Ο Λίβανος έχει μετατραπεί σε μέτωπο στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν. Την 1η Μαρτίου, ο Ναΐμ Κάσεμ, ηγέτης της Χεζμπολάχ, της λιβανέζικης πολιτοφυλακής που υποστηρίζεται και εξοπλίζεται από την Τεχεράνη, υποσχέθηκε αντίποινα για τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ από το Ισραήλ, μία ημέρα νωρίτερα. Στη συνέχεια, η Χεζμπολάχ εισήλθε στη σύγκρουση, εκτοξεύοντας ρουκέτες και drones διασχίζοντας τα σύνορα προς το Ισραήλ. Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις απάντησαν με εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές σε όλη τη χώρα.
Με τη συμμετοχή της στη μάχη, η Χεζμπολάχ συνέδεσε άρρηκτα τη μοίρα του Λιβάνου με τον ευρύτερο πόλεμο. Ωστόσο, είναι επίσης σαφές ότι το Ισραήλ χρησιμοποιεί τον πόλεμο και τις προκλήσεις της Χεζμπολάχ για να δικαιολογήσει μια πολύ ευρύτερη, και δυνητικά καταστροφική, επίθεση στον ίδιο τον Λίβανο. Τον τελευταίο μήνα, η Χεζμπολάχ και οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις ανταλλάσσουν πυρά σχεδόν καθημερινά. Η Χεζμπολάχ έχει εκτοξεύσει μεταξύ 1.000 και 1.800 ρουκετών προς το Ισραήλ, καθώς και drones· το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες καταστροφικές αεροπορικές επιδρομές σε ολόκληρο τον Λίβανο, όχι μόνο στον νότο αλλά και στη Βηρυτό και στην κοιλάδα Μπεκάα, την πιο εύφορη αγροτική περιοχή της χώρας. Στις 16 Μαρτίου, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς ανακοίνωσε ότι οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις ξεκινούν μια «στοχευμένη χερσαία επιχείρηση» στον νότιο Λίβανο, η οποία θα εμποδίσει εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους σιίτες πολίτες να επιστρέψουν στα σπίτια τους — και την οποία συνέκρινε ευθέως με την εκτεταμένη ισραηλινή εκστρατεία στη Γάζα.
Αυτός ο τελευταίος πόλεμος ξεκίνησε τη στιγμή που ο Λίβανος αντιμετώπιζε μια διαδοχική σειρά πολιτικών, ανθρωπιστικών και οικονομικών κρίσεων. Η λιβανέζικη κοινωνία ήταν ήδη βαθιά διχασμένη ως προς τον ρόλο της Χεζμπολάχ και των υποστηρικτών της στην Τεχεράνη. Το Ισραήλ, έχοντας ήδη καταστρέψει κρίσιμες υποδομές και εκτοπίσει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους, απειλεί τώρα να καταλάβει τον νότιο Λίβανο· ορισμένοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι ζητούν τη μετατόπιση των συνόρων μεταξύ των δύο χωρών σχεδόν δέκα μίλια εντός λιβανέζικου εδάφους. Αυτά τα εκτεταμένα σοκ επιδεινώνουν τις κοινωνικές και πολιτικές διαιρέσεις και θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τον Λίβανο, οδηγώντας σε χάος και ίσως ακόμη και σε κατάρρευση του κράτους. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα πρέπει να αποτραπεί, διότι θα ήταν καταστροφικό όχι μόνο για τη χώρα αλλά και για την περιοχή.
ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΥΠΟ ΠΥΡΑ
Ο Λίβανος είχε ήδη καταστραφεί από τον πόλεμο. Μία ημέρα μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 κατά του Ισραήλ, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε τη δική της σύγκρουση με το Ισραήλ. Λίγο λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, το Ισραήλ πραγματοποίησε εκτεταμένες επιθέσεις κατά της ηγεσίας της Χεζμπολάχ, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του γενικού γραμματέα της, Χασάν Νασράλα, και στη συνέχεια εισέβαλε στον Λίβανο. Αν και επιτεύχθηκε επίσημα κατάπαυση του πυρός δύο μήνες αργότερα, το Ισραήλ διατήρησε την κατοχή πέντε στρατηγικών υψωμάτων και συνέχισε τις επιθέσεις κατά προσωπικού και υποδομών της Χεζμπολάχ. Μια συνοδευτική επιστολή των ΗΠΑ την περίοδο της εκεχειρίας παρείχε στο Ισραήλ αυτή τη δυνατότητα.
Όλα αυτά συνέβησαν σε μια χώρα που αγωνίζεται να ξεπεράσει μια ιστορική χρηματοοικονομική και οικονομική κατάρρευση που ξεκίνησε το 2019, όταν μια τραπεζική κρίση οδήγησε σε κατάρρευση της αξίας του νομίσματος κατά 90% και σε στάση πληρωμών του κράτους. Έναν χρόνο αργότερα ακολούθησε μια καταστροφική έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού. Η έκρηξη σκότωσε περισσότερους από 200 ανθρώπους, προκάλεσε (σύμφωνα με εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας) ζημιές άνω των 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων και ανέδειξε επείγοντα ερωτήματα σχετικά με την κακοδιαχείριση και τη διαφθορά της κυβέρνησης. Στα χρόνια που ακολούθησαν, η ανάγκη αντιμετώπισης αυτών και άλλων προβλημάτων εμποδίστηκε από κατεστημένα συμφέροντα και πολιτική ακινησία μεταξύ της σεχταριστικής ηγεσίας του Λιβάνου.
Τον Φεβρουάριο του 2025, μια νέα κυβέρνηση ανέλαβε την εξουσία, δημιουργώντας συγκρατημένες ελπίδες ότι οι ηγέτες της θα μπορούσαν να χαράξουν μια πορεία προς τα εμπρός. Η νέα διοίκηση, υπό τον πρόεδρο Ζοζέφ Αούν και τον πρωθυπουργό Ναουάφ Σαλάμ, έδωσε προτεραιότητα στην τεχνοκρατική επάρκεια έναντι της κομματικής ταυτότητας στους διορισμούς υπουργών. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με τη χρηματοοικονομική κρίση, να προχωρήσει σε δικαστικές μεταρρυθμίσεις και να ξεκινήσει πρόγραμμα ανοικοδόμησης για την αντιμετώπιση των εκτιμώμενων απωλειών ύψους 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τον πόλεμο του 2023–24 με το Ισραήλ. Υποσχέθηκε επίσης να εφαρμόσει επιτέλους το Ψήφισμα 1701 του ΟΗΕ, το οποίο είχε εγκριθεί τον Αύγουστο του 2006 για να τερματίσει έναν πόλεμο ενός μήνα μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως. Στις μη υλοποιημένες διατάξεις του περιλαμβανόταν και η έκκληση για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
Η υλοποίηση ενός τέτοιου προγράμματος μεταρρυθμίσεων θα ήταν δύσκολη ακόμη και υπό κανονικές συνθήκες. Τώρα, ωστόσο, αυτή η ήδη εύθραυστη κυβέρνηση έχει βυθιστεί στον πόλεμο. Ο Λίβανος αντιμετωπίζει μια ανθρωπιστική κρίση με ραγδαία αυξανόμενες διαστάσεις. Στις αρχές Μαρτίου, ο ισραηλινός στρατός εξέδωσε εντολές εκκένωσης για περισσότερες από 100 πόλεις και χωριά στον νότιο Λίβανο, που αντιστοιχούν περίπου στο 10% της επικράτειας. Έκτοτε εκδόθηκαν νέες εντολές εκκένωσης για περιοχές έως τον ποταμό Ζαχράνι, περίπου 40 χιλιόμετρα εντός του Λιβάνου, καθώς και για την κοιλάδα Μπεκάα και τα νότια προάστια της Βηρυτού. Από τον συνολικό πληθυσμό των 5,6 εκατομμυρίων, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο έχουν εκτοπιστεί, στη συντριπτική τους πλειονότητα σιίτες.
Η εκτεταμένη και σκόπιμη καταστροφή, συμπεριλαμβανομένης της κατεδάφισης κυρίως σιιτικών χωριών, σημαίνει ότι πολλοί δεν θα μπορέσουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Παράλληλα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι αφήνουν να εννοηθεί ότι εξετάζεται ευρύτερη εισβολή, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένη κατοχή ή ακόμη και προσάρτηση του νότιου Λιβάνου. Είτε υλοποιηθούν είτε όχι αυτές οι απειλές, οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου με το Ιράν καθιστούν λιγότερο πιθανή τη χρηματοδοτική στήριξη από τον διεθνή παράγοντα για την ανοικοδόμηση.
Η ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΑΝΥΠΟΧΩΡΗΤΗ
Παρά τις απώλειες, η Χεζμπολάχ δεν δείχνει πρόθεση να υποχωρήσει. Δεν σκοπεύει ούτε να παραδοθεί ούτε να επιστρέψει στη συμφωνία εκεχειρίας του 2024, η οποία επέτρεπε στο Ισραήλ να συνεχίζει στοχευμένες επιθέσεις κατά των μελών της. (Περίπου 350 μαχητές της Χεζμπολάχ έχουν σκοτωθεί σε τέτοιες επιθέσεις από τότε, καθώς και 127 άμαχοι.) Κατά την ίδια περίοδο, το Ισραήλ κατέστρεψε πάνω από 25 πόλεις και χωριά κατά μήκος των συνόρων, ενώ οι κάτοικοι άλλων 62 περιοχών δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν.
Παρά τις καταστροφικές συνέπειες, η ηγεσία της Χεζμπολάχ επιμένει στην άρνησή της να αφοπλιστεί και παρουσιάζει τον πόλεμο ως υπαρξιακό αγώνα. Το Ιράν συνεχίζει να την υποστηρίζει οικονομικά και στρατιωτικά.
Ο ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ
Η στρατηγική του Ισραήλ στον Λίβανο παραμένει ασαφής. Δηλώνει ότι επιδιώκει την καταστροφή της Χεζμπολάχ και τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας, αλλά οι ενέργειές του υποδηλώνουν και στόχο αποσταθεροποίησης και πιθανής κατοχής.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν αναφερθεί ακόμη και στη μετατόπιση των συνόρων έως τον ποταμό Λιτάνι. Υποδομές και γέφυρες έχουν καταστραφεί, απομονώνοντας περιοχές.
Αν ο στόχος ήταν μόνο η ειρήνη, η στρατηγική αυτή μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, ενισχύοντας τη ρητορική της Χεζμπολάχ.
Ο ΛΙΒΑΝΟΣ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ
Η αποσταθεροποίηση του Λιβάνου δεν ωφελεί κανέναν. Ωστόσο, η σύγκρουση εντείνει τις κοινωνικές και θρησκευτικές εντάσεις και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέο εμφύλιο πόλεμο.
Οι καταστροφές, οι δολοφονίες και ο εκτοπισμός πληθυσμών ενδέχεται να αλλάξουν δραματικά τη δημογραφική ισορροπία της χώρας.
Η διεθνής κοινότητα πρέπει να στηρίξει τη λιβανέζικη κυβέρνηση και να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση. Στόχος πρέπει να είναι η διατήρηση της κυριαρχίας του Λιβάνου και η αποτροπή μιας νέας μακροχρόνιας κατοχής.
Ο Λίβανος δεν πρέπει να γίνει παράπλευρη απώλεια ενός ευρύτερου πολέμου. Υπάρχει ακόμη περιθώριο δράσης, αλλά αυτό κλείνει γρήγορα.
Foreignaffairs.com