Νέο μέτωπο αμφισβήτησης απέναντι στην Ελλάδα ανοίγει η Τουρκία, αυτή τη φορά με αφορμή το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σήμερα σε ισχύ.
Η αντίδραση της Άγκυρας έρχεται λίγες μόνο ώρες μετά την ανακήρυξη των δύο τουρκικών θαλάσσιων πάρκων στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην περιοχή του Καστελλόριζου, ενισχύοντας την εικόνα μιας παράλληλης κλιμάκωσης στο επίπεδο των διεκδικήσεων και των νομικοπολιτικών αμφισβητήσεων.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, δήλωσε ότι το νέο ελληνικό χωροταξικό, το οποίο αφορά και περιοχές του Αιγαίου Πελάγους, «δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια» για την Τουρκία.
Παράλληλα επανέφερε την πάγια τουρκική θέση περί «γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες», ανοίγοντας για ακόμη μία φορά θέμα κυριαρχίας στο Αιγαίο.
«Δεν επηρεάζει τη νομική θέση της Τουρκίας»
Σύμφωνα με τον Κετσελί, η Αθήνα δεν μπορεί, μέσω του νέου ειδικού χωροταξικού, να δημιουργήσει νομικά τετελεσμένα εις βάρος των τουρκικών θέσεων.
Όπως ανέφερε, «αυτή και παρόμοιες πρωτοβουλίες δεν θα επηρεάσουν τη νομική θέση της Τουρκίας σε ζητήματα του Αιγαίου».
Η διατύπωση αυτή εντάσσεται στην πάγια τουρκική επιχειρηματολογία περί ύπαρξης πολλών «διασυνδεδεμένων ζητημάτων» στο Αιγαίο, σε αντίθεση με την ελληνική θέση ότι η μόνη ελληνοτουρκική διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία αφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Η αναφορά του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς» αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις της τουρκικής θεωρίας περί αμφισβητούμενης κυριαρχίας σε νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου.
Τι προβλέπει το ελληνικό χωροταξικό
Το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας τέθηκε σήμερα σε ισχύ με υπουργική απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη.
Το πλαίσιο καθορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης ενέργειας.
Παράλληλα, προβλέπει επιπλέον δικλίδες ασφαλείας για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η τουρκική αντίδραση δείχνει, ωστόσο, ότι ακόμη και ένα ζήτημα ενεργειακού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού μετατρέπεται από την Άγκυρα σε πεδίο γεωπολιτικής αμφισβήτησης.
Η επίκληση των «κλειστών και ημίκλειστων θαλασσών»
Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι «οι μονομερείς ενέργειες θα πρέπει να αποφεύγονται σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο Πέλαγος και η Μεσόγειος».
Σύμφωνα με την Άγκυρα, το διεθνές δίκαιο της θάλασσας ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών σε τέτοιες περιοχές.
Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία δεν είναι καινούργια.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί διαχρονικά την ιδιαίτερη γεωγραφία του Αιγαίου για να υποστηρίξει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρά σε μονομερείς ενέργειες οι οποίες, κατά την τουρκική εκδοχή, επηρεάζουν τουρκικά δικαιώματα ή συμφέροντα.
Η ελληνική πλευρά, αντιθέτως, θεωρεί ότι ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα εντός των ορίων που προβλέπει το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς συνθήκες.
«Έτοιμη για συνεργασία» δηλώνει η Άγκυρα
Παρά τους υψηλούς τόνους, ο Κετσελί επανέλαβε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα.
«Η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους, είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», ανέφερε.
Πρόσθεσε ότι η Άγκυρα διατηρεί τη θέση πως απαιτείται «ειλικρινής και ολοκληρωμένη προσέγγιση» για την επίλυση των διαφορών «με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και την καλή γειτονία».
Η τουρκική ανακοίνωση παραπέμπει, μάλιστα, στη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία της 7ης Δεκεμβρίου 2023.
Η αντίφαση της τουρκικής στάσης
Η επίκληση της Διακήρυξης των Αθηνών έρχεται σε εμφανή αντίθεση με το περιεχόμενο της ίδιας της τουρκικής ανακοίνωσης.
Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα δηλώνει ότι επιθυμεί συνεργασία και καλή γειτονία.
Από την άλλη, αμφισβητεί ελληνικούς «γεωγραφικούς σχηματισμούς», απορρίπτει τη νομική ισχύ ελληνικών αποφάσεων και εγκαλεί την Αθήνα για «μονομερείς ενέργειες».
Η συγκεκριμένη διπλή ρητορική αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της τουρκικής πολιτικής των τελευταίων ετών: διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, παράλληλα όμως με αμετακίνητη προβολή των τουρκικών διεκδικήσεων.
Από τα θαλάσσια πάρκα στις ΑΠΕ
Η χρονική συγκυρία της τουρκικής αντίδρασης δεν περνά απαρατήρητη.
Λίγες ώρες νωρίτερα, η Άγκυρα είχε προχωρήσει στην ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, κίνηση που η Αθήνα έχει αντιμετωπίσει ως ακόμη μία προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.
Τώρα, η Τουρκία στρέφεται κατά του ελληνικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ.
Οι δύο κινήσεις δείχνουν ότι η αντιπαράθεση μεταφέρεται όλο και περισσότερο σε ζητήματα που συνδυάζουν περιβάλλον, ενέργεια, θαλάσσιο σχεδιασμό και κυριαρχικά δικαιώματα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η Άγκυρα επιχειρεί να εντάξει και αυτά τα θέματα στο ευρύτερο πακέτο των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο.
Το Αιγαίο ξανά στο επίκεντρο
Η νέα ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών επιβεβαιώνει ότι το Αιγαίο παραμένει πεδίο υψηλής έντασης, ακόμη και σε περιόδους κατά τις οποίες Αθήνα και Άγκυρα διατηρούν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας.
Η αμφισβήτηση του ελληνικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ δεν αφορά μόνο την ενεργειακή πολιτική.
Αγγίζει ζητήματα κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων, θαλάσσιου σχεδιασμού και του τρόπου με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται συνολικά τις ελληνοτουρκικές διαφορές.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της τουρκικής παρέμβασης: η Άγκυρα δεν αποσύρει καμία από τις γνωστές διεκδικήσεις της, αλλά επιχειρεί να τις ενσωματώνει πλέον και σε νέα πεδία, από τα θαλάσσια πάρκα μέχρι την ενεργειακή χωροθέτηση.