Γράφει ο Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ.καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideriss.wordpress.com
Κοινή Γνώμη, 16 Ιουνίου 2026
Κοντεύομε να γίνουμε όλοι διπλωμάτες (οίμοι, όχι ανοιχτομάτες) και να ξέρουμε τα
πάντα. Όμως ακούονται τελευταία όλο και πιο συχνά κρίσιμα άρθρα σε σημαντικές διεθνείς
συμφωνίες. Μας αφορούν, πιστεύω πολύ, δύο άρθρα, το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και το άρθρο 42/7
της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά έχουν και διαφορές. Τέτοια άρθρα
κατά κανόνα πρέπει να έχουν εγκριθεί από τα νομοθετικά σώματα κάθε κράτους μέλους. Αλλιώς
αυτά τα κράτη δεν δεσμεύονται να τα εφαρμόσουν, αλλά ούτε και να επωφεληθούν από αυτά.
Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ σημαίνει πρακτικά ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή
περισσότερων κρατών-μελών θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Και ότι: Κάθε σύμμαχος θα
βοηθήσει το κράτος που δέχεται επίθεση, λαμβάνοντας όποια μέτρα θεωρεί αναγκαία,
συμπεριλαμβάνοντας τη χρήση ένοπλης βίας. Το άρθρο αυτό συζητήθηκε έντονα στην
περίπτωση του Ρωσο-Oυκρανικού Πολέμου. Η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ούτε και
της ΕΕ και το σύνταγμά της προβλέπει ότι δεν πρόκειται να γίνει. Φυσικά κανένας ξένος δεν
εμποδίζει αυτό το κράτος να αλλάξει το σύνταγμά του, και η Ουκρανία του Ζελένσκι είχε
δηλώσει την πρόθεσή της να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ. Η ανταπόκριση των μελών του ΝΑΤΟ ήταν
καταρχήν θετική. Η Ρωσία όμως είχε αντιρρήσεις. Αν γινόταν Νατοϊκή η Ουκρανία, θα
μπορούσε να οπλιστεί με πυραύλους που θα μπορούσαν να πλήξουν τη Ρωσία σε τόσο σύντομο
χρονικό διάστημα που δεν θα προλάβαινε να αμυνθεί. Οι αντιρρήσεις της για το τι θα κάνει ένα
άλλο κράτος ήταν όπως εγώ θα είχα αντιρρήσεις να νοικιαστεί το ισόγειο της πολυκατοικίας που
μένω για να γίνει πρατήριο βενζίνης. Επικίνδυνο! Έπρεπε λοιπόν να το εμποδίσει αυτό, και
μάλιστα με προληπτικό πόλεμο, πριν γίνει νατοϊκό αυτό το κράτος. Αν είχε προλάβει να γίνει,
μια ένοπλη επέμβαση της Ρωσίας θα σήμαινε επίθεση εναντίον όλων των μελών του ΝΑΤΟ που
είναι αυτή τη στιγμή η ισχυρότερη δύναμη σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτά ισχυρίζεται ο Πούτιν
και άντε να τον αντικρούσεις. Ως προς εμάς, το άρθρο 5 δεν μας προστατεύει εναντίον όποιου
μας απειλεί. Αν μας επιτεθεί η Τουρκία, το άρθρο 5 δεν υποχρεώνει τα λοιπά μέλη να μας
στηρίξουν, αφού και η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και θα ισχυριστεί ότι απλώς αμύνεται
εναντίον μιας δικής μας επίθεσης. Εκτός από την Τουρκία που μας έχει απειλήσει πολλαπλώς
(π.χ. casus belli), κανένα άλλο κράτος δεν μας απειλεί, μόνο που η Ρωσία μας κατέγραψε στον
κατάλογο των εχθρών της αφού στείλαμε στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία να σκοτώνει
Ρώσους.
Και ξαφνικά πριν από λίγο υπογράφηκε στην Κύπρο το άρθρο 42/7 της ΕΕ. Αυτό
προβλέπει ότι αν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-
μέλη έχουν υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν.
Δηλαδή: δεν είναι απλώς πολιτική στήριξη — είναι νομική υποχρέωση αλληλεγγύης. Δεν θα
χρειαστεί να εγκριθεί η βοήθεια που θα παρασχεθεί από τα νομοθετικά σώματα του κράτους, η
έγκριση θα έχει δοθεί εκ των προτέρων. Ούτε για την έγκρισή της απαιτείται ομοφωνία, μπορεί
να παρασχεθεί από λίγα, ακόμη και από μόνον ένα κράτος. Εκ των προτέρων θα έχει
προαποφασιστεί και το είδος της βοήθειας που θα παρασχεθεί. Τώρα με το σενάριο που
αναφέρθηκε της Τουρκικής επίθεσης στην Ελλάδα, θα αντιμετωπιστεί χωρίς καθυστέρηση από
τα λοιπά μέλη της ΕΕ που μέλος της δεν είναι η Τουρκία. Βέβαια δεν σημαίνει πως τα λοιπά
κράτη θα στείλουν στρατεύματα να σκοτωθούν για την ελευθερία μας. Η βοήθεια μπορεί να
είναι στρατιωτική, διπλωματική, κυρώσεις, κοκ. Όμως το είδος της θα είναι ήδη γνωστό πριν
εκδηλωθεί η κρίση και σε μας και σε οποιονδήποτε θελήσει να μας επιτεθεί. Μια γεύση πήραμε
όταν ζήτησε βοήθεια η Κύπρος και στάλθηκε αμέσως στρατιωτική ενίσχυση από Ελλάδα,
Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία, δεν είμαι βέβαιος ποιες χώρες και ποιου είδους.
Κατά τα άλλα, με διμερείς ή ολιγομερείς συμφωνίες προσπαθούμε να θωρακίσουμε την
άμυνά μας. Τέτοιες σχέσεις έχομε ήδη συνάψει με Κύπρο, Ισραήλ, ενώ οικονομικού κυρίως
ενδιαφέροντος είναι εκείνες με την Ινδία, αλλά και για το έθνος μας να θυμόμαστε τις
συμφωνίες μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου. Μην ξεχνάμε ότι η Κύπρος είναι άλλο κράτος, αλλά
ίδιο έθνος με εμάς και ότι η Κυπριακή κυβέρνηση είναι η μόνη που εκπροσωπεί ολόκληρη την
Κύπρο, όχι μόνο την περιοχή της Ελληνικής κοινότητας.
Να μην ξεχνάμε βέβαια πως όσο έχομε ανάγκη από τέτοιες αμυντικές συμφωνίες, τόσο
αναλαμβάνομε και εμείς υποχρεώσεις. Για παράδειγμα, η Τουρκία λεκτικά απειλεί όχι μόνον
εμάς, αλλά και το Ισραήλ. Αν λοιπόν το Ισραήλ επιτεθεί προληπτικά στην Τουρκία, εμείς
δεσμευμένοι από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ πρέπει να σπεύσουμε να στηρίξουμε την Τουρκία.
Τέτοια υποχρέωση δεν μας επιβάλλει το άρθρο 42/7 της ΕΕ, αφού η Τουρκία δεν είναι μέλος
της. Από την άλλη τίποτε, πιστεύω, δεν μας εμποδίζει να στραφούμε κατά του ψευδοκράτους
της Βόρειας Κύπρου. Αντίθετα μάλιστα, ίσως έχομε αμελήσει να επέμβουμε, αφού είμαστε
εγγυήτρια δύναμη της Κύπρου και αυτή τη στιγμή ένα μέρος της βρίσκεται υπό Τουρκική
κατοχή. Βέβαια, οι Τούρκοι αλλάζουν ονόματα. Ονομάζουν «Τουρκικά» τα Ελληνικά νησιά του
Ανατολικού Αιγαίου και ονομάζουν «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» την
κατεχόμενη περιοχή, αρνούμενοι την ενότητα του νησιού ως ενιαίου κράτους, όπως εξάλλου την
έχει αναγνωρίσει ο ΟΗΕ, αλλά και όλες οι χώρες εκτός της Τουρκίας. Είναι σαν τους
καλόγερους που βάφτιζαν το κρέας ψάρι, που είναι νηστήσιμο, και ύστερα έτρωγαν «ψάρι» που
ήταν κρέας, χωρίς να σταματούν τη νηστεία. Κι εδώ χρειάζεται διαρκής αγρύπνια της
διπλωματίας μας να μην αναγνωρίσει κανένα κράτος τις αμετροέπειες των γειτόνων μας.
Θα τελειώσω με άλλο ένα σενάριο. Οι πολεμικές εγκαταστάσεις των Τούρκων στα
κατεχόμενα απειλούν το Ισραήλ. Γι΄ αυτό το Ισραήλ στέλνει πυραύλους να τις καταστρέψει. Το
ΝΑΤΟ δεν υποχρεώνεται να επιτεθεί στο Ισραήλ, διότι τα κατεχόμενα είναι για όλα τα κράτη
(πλην Τουρκίας) μέρος της Κυπριακής δημοκρατίας. Η Τουρκία απαντά. Εμείς τι θα κάνουμε; Το βρίσκω λογικό να σπεύσουμε να συμπολεμήσουμε με το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας.
Πολεμώντας στο έδαφος της Κύπρου, κανένας δεν παραβιάζει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ούτε
μπορεί να το επικαλεσθεί. Αντίθετα οι πολεμικές επιχειρήσεις της Τουρκίας μας υποχρεώνουν να υπερασπιστούμε την Κύπρο βασιζόμενοι στο άρθρο 42/7 της ΕΕ. Εξάλλου είμαστε εγγυήτρια δύναμη.
602 ΠΡΩΤΟΦΑΝΗ
Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitrissideris.wordpress.com
Κοινή Γνώμη, 24 Ιουνίου 2026
Άκουσα πως έγινε σύλληψη του αδελφού του βασιλιά του Ενωμένου Βασιλείου, του Ανδρέα, γιου της τελευταίας βασίλισσας, της Ελισάβετ Β΄ (που οι Σκωτσέζοι αμφισβητούν αν ήταν Β΄, καθώς η Ελισάβετ Α΄, βασίλισσα της τότε Αγγλίας είχε αποκεφαλίσει τη δική τους βασίλισσα, τη Μαρία Στιούαρτ). Οι βασιλιάδες τότε δολοφονούνταν συχνά. Η συνήθεια αυτή ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπου τις αδελφοκτονίες τις είχαν ψωμοτύρι. Αναφέρονται καμιά ογδονταριά αδελφοκτονίες στη δυναστεία των Οσμανληδών.
Στα νεότερα χρόνια υπάρχουν λιγότεροι βασιλιάδες και στη θέση τους είναι Πρόεδροι Δημοκρατίας (όσο δημοκρατίες είναι τα σύγχρονα αμόναρχα καθεστώτα). Τα σύγχρονα καθεστώτα προσπαθούν να αποφύγουν τις εκτελέσεις ή και καταδίκες των ανώτατων αρχόντων τους. Οι έρευνες στην Αμερική απέδειξαν τις παρανομίες με το όνομα Watergate που είχε διαπράξει ως υποψήφιος ο Νίξον (Richard Nixon) για να εκλεγεί και τον ανάγκασαν να παραιτηθεί για να μη δικαστεί και καταδικαστεί. Αρκετά πρόσφατα επιβλήθηκε ποινή στον πρώην Πρόεδρο της Γαλλίας Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy), φυλάκιση σε, πολυτελές βέβαια, κελί. Και προ ημερών ασκήθηκε δίωξη στο δούκα Ανδρέα, για πολλές, ανάμεσά τους κάποιες ατιμωτικές, πράξεις, όπως οι σχέσεις του με τον άρχοντα της παιδεμπορίας Επστάιν (Jeffrey Epstein). Αν καταδικαστεί, οι προβλεπόμενες ποινές φθάνουν και την ισόβια κάθειρξη. Ώσπου να καταδικαστεί όμως, μην ξεχνάμε πως έχει το τεκμήριο της αθωότητας. Κάθε ύποπτος ή κατηγορούμενος θεωρείται αθώος μέχρι την αμετάκλητη καταδίκη του.
Στην Ευρώπη έχει καταργηθεί η θανατική ποινή. Πολύ σημαντικό, διότι οι δικαστικές πλάνες, οσοδήποτε σπάνιες κι αν είναι, δεν αποκλείονται, ενώ όσο ζει κάποιος καταδικασμένος αθώος υπάρχει ελπίδα να αποδειχθεί η αθωότητά του.
Η δικαιοσύνη δεν είναι πουθενά εντελώς ανεξάρτητη. Στο Ενωμένο Βασίλειο (Ανδρέας) και στη Γαλλία (Σαρκοζύ) πάντως απέδειξε ότι τουλάχιστον δεν επηρεάζεται από το κύρος του δικαζομένου. Τις περισσότερες φορές όμως η δικαιοσύνη είναι θεσμικά εξαρτημένη. Στις ΗΠΑ, οι Ανώτατοι δικαστές διορίζονται από τον Πρόεδρο και στην πατρίδα μας από το Υπουργικό Συμβούλιο. Ακόμη και όταν η εξουσία, παρά την καταδίκη από τη δικαιοσύνη συμπεριφέρεται με επιείκεια στον τιτλούχο κατάδικο, η απόφασή της τον παραδίδει ένοχο στην κοινή γνώμη.
Με τη δικαιοσύνη κανένας δεν είναι ικανοποιημένος. Η κοινή γνώμη δεν την εμπιστεύεται, λόγω της εξάρτησής της από την εκτελεστική συνήθως εξουσία. Η εκτελεστική εξουσία δεν την έχει πάντα τελείως υποχείριά της, όπως θα το ήθελε. Για όλους αυτούς τους λόγους, η δολοφονία παραμένει μια αποτελεσματική μέθοδος για να απαλλαγεί κάποιος από τους ανεπιθύμητους. Στην πατρίδα μας είχαμε τις δολοφονίες του βασιλιά Γεωργίου Α΄, του Ελευθέριου Βενιζέλου και άλλων. Κάποτε παρουσιάζονται πραγματικά ως δολοφονίες από παράφρονες, άλλοτε εμφανίζονται σαν ατυχήματα και άλλοτε σαν αυτοκτονίες. Ο στρατηγός Στέφανος Σαράφης, ηγέτης του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ), έχασε τη ζωή του, όταν αυτοκίνητο της αμερικανικής στρατιωτικής αποστολής τον χτύπησε θανάσιμα. Η αριστερά ισχυρίζεται ότι ήταν στοχευμένη δολοφονία. Την πιστεύετε; Ο οδηγός του αυτοκινήτου που τον σκότωσε τι απόγινε; Το φαινόμενο δεν είναι μόνο Ελληνικό. Ο Ναβάλνι, (Алексе́й Нава́льный) πέθανε στη φυλακή από αιφνίδιο θάνατο, λέει η επίσημη κυβέρνηση. Την πιστεύετε; Εντελώς πρόσφατα ανακαλύφθηκε η αιτία του θανάτου από ένα σφοδρό δηλητήριο που βρίσκεται στο δέρμα ενός είδους βατράχου που μεγαλώνει μόνο σε ένα μέρος του κόσμου. Αυτό το είδος βατράχου δεν υπάρχει στη Ρωσία και αν καλλιεργηθεί εκεί δεν παράγει το δηλητήριο. Αυτή είναι, λέει, η αλήθεια. Την πιστεύετε; Το ζευγάρι των αναρχικών Μπάαντερ (Andreas Baader) και Μάινχοφ (Ulrike Meinhof) έχασαν τη ζωή τους μέσα σε φυλακές ύψιστης ασφάλειας, όπως και άλλα μέλη της οργάνωσης. Αυτοκτόνησαν όλοι αυτοί. Άλλος με πολλαπλούς πυροβολισμούς, άλλος με πολλαπλές μαχαιριές, άλλος με απαγχονισμό (που διεθνείς εμπειρογνώμονες έδειξαν πως είχε τελεστεί μετά θάνατον). Τα πιστεύετε;
Με όλα τα παραπάνω θέλω να πω πως παντού υπάρχει μια δυσπιστία όσον αφορά την απονομή δικαιοσύνης. Η εξουσία όχι σπάνια προσπαθεί να συγκαλύψει τις ενοχές της με διάφορους τρόπους συμπεριλαμβάνοντας και τον επηρεασμό της δικαιοσύνης. Αυτή η δυσπιστία δημιουργεί φαύλους κύκλους. Επειδή δεν εμπιστεύομαι τη δικαιοσύνη προχωρώ στην αυτοδικία. Κι αυτή στην βεντέτα που είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φαύλου κύκλου. Η βία γεννά βία. Το πρόβλημα όμως μεγεθύνεται όταν θεσμικά αναγνωρίζονται κάποιοι που είναι πάνω από τη δικαιοσύνη. Το δικό μας Σύνταγμα θεσπίζει προνομιακή μεταχείριση υπουργών και βουλευτών έναντι της δικαιοσύνης:
«Άρθρο 86. Μόνο η Βουλή έχει την αρμοδιότητα να ασκεί δίωξη κατά όσων διατελούν ή διετέλεσαν μέλη της Κυβέρνησης ή Υφυπουργοί για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, όπως νόμος ορίζει. Άρθρο 62 Όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος ο βουλευτής δεν διώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με άλλο τρόπο περιορίζεται χωρίς άδεια του Σώματος». Φυσικά οι βουλευτές και τα μέλη της κυβέρνησης πρέπει να ασκούν απερίσπαστοι τα καθήκοντά τους και να μην ασχολούνται με διώξεις που μπορεί να ασκούνται εναντίον τους, ακριβώς για να μην εκτελούν τα καθήκοντά τους. Είναι προφανές ότι τα άρθρα αυτά πρέπει να αναδιαμορφωθούν ώστε να υπάρχει γνήσια ισοδικία. Μέσα στ΄ άλλα ίσως θα έπρεπε να υπάρχει ο θεσμός της ευθυνοδοσίας που υπήρχε στην Αθηναϊκή δημοκρατία, όπου ο αξιωματούχος δήλωνε τα περιουσιακά του στοιχεία πριν και μετά τη θητεία του στο αξίωμά του. Ταυτόχρονα να προβλέπονται οι βαρύτερες δυνατές ποινές για όποιον εκφράζει κατηγορητήριο εναντίον τους και αποδειχθεί ότι ψεύδεται.
Όταν δικαζόταν ο Ανδρέας Παπανδρέου για διαφθορά, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, αν και είχε εξαπατηθεί από τον κατηγορούμενο, δεν ενέκρινε την παραπομπή του στη δικαιοσύνη, λέγοντας ότι τους πρωθυπουργούς δεν τους κρίνει η δικαιοσύνη, αλλά ο λαός, που τους ψηφίζει. Όντως σε εκείνη τη δίκη, η παραπομπή του Παπανδρέου δεν είχε γίνει από τη δικαιοσύνη, αλλά από τα ένθεν και ένθεν αντίπαλα κόμματα. Η αθώωσή του δεν είχε σα συνέπεια να διωχθούν οι κατήγοροί του για δυσφήμιση.
Έχομε συνηθίσει να θεωρούμε ότι υπάρχουν «ολοκληρωτικά» και «δημοκρατικά» καθεστώτα. Ο ολοκληρωτισμός περιγράφει ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο το κράτος κατέχει το σύνολο των εξουσιών πάνω από την κοινωνία και επιδιώκει να ελέγχει όλες τις πτυχές της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Μεταξύ άλλων ελέγχει και τη δικαιοσύνη.
Η δίωξη του Σαρκοζί και του δούκα Ανδρέα μου φαίνεται σαν ένα παρήγορο φωτεινό σημείο στο θολό τοπίο που κινείται η σύγχρονη διεθνής πολιτική.