, εάν οι εχθροπραξίες ξαναρχίσουν και το Ιράν πλήξει εκ νέου τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν θα βρεθεί παγιδευμένο ανάμεσα σε δύο γραμμές που δύσκολα συμβιβάζονται: από τη μία θα πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις του προς το Ριάντ βάσει της αμυντικής συμφωνίας και από την άλλη να μην τινάξει στον αέρα τις σχέσεις του με την Τεχεράνη, τις οποίες χρειάζεται για να διατηρήσει το κύρος του ως διαμεσολαβητής.
Ανάλογη είναι και η προειδοποίηση του Ahmed, ο οποίος σημειώνει ότι οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ιράν θα φέρει το Ισλαμαμπάντ σε πολύ δύσκολη θέση, ειδικά σε μια περίοδο που ήδη διαχειρίζεται πολλές εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις, από το Αφγανιστάν μέχρι τη συνεχιζόμενη ένταση με την Ινδία.
Το συμπέρασμα του δημοσιεύματος είναι σαφές: το Πακιστάν προσπαθεί να ανέβει γεωπολιτική πίστα, εμφανιζόμενο ταυτόχρονα ως ειρηνοποιός και ως εγγυητής ασφαλείας στον Κόλπο. Όμως αυτή η διπλή αποστολή είναι και το μεγαλύτερο ρίσκο του. Γιατί όσο ο πόλεμος παραμένει ανοιχτός, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να πείσει ότι μπορεί να είναι ταυτόχρονα και ουδέτερος μεσολαβητής και στρατιωτικός εταίρος της μίας πλευράς.