Δεν είναι μια γενιά που δεν θέλει να εργαστεί. Είναι μια γενιά που, όλο και συχνότερα, δεν βρίσκει πού να εργαστεί, πώς να εκπαιδευτεί και σε ποιον να απευθυνθεί όταν η ζωή της αρχίζει να εκτροχιάζεται. Πίσω από τον διοικητικό όρο NEET, που περιγράφει τους νέους εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή επαγγελματικής κατάρτισης, κρύβεται μια από τις σοβαρότερες κοινωνικές κρίσεις της σύγχρονης Βρετανίας.
Η έκθεση του πρώην υπουργού Υγείας των κυβερνήσεων των Εργατικών Άλαν Μίλμπερν, με τίτλο «From a Welfare State to a Working State», που δημοσιοποιήθηκε στις 17 Νοεμβρίου, επιχειρεί να εξηγήσει γιατί το βρετανικό σύστημα αποτυγχάνει να κρατήσει τη νέα γενιά συνδεδεμένη με την εργασία και την εκπαίδευση. Και προειδοποιεί ότι, χωρίς ριζική αλλαγή, η χώρα κινδυνεύει να δημιουργήσει μια χαμένη γενιά.
«Δεν θέλουν να είναι NEET»
Ο Μίλμπερν απορρίπτει την ίδια την ορολογία που χρησιμοποιεί το κράτος για να περιγράψει αυτούς τους νέους. Σε μία από τις συναντήσεις του, μια νεαρή γυναίκα τού είπε ότι δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται ως άνθρωποι «εκτός εκπαίδευσης, εργασίας ή κατάρτισης», αλλά ως νέοι που «απεγνωσμένα αναζητούν εκπαίδευση, εργασία και κατάρτιση».
Η αποτυχία έχει και τεράστιο οικονομικό κόστος. Ο Μίλμπερν υπολογίζει ότι η ετήσια επιβάρυνση για τη βρετανική οικονομία ανέρχεται συνολικά σε περίπου 125 δισ. λίρες, εάν συνυπολογιστούν οι επιπτώσεις στην απασχόληση, στα δημόσια οικονομικά και στην παραγωγικότητα. Η μακροχρόνια απομάκρυνση από την εργασία στερεί από τους νέους εισόδημα, αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία, ενώ αυξάνει την πιθανότητα να παραμείνουν εγκλωβισμένοι σε έναν κύκλο οικονομικής και κοινωνικής ανασφάλειας.
Η υγεία πίσω από την ανεργία
Μία από τις σημαντικότερες διαπιστώσεις της έκθεσης είναι ότι η κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως πρόβλημα απασχόλησης. Αυξάνεται ο αριθμός των νέων που μένουν εκτός αγοράς εργασίας εξαιτίας προβλημάτων υγείας ή αναπηρίας, με την ψυχική υγεία να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.
Η Βρετανία διαθέτει ένα σύστημα υγείας που, σύμφωνα με τον Μίλμπερν, επικεντρώνεται υπερβολικά στη θεραπεία και όχι αρκετά στην πρόληψη. Οι μεγάλες λίστες αναμονής για υπηρεσίες ψυχικής υγείας σημαίνουν ότι ένας νέος μπορεί να περιμένει μήνες για βοήθεια, ενώ στο μεταξύ απομακρύνεται από το σχολείο, την κατάρτιση ή την εργασία.
Η έκθεση ζητεί εγγυημένη πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική εντός τριών μηνών, ακόμη και χωρίς προηγούμενη διάγνωση. Προτείνει επίσης ψηφιακές υπηρεσίες ψυχικής υγείας και εθνικά ανώτατα όρια αναμονής από το 2028. Το ζητούμενο είναι η παρέμβαση πριν η ασθένεια μετατραπεί σε μόνιμο αποκλεισμό από την οικονομική και κοινωνική ζωή.
Η στεγαστική κρίση και το υψηλό κόστος ζωής επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Για έναν νέο που δεν διαθέτει οικογενειακή οικονομική στήριξη, η ανεξαρτητοποίηση γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Η αδυναμία κάλυψης του ενοικίου, τα χρέη και η ανασφάλεια μπορούν να υπονομεύσουν ακόμη και την προσπάθεια επιστροφής στην εκπαίδευση ή την εργασία. Ο Μίλμπερν ζητεί, συνεπώς, εξατομικευμένη αντιμετώπιση που να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την επαγγελματική κατάσταση, αλλά και τη στέγη, την οικονομική πίεση και την υγεία κάθε νέου.
Μια ριζική αλλαγή στο κράτος πρόνοιας
Οι προτάσεις του Μίλμπερν είναι φιλόδοξες και αγγίζουν σχεδόν κάθε πτυχή της δημόσιας πολιτικής. Στόχος είναι να μειωθεί το ποσοστό των νέων NEET από περίπου 13% σήμερα σε περίπου 5% έως το 2036.
Στην εκπαίδευση, προτείνει τα σχολεία να εντοπίζουν εγκαίρως τους μαθητές που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν το εκπαιδευτικό σύστημα, να προσφέρουν υποχρεωτικά εμπειρία εργασίας και να αξιολογούνται και με βάση την επαγγελματική πορεία των αποφοίτων τους. Ζητεί επίσης 150.000 επιπλέον θέσεις σε προγράμματα περαιτέρω εκπαίδευσης κάθε χρόνο και διπλασιασμό των νέων που ολοκληρώνουν προγράμματα μαθητείας μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία μιας νέας εγγύησης ευκαιριών, βάσει της οποίας κάθε νέος θα έχει δικαίωμα σε μια διαδρομή προς την εκπαίδευση, την κατάρτιση ή την εργασία. Μια νέα τοπική υπηρεσία υποστήριξης θα αναλαμβάνει την προσωπική καθοδήγησή του, με έναν συγκεκριμένο σύμβουλο και ένα εξατομικευμένο σχέδιο δράσης.
Οι επιχειρήσεις θα έχουν επίσης κίνητρα. Η έκθεση προτείνει επιδότηση 3.000 λιρών για εργοδότες που προσλαμβάνουν νέους οι οποίοι βρίσκονται εκτός εργασίας και εκπαίδευσης για τουλάχιστον έξι μήνες, με επιπλέον ενισχύσεις για μικρές επιχειρήσεις και για την πρόσληψη νέων με αναπηρία ή με εμπειρία στην κρατική φροντίδα.
Το πιο αμφιλεγόμενο σκέλος, ωστόσο, αφορά το κοινωνικό κράτος. Ο Μίλμπερν εισηγείται ένα εντελώς νέο σύστημα παροχών για τους κάτω των 25 ετών, με κατάργηση της πρόσθετης οικονομικής ενίσχυσης λόγω προβλημάτων υγείας στο Universal Credit και του δικαιώματος πρόσβασης στο Personal Independence Payment (PIP) για αυτή την ηλικιακή ομάδα. Οι παροχές θα αντικατασταθούν από ένα νέο επίδομα νεότητας, με πρόσθετη στοχευμένη βοήθεια για όσους αντιμετωπίζουν σημαντικές και διαρκείς ανάγκες λόγω αναπηρίας.
Η πολιτική σύγκρουση για τις περικοπές
Η κυβέρνηση του Άντι Μπέρναμ χαρακτηρίζει την έκθεση σημείο καμπής. Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η κρίση απαιτεί συνολική αλλαγή και όχι απλώς περικοπές στις κοινωνικές παροχές. «Κανείς δεν μπορεί να αισθάνεται άνετα με την ιδέα ότι εκατοντάδες χιλιάδες νέοι βρίσκονται σε επιδόματα», έχει δηλώσει, επιμένοντας ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει ουσιαστική υποστήριξη.
Η Κέμι Μπέιντενοκ, από την πλευρά των Συντηρητικών, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να αντιμετωπίσει με δαπανηρά κρατικά προγράμματα τα προβλήματα που δημιούργησε η ίδια. Ζητεί να μειωθεί το κόστος πρόσληψης νέων εργαζομένων, υποστηρίζοντας ότι οι επιχειρήσεις χρειάζονται λιγότερα αντικίνητρα και όχι περισσότερες κρατικές παρεμβάσεις.
Από διαφορετική αφετηρία, ο ηγέτης των Πρασίνων Ζακ Πολάνσκι προειδοποιεί ότι οι αλλαγές κινδυνεύουν να πλήξουν τους πιο ευάλωτους. Οργανώσεις για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία εκφράζουν ακόμη εντονότερες αντιδράσεις, υποστηρίζοντας ότι η κατάργηση υφιστάμενων παροχών μπορεί να οδηγήσει νέους ανθρώπους στη φτώχεια, την αστεγία και σε περαιτέρω επιδείνωση της υγείας τους.
Το οικονομικό στοίχημα είναι επίσης σύνθετο. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις απαιτούν πρόσθετες δαπάνες δισεκατομμυρίων λιρών ετησίως. Παρά τις εκτιμώμενες εξοικονομήσεις από τη μείωση των επιδομάτων και την αύξηση της απασχόλησης, το καθαρό δημοσιονομικό όφελος προβλέπεται να είναι περιορισμένο. Η κυβέρνηση καλείται επομένως να αποδείξει ότι μπορεί να επενδύσει σήμερα χωρίς να μεταφέρει το κόστος στους πιο αδύναμους.
Η βρετανική εμπειρία αναδεικνύει ένα κρίσιμο δίδαγμα: η αντιμετώπιση της νεανικής ανεργίας δεν μπορεί να περιορίζεται σε προγράμματα κατάρτισης ή προσωρινές επιδοτήσεις. Απαιτεί συνεργασία σχολείων, πανεπιστημίων, υπηρεσιών υγείας, επιχειρήσεων και κράτους, με πραγματικές θέσεις εργασίας και ουσιαστική υποστήριξη.
Ο Μίλμπερν κλείνει την έκθεσή του με μια προειδοποίηση που ξεπερνά τα βρετανικά σύνορα: «Μια χαμένη γενιά δεν είναι γεγονός της ζωής. Είναι επιλογή. Και πιστεύω ότι είναι η λάθος επιλογή».
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι νέοι θέλουν να εργαστούν και να δημιουργήσουν τη δική τους ζωή. Είναι αν οι κυβερνήσεις είναι διατεθειμένες να τους προσφέρουν τις προϋποθέσεις για να το κάνουν.
tovima.gr