Είκοσι δύο χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν, που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2004.
Η διαδικασία και η κατάληξή της αποτέλεσαν μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές στην ιστορία του Κυπριακού, καθώς το σχέδιο απορρίφθηκε από τους Ελληνοκύπριους με ποσοστό 76% και εγκρίθηκε από τους Τουρκοκύπριους με 65%, βάζοντας τέλος σε μια πολυετή διαπραγματευτική πορεία που είχε ξεκινήσει πέντε χρόνια νωρίτερα.
Ήταν η πρώτη, και μέχρι σήμερα μοναδική, φορά που η επίλυση του Κυπριακού τέθηκε απευθείας στην κρίση του λαού, με τις δύο κοινότητες να καλούνται να αποφασίσουν οι ίδιες για το μέλλον τους.
Δύο δεκαετίες αργότερα, ωστόσο, η κατοχή σημαντικού τμήματος της Κύπρου συνεχίζεται, ενώ οι τουρκικές προκλήσεις και τα δεδομένα στο έδαφος παραμένουν αμετάβλητα. Την ίδια ώρα, το «πνεύμα» του Σχεδίου Ανάν εξακολουθεί να επηρεάζει τον δημόσιο και πολιτικό διάλογο.
Ρεπορτάζ με πλάνα από την εποχή.
Διαδηλώσεις των μαθητών από το 2002
Πώς οδηγηθήκαμε στο δημοψήφισμα
Το πρώτο προσχέδιο του Σχεδίου Ανάν παραδόθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2002 στον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γλαύκο Κληρίδη, και στον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς. Αρχικά, τόσο η Λευκωσία όσο και η Αθήνα αντιμετώπισαν θετικά το σχέδιο, με την αίσθηση ότι επρόκειτο για μια σημαντική ευκαιρία επίλυσης να κυριαρχεί.
Λίγες ημέρες αργότερα, το Εθνικό Συμβούλιο αποδέχθηκε το σχέδιο ως βάση διαπραγμάτευσης, παρά τις επιφυλάξεις που εκφράστηκαν για ουσιαστικές αδυναμίες. Η κυρίαρχη λογική εκείνης της περιόδου ήταν ότι δεν έπρεπε να χαθεί η συνολική προοπτική εξαιτίας επιμέρους προβλημάτων.
Η ελληνική κυβέρνηση, υπό τον Κώστα Σημίτη, στήριξε ενεργά τη διαδικασία, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο «ιστορική» και ενδεχομένως «τελευταία» ευκαιρία για λύση του Κυπριακού.
Η πίεση για λύση πριν την ένταξη στην ΕΕ
Ο διεθνής παράγοντας επιδίωκε την οριστικοποίηση συμφωνίας πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης, όπου θα κρινόταν η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρά τις διαβουλεύσεις και τις τροποποιήσεις του σχεδίου, οι συνομιλίες δεν κατέληξαν σε συμφωνία.
Τελικά, αποφασίστηκε η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004, με αναστολή εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου στα κατεχόμενα.
Στο μεταξύ, οι πολιτικές εξελίξεις στην Κύπρο επηρέασαν την πορεία των διαπραγματεύσεων. Ο Γλαύκος Κληρίδης δεν επανεξελέγη, με τον Τάσσο Παπαδόπουλο να αναλαμβάνει την Προεδρία, ενώ οι προσπάθειες του ΟΗΕ συνεχίστηκαν με νέα προσχέδια και διαβουλεύσεις.
Από τη Χάγη στη Λουκέρνη και τα δημοψηφίσματα
Οι συνομιλίες πέρασαν από κρίσιμους σταθμούς, μεταξύ των οποίων η Χάγη και η Λουκέρνη, όπου ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν παρουσίασε το τελικό σχέδιο, μετά από επιδιαιτησία. Παράλληλα, άνοιξαν τα οδοφράγματα, επιτρέποντας για πρώτη φορά μετά το 1974 τη διέλευση μεταξύ των δύο πλευρών.
Στις 24 Απριλίου 2004, οι δύο κοινότητες προσήλθαν στις κάλπες για να αποφασίσουν για το μέλλον του νησιού.
Το διάγγελμα του «όχι»
Ο Τάσσος Παπαδόπουλος τάχθηκε από νωρίς κατά του σχεδίου, καλώντας τους Ελληνοκύπριους να το απορρίψουν, μέσω του ιστορικού του διαγγέλματος στις 7 Απριλίου 2004.
Όπως είχε πει χαρακτηριστικά: «Λυπούμαι ειλικρινά, γιατί δεν μπορώ να αποδεχθώ και να υπογράψω το Σχέδιο Ανάν όπως, τελικά, διαμορφώθηκε. Παρέλαβα Κράτος διεθνώς αναγνωρισμένο. Δεν θα παραδώσω κοινότητα χωρίς δικαίωμα λόγου διεθνώς και σε αναζήτηση κηδεμόνα. Και όλα αυτά έναντι κενών, παραπλανητικών, δήθεν, προσδοκιών. Έναντι της ανεδαφικής ψευδαίσθησης ότι η Τουρκία θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της. Έχω εμπιστοσύνη στην κρίση σας. Είμαι βέβαιος ότι δεν σας αγγίζουν ψεύτικα διλήμματα. Ότι δεν σας τρομάζουν απειλές για δήθεν διεθνή απομόνωση. Ότι δεν σας πείθουν τα περί δήθεν τελευταίας ευκαιρίας. Είμαι βέβαιος ότι εξακολουθούν να έχουν για σας νόημα οι ηθικές αρχές και αξίες του λαού μας, του πολιτισμού και του εθνικού ιστορικού μας βίου, τον οποίο θέλετε να συνεχίσουμε με ασφάλεια, δικαιοσύνη, ελευθερία και ειρήνη. Σε καλώ να απορρίψεις το Σχέδιο Ανάν».
ΠΗΓΗ: SigmaLive