Μια ιδιαίτερη εκπομπή αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και το χρέος απέναντι στους Έλληνες της Ανατολής πραγματοποίησε ο Σταύρος Καλεντερίδης, παρουσιάζοντας το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πατρίδες – Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης».
Με αφορμή τη 19η Μαΐου, Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, ο Καλεντερίδης χαρακτήρισε το βιβλίο ως «χρέος στη ράτσα», αλλά και προσωπικό χρέος απέναντι στη δική του οικογένεια, τη δική του γενιά και τις ρίζες του.
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο αφορά τη ζωή στις πατρίδες: τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την Ανατολική Θράκη. Το δεύτερο μέρος εξετάζει τον ξεριζωμό, την καταστροφή και τη Γενοκτονία. Το τρίτο μέρος επικεντρώνεται στην εγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα, στον αγώνα επιβίωσης, στη δημιουργία νέων κοινοτήτων και στη συμβολή τους στην αναγέννηση του ελληνικού κράτους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο συγγραφέας στην ελληνική παιδεία, την οικονομία, τη θρησκευτική ζωή, τον αθλητισμό και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα των Ελλήνων της Ανατολής, παρουσιάζοντας τον πλούτο ενός κόσμου που δεν ήταν περιθωριακός, αλλά βαθιά ελληνικός, δημιουργικός και πολιτισμικά ακμαίος.
Στο πιο φορτισμένο κομμάτι της παρουσίασης, ο Καλεντερίδης αναφέρεται στη Γενοκτονία, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο σε δύο φάσεις, αλλά να εξετάζεται σε τρεις: την οικονομική στοχοποίηση και το μποϊκοτάζ, την περίοδο των Νεοτούρκων και την κεμαλική φάση. Υπογραμμίζει μάλιστα ότι η Ανατολική Θράκη υπήρξε από τις πρώτες περιοχές όπου ξεκίνησε η στοχοποίηση του ελληνικού στοιχείου.
Ξεχωριστή θέση έχει και το αντάρτικο του Πόντου. Ο Καλεντερίδης σημειώνει ότι η αντίσταση των Ποντίων «πόνεσε» την τουρκική πλευρά, επειδή έδειξε πως οι Έλληνες δεν οδηγήθηκαν παθητικά στη σφαγή. Αντίθετα, οργανώθηκαν, αντιστάθηκαν και σε πολλές περιπτώσεις έσωσαν ζωές.
Στο τρίτο μέρος, η αφήγηση περνά στον ερχομό των προσφύγων στην Ελλάδα. Ο συγγραφέας μιλά για τον Γολγοθά της εγκατάστασης, τις μαρτυρίες, τις προσδοκίες επιστροφής, τα κλειδιά των σπιτιών που πολλοί πρόσφυγες κράτησαν ως ιερό κειμήλιο, αλλά και για τις αποζημιώσεις που δεν δόθηκαν ποτέ.
Παρά το βάρος της ιστορίας, ο Καλεντερίδης επιμένει ότι το βιβλίο δεν είναι μόνο έργο πένθους. Είναι και έργο ελπίδας. Οι πρόσφυγες, παρότι ξεριζώθηκαν και συχνά δεν έγιναν δεκτοί όπως έπρεπε στη μητέρα πατρίδα, ρίζωσαν, δημιούργησαν, μεγαλούργησαν και άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στον σύγχρονο Ελληνισμό.
Το μήνυμα της παρουσίασης ήταν σαφές: η μνήμη δεν είναι τελετουργία. Είναι πράξη ταυτότητας, αντίστασης και εθνικής αυτογνωσίας. Όπως τόνισε ο Καλεντερίδης, «δεν πρόκειται να ξεχάσουμε ποτέ».