Το τέλος της εποχής της ισραηλινής «άδειας»
Του Σάι Γκαλ, Israel Hayom
Το αποφασιστικό αρχείο βρισκόταν στα σύνορα: μια κουρδική χερσαία εκστρατεία, προετοιμασμένη και εγκεκριμένη, η οποία στη συνέχεια ματαιώθηκε πριν προλάβει να μετατρέψει τον αεροπορικό πόλεμο του Ισραήλ σε αλλαγή καθεστώτος.
Το Ισραήλ είχε διασπάσει το ιρανικό σύστημα: η διοίκηση είχε αποκαλυφθεί, το βάθος είχε πληγεί, η εμπιστοσύνη είχε κλονιστεί, η διεισδυτικότητά της είχε αποδειχθεί σε Ιρανούς, πληρεξούσιους και εχθρούς. Η αμερικανική ισχύς πρόσθεσε εμβέλεια. Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου μίλησαν με μαξιμαλιστικό τρόπο επειδή ο στόχος ήταν η αλλαγή καθεστώτος και όχι μια ακόμη ανταλλαγή απόψεων που διαλύονταν σε διπλωματική ομίχλη.
Αλλά τα αεροσκάφη δεν μπορούν να εισέλθουν σε ένα τμήμα συνοριακής αστυνομίας, να κρατήσουν έναν δρόμο, να υψώσουν μια τοπική σημαία ή να δείξουν σε έναν φοβισμένο πληθυσμό ότι το κράτος έχει υποχωρήσει.
Το χερσαίο μέτωπο είχε ένα όνομα: οι Κούρδοι.
Επί χρόνια, οι ιρανικές κουρδικές δυνάμεις είχαν κατασκευάσει ένα πολεμικό σχέδιο χωρίς κράτος: κόμματα, μαχητές, έδαφος, τοπικά δίκτυα, κανάλια πληροφοριών, όπλα, εκπαίδευση, επικοινωνίες, αρχεία στόχων, ηγεσία στην εξορία, υπόγειες επαφές και μια εθνική μνήμη εξέγερσης.
Το σχέδιό τους ήταν απλό στον σχεδιασμό, ακριβές στην εκτέλεση: να ανοίξουν μια δυτική παραβίαση, ενώ το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποσυναρμολογούσαν από αέρος τη στρατιωτική και μυστική αρχιτεκτονική του καθεστώτος. Να καταλάβουν ή να αποσυναρμολογήσουν βασικές συνοριακές πόλεις. Να διασπάσουν την προσοχή του IRGC. Να μετατρέψουν το ιρανικό Κουρδιστάν στην πρώτη παραβίαση του εδαφικού ελέγχου του καθεστώτος. Να δώσουν σε άλλες ιρανικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης αυτό που δεν είχαν ποτέ: έδαφος, ορμή και αποδείξεις.
Η Οσναβιέχ, το Πιρανσάχρ, το Μαχαμπάντ και το Σαναντάτζ ήταν πυροκροτητές. Μόλις μια πόλη έπαυε να υπακούει στην Τεχεράνη, το ερώτημα θα μετατοπιζόταν από το αν το Ιράν είχε πληγεί στο αν η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθούσε να κυβερνά.
Το Ισραήλ θα αναγνώριζε τη δομή: οργάνωση πριν από την αναγνώριση, διοίκηση πριν από τη νομιμότητα, πειθαρχία πριν από την άδεια· ένα κράτος που θα είχε οικοδομηθεί πριν οι διπλωμάτες συμφωνήσουν να το ονομάσουν.
Η Τεχεράνη φοβόταν την εξέγερση· η Άγκυρα, προηγούμενο.
Ο Ερντογάν κατάλαβε τι δεν είχε προβλέψει η Ουάσινγκτον: αν οι ιρανικές κουρδικές δυνάμεις διέσχιζαν τα σύνορα υπό ισραηλινή και αμερικανική αεροπορική κάλυψη, η επιχείρηση δεν θα παρέμενε μια ιρανική ιστορία. Θα είχε αντίκτυπο στο Ιράκ, τη Συρία και την ίδια την Τουρκία. Θα απέδειχνε ότι μια κουρδική ένοπλη οργάνωση, σε συνδυασμό με πληροφορίες, αεροπορική ισχύ και πολιτικό χρονισμό, μπορεί να αναδιαμορφώσει ένα κράτος.
Η Τουρκία ανέχεται αυτό που καταγγέλλει. Απορροφά τις ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν, επιδεικνύει οργή διατηρώντας παράλληλα το εμπόριο, καταδικάζει την αστάθεια ενώ την χρησιμοποιεί και κάθεται στο ΝΑΤΟ ενώ εργάζεται ενάντια στα στρατηγικά συμφέροντα των μελών του ΝΑΤΟ. Δεν μπορεί να ανεχθεί ένα επιτυχημένο κουρδικό στρατιωτικό και πολιτικό μοντέλο στα σύνορά της, ειδικά ένα που κινείται με τη γνώση του Ισραήλ και την άδεια των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ είδε το άνοιγμα. Έδωσε στους Κούρδους το σήμα να προετοιμαστούν για την κίνηση. Οι Κούρδοι ηγέτες κατάλαβαν ότι η Ουάσινγκτον είχε μετακινηθεί από την ακρόαση στην παροχή βοήθειας. Η Ουάσινγκτον πίεσε την ηγεσία των Ιρακινών Κούρδων να επιλέξει. Οι ιρανικές κουρδικές δυνάμεις διάβασαν τη στιγμή: ο αεροπορικός πόλεμος είχε ανοίξει μια πόρτα σφραγισμένη για δεκαετίες.
Η Άγκυρα άσκησε πίεση μέσω του Ερμπίλ, της Βαγδάτης, της Ουάσινγκτον και της Ντόχα.
Στο Ερμπίλ, η συνέπεια ήταν το μήνυμα. Οποιοσδήποτε ρόλος των Ιρακινών Κούρδων στο άνοιγμα του ιρανικού μετώπου θα είχε το επόμενο πρωί με την Τουρκία. Οι προειδοποιήσεις ήταν τα σημεία διέλευσης των συνόρων, το εμπόριο, η διασύνδεση με τις υπηρεσίες πληροφοριών, ο εναέριος χώρος, ο συντονισμός ασφαλείας, η τουρκική στρατιωτική πίεση στο βόρειο Ιράκ και η ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ των κουρδικών κομμάτων.
Στη Βαγδάτη, η Άγκυρα είχε έτοιμη τη διατύπωση: κυριαρχία, διάχυση κρουσμάτων, παράνομες ένοπλες ομάδες, περιφερειακή αποσταθεροποίηση, κουρδικός αυτονομισμός και ιρανικός κατακερματισμός. Η Βαγδάτη έπρεπε να καταστήσει το σχέδιο διπλωματικά εύφλεκτο πριν τεθεί σε εφαρμογή.
Στην Ουάσινγκτον, ο Ερντογάν συμπεριέλαβε την Τουρκία σε κάθε παράγραφο του υπομνήματος κινδύνου. Το κουρδικό μέτωπο έπαψε να αποτελεί όπλο εναντίον της Τεχεράνης και μετατράπηκε σε τουρκικό βέτο: μια καταρράκτη που διασχίζει το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία, με ένα μέλος του ΝΑΤΟ να αναγκάζεται να απαντήσει. Χαρακτήρισε την επιχείρηση ως μια αμερικανική απόφαση να ανοίξει κάθε κουρδικό αρχείο στην περιοχή υπό ισραηλινή αεροπορική κάλυψη.
Στη Ντόχα, το βέτο βρήκε το λεξιλόγιό του: αυτοσυγκράτηση, σταθερότητα, κανάλια, συνεννοήσεις, αποκλιμάκωση και προεδρικός έλεγχος. Το Κατάρ μετέτρεψε την υποχώρηση σε διαχείριση και άφησε τον Τραμπ να υποχωρήσει από το κουρδικό μέτωπο χωρίς να παραδεχτεί ότι ο Ερντογάν τον είχε σταματήσει.
Ένα μέλος του ΝΑΤΟ μετέτρεψε την έκθεση του Ιράν σε περιορισμό από την Ουάσιγκτον.
Ο Ερντογάν βρήκε το αδύναμο σημείο του Τραμπ: διοίκηση χωρίς επιτήρηση, χτύπημα χωρίς το επόμενο πρωί, γλώσσα παράδοσης χωρίς ανάληψη ευθύνης, έξοδος χωρίς κουρδικό πόλεμο που εκτείνεται σε Ιράν, Ιράκ, Συρία και Τουρκία. Παρέκαμψε το δόγμα και εκμεταλλεύτηκε την όρεξη.
Η κουρδική επιχείρηση έληξε με την κουρδική προετοιμασία άθικτη, την ισραηλινή εμβέλεια διαθέσιμη και την ιρανική ευπάθεια εκτεθειμένη. Η Τουρκία έδειξε στον Τραμπ το κόστος πριν οι Κούρδοι προλάβουν να δείξουν στον κόσμο την κατάρρευση του Ιράν.
Το Ιράν ενίσχυσε την προσπάθειά του, το Ιράκ υποχώρησε, οι Κούρδοι θυμήθηκαν, ο Ερντογάν επέβαλε βέτο, το Κατάρ παρείχε την κάλυψη και ο Τραμπ αποδέχτηκε την έξοδο.
Ο πόλεμος διατήρησε τα αεροσκάφη του και έχασε την μόχλευσή του.
Η αντιστροφή αυτή μετέτρεψε την ένοπλη πίεση στο εσωτερικό του Ιράν σε διαπραγματεύσεις, πάγωμα, συνεννοήσεις, επιθεωρητές, περιφερειακή σταθερότητα και προεδρική διακριτική ευχέρεια. Η εκστρατεία μετατράπηκε σε διαχείριση τραυματισμένου καθεστώτος. Το στρατιωτικό σοκ μετατράπηκε σε διπλωματικό μοχλό. Η ιρανική αντιπολίτευση έχασε μια πόρτα. Η Τεχεράνη κέρδισε χρόνο.
Η Τουρκία είναι ένας ανεξάρτητος στρατηγικός παράγοντας που χρησιμοποιεί δομές συμμαχιών ως όπλα εναντίον των ονομαστικών εταίρων της: εμπορικές οδοί, μετανάστευση, ενέργεια, εναέριος χώρος, λιμάνια, διασπορές, ισλαμιστικά δίκτυα και διπλωματική πρόσβαση.
Ο Ερντογάν δεν κέρδισε ένα πεδίο μάχης. Ακύρωσε ένα. Η Άγκυρα προστάτευσε την κουρδική εμμονή της προς όφελος της Τεχεράνης. Προτίμησε την επιβίωση ενός καθεστώτος εχθρικού προς το Ισραήλ, απειλητικού για τον Κόλπο και επικίνδυνου για την Ευρώπη, έναντι της επιτυχίας ενός κουρδικού προηγούμενου. Η Ιερουσαλήμ γνωρίζει τώρα, χωρίς μετάφραση, πού βρίσκονται οι τουρκικές προτεραιότητες. Για την Τουρκία του Ερντογάν, η κουρδική ενδυνάμωση είναι η ευπάθεια του καθεστώτος.
Η Ιερουσαλήμ συνεργάζεται με Κούρδους στο Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία. Πρέπει να κάνει περισσότερα. Αλλά κατανοεί το θέμα: τέσσερις κουρδικές πτέρυγες, που κατέχονται άδικα από τέσσερα κράτη, μπορούν να ενωθούν. Η απόσχισή τους δεν είναι φαντασίωση. Είναι ένα θέμα για την επόμενη δεκαετία.
Η Αμερική παραμένει ο ισχυρότερος σύμμαχος του Ισραήλ. Υπό τον Τραμπ, το πρόβλημα δεν είναι η αμερικανική ισχύς. Η απόφαση βρίσκεται υπό την αμερικανική επιμέλεια.
Ένα πράσινο φως που μπορεί να αποσυρθεί κατά την εκτέλεση είναι ένα μεταμφιεσμένο βέτο. Ο Τραμπ μπορεί να χτυπήσει, να απειλήσει, να μετακινήσει αγορές, αερομεταφορείς και κεφάλαια και στη συνέχεια να αντιστρέψει την πορεία του όταν η τελευταία κλήση αλλάξει την κατάσταση.
Αυτό δεν είναι στρατηγική. Είναι αστάθεια με τα αεροπλανοφόρα.
Η ευγνωμοσύνη δεν είναι δόγμα.
Ο πόλεμος στο Ιράν διαμορφώνει τώρα τον ισραηλινό σχεδιασμό για το επόμενο αρχείο: την Τουρκία. Έχει εγκαταλείψει την αίθουσα σεμιναρίων και έχει εισέλθει στην επαγγελματική κυκλοφορία: σχεδιασμός ασφαλείας, διπλωματία, νομική προετοιμασία, πληροφορίες, αμυντική βιομηχανία και στρατηγική πολιτική. Η τουρκική πρόκληση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω αμερικανικών δομών αδειοδότησης.
Το Ισραήλ δημιουργεί πλεονάζοντα ταλέντα. Όχι συνθήματα. Δυνατότητες.
Βάθος ανεξάρτητων πληροφοριών. Αντοχή πυρομαχικών. Συνέχεια αεράμυνας. Ναυτική επίγνωση. Νομικοί φάκελοι έτοιμοι πριν από την κρίση. Διπλωματική προετοιμασία πριν από την κλιμάκωση. Βιομηχανική ανθεκτικότητα. Εναλλακτικές οδοί. Ευρωπαϊκός συντονισμός. Μεσογειακές συνεργασίες. Σιωπηρές συνεννοήσεις με κράτη που γνωρίζουν ακριβώς τι κατασκευάζει, χρηματοδοτεί, φιλοξενεί, απειλεί και αρνείται ο Ερντογάν.
Στόχος είναι η απομόνωση από ένα μόνο εξωτερικό βέτο ή την τελική άδεια της Ουάσινγκτον.
Η Τουρκία πολεμά σε επίπεδα: αεροσκάφη, drones, πλοία, πύραυλοι, βάσεις, δικηγορικά γραφεία, θρησκευτικά δίκτυα, πολιτικό Ισλάμ, πίεση από τη διασπορά, οικονομική μόχλευση, διαδικασίες του ΝΑΤΟ, πρόσβαση στον εναέριο χώρο, λιμάνια, ενεργειακές οδοί, πίεση από τα μέσα ενημέρωσης και διπλωματική ασάφεια. Μετατρέπει τους πολιτικούς διαδρόμους σε μόχλευση και τις συμμαχικές δομές σε ασπίδες.
Το Ισραήλ απαντά στην Τουρκία με τον ίδιο πολυεπίπεδο τρόπο. Όχι συμμετρικά. Έξυπνα.
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν αποτελούν το κανάλι της Ευρώπης. Είναι το στρατηγικό βάθος του Ισραήλ στην ανατολική Μεσόγειο. Εναντίον της Τουρκίας, ο νόμος, η νομιμότητα, η αμυντική βιομηχανία, τα λιμάνια, ο εναέριος χώρος και η ενέργεια γίνονται επιχειρησιακά εργαλεία. Δεν είναι ξεχωριστά αρχεία· είναι ελευθερία δράσης.
Η Ευρώπη είναι ένα διαφορετικό αρχείο: περιορισμένο, αργό, ηθικολογικό και συχνά αδύναμο, αλλά εξακολουθεί να είναι αξιοποιήσιμο. Σε επίπεδο εργασίας, προσφέρει αρχεία, νομική συλλογιστική, συνασπισμούς, αρχεία και συνέχεια που η Ουάσινγκτον του Τραμπ δεν προσφέρει.
Η Αθήνα και η Λευκωσία κατανοούν την Τουρκία. Το Παρίσι κατανοεί την ισχύ. Η Ρώμη κατανοεί τη Μεσόγειο. Η Ανατολική Ευρώπη κατανοεί την έκθεση. Οι Βρυξέλλες μαθαίνουν, σιγά σιγά, ότι ο νόμος χωρίς βία γίνεται σχόλιο.
Το μάθημα του Ισραήλ είναι η κυριαρχία στο σημείο της απόφασης: οι συνασπισμοί, η Ουάσινγκτον και η Ευρώπη έχουν σημασία. Κανείς δεν έχει την ευθύνη της απόφασης. Το σημείο της απόφασης επιστρέφει στην Ιερουσαλήμ.