Έχουμε γράψει επανειλημμένα για την εξέλιξη των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας και αναμένουμε περαιτέρω εξελίξεις μετά την επερχόμενη σύνοδο κορυφής μεταξύ του Κινέζου Προέδρου Σι Τζινπίνγκ και του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Έχουμε επίσης αναφερθεί στην εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ Ιαπωνίας και Αυστραλίας, η οποία καθοδηγείται εν μέρει από τη στάση των ΗΠΑ και της Κίνας. Την περασμένη εβδομάδα, ένα σημαντικό γεγονός ενίσχυσε τους ιαπωνο-αυστραλιανούς δεσμούς: η κυβέρνηση στην Καμπέρα υπέγραψε συμφωνία για την παραγγελία 11 φρεγατών από την Ιαπωνία. Επιπλέον, η Αυστραλία ανακοίνωσε πρόσφατα τη μεγαλύτερη αύξηση στον αμυντικό της προϋπολογισμό που έχει γίνει ποτέ, ενώ και η Ιαπωνία έχει αυξήσει δραματικά τον δικό της.
Και οι δύο αυτές εξελίξεις βασίζονται στις αμερικανικές πολιτικές για τη μείωση της εμπλοκής στο Ανατολικό Ημισφαίριο. Πρόκειται για τις ίδιες πολιτικές πάνω στις οποίες βασίζονται οι προσπάθειες της Ουάσιγκτον για έναν συμβιβασμό με την Κίνα. Τώρα που οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο Ιράν, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη μείωση της αμερικανικής παρουσίας στο Ανατολικό Ημισφαίριο. Ωστόσο, υποθέτοντας ότι η επίθεση αποτελεί μέρος της διαδικασίας απεμπλοκής, ο στόχος της είναι να εξαλείψει τη μελλοντική ανάγκη ανησυχίας για την πυρηνική ικανότητα του Ιράν. Η βασική αρχή του περιορισμού της αμερικανικής εμπλοκής στο Ανατολικό Ημισφαίριο συνάδει με τις προτεραιότητες που δηλώνονται στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της κυβέρνησης. Παρόλο που τέτοια κείμενα είναι μερικές φορές απλές «λίστες επιθυμιών», υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για το Δυτικό Ημισφαίριο παρά για το Ανατολικό. Αυτές είναι οι γεωπολιτικές επιταγές τους.
Δεδομένων των αυξήσεων στους αμυντικούς προϋπολογισμούς της Ιαπωνίας και της Αυστραλίας, για να μην αναφέρουμε την αμοιβαία αμυντική τους συνεργασία, φαίνεται ότι αυτοί οι σύμμαχοι παίρνουν σοβαρά τη νέα αμερικανική πολιτική. Μια μείωση της αμερικανικής εμπλοκής φέρνει και τις δύο χώρες σε παρόμοιες συνθήκες: και οι δύο έχουν τη δυνατότητα να γίνουν στρατιωτικά ισχυρότερες, ιδιαίτερα ως ναυτικές δυνάμεις, και καθεμία εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από τις ΗΠΑ για τις ανάγκες ασφαλείας της. Η σχέση Ιαπωνίας-Αυστραλίας, λοιπόν, θα πρέπει να θεωρηθεί ως ένα βήμα προς τη δημιουργία μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας στον Δυτικό Ειρηνικό.
Η Πρώτη Αλυσίδα Νήσων και η Κίνα
Το γεωγραφικό θεμέλιο της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή είναι αυτό που ονομάζεται Πρώτη Αλυσίδα Νήσων (First Island Chain), μια ομάδα νησιών του Ειρηνικού που περιλαμβάνει την Ιαπωνία, την Ταϊβάν, τις Φιλιππίνες και την Παπούα Νέα Γουινέα και εκτείνεται μέχρι την Αυστραλία. Η πρώτη αλυσίδα νήσων δημιουργεί αξιόπιστες αλλά ευρείες θαλάσσιες οδούς μέσω των οποίων διέρχονται τα πλοία από την ανατολική ακτή της Κίνας για να φτάσουν στον Ειρηνικό Ωκεανό και, κατ’ επέκταση, στις ξένες αγορές από τις οποίες εξαρτάται η εξαγωγική της οικονομία. Αυτές οι ναυτιλιακές οδοί θα ήταν επίσης κρίσιμες σε περιόδους πολέμου, ειδικά με τις ΗΠΑ, επειδή μπορούν εύκολα να αποκλειστούν ή να στοχοποιηθούν, δεδομένης της προβλεψιμότητας της κινεζικής διέλευσης.
Στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια για την Κίνα είναι η Ταϊβάν, η οποία βρίσκεται μεταξύ Ιαπωνίας και Φιλιππίνων. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν βάσεις τόσο στην Ιαπωνία όσο και στις Φιλιππίνες, η ουδετεροποίηση της Ταϊβάν θα δημιουργούσε ένα πολύ μεγαλύτερο πέρασμα προς τον Ειρηνικό και θα ενίσχυε την κινεζική εθνική ασφάλεια. Προς το παρόν, φαίνεται ότι οι συζητήσεις για την Ταϊβάν εξελίσσονται, με τον επικεφαλής του αυξανόμενου κόμματος της αντιπολίτευσης στην Ταϊβάν να επισκέπτεται την Κίνα νωρίτερα αυτόν τον μήνα και να εκφράζει την επιθυμία για στενότερους διμερείς δεσμούς, αυξάνοντας την πιθανότητα ενός συμβιβασμού ΗΠΑ-Κίνας. Εν τω μεταξύ, το Πεκίνο συνεχίζει να ασκεί στρατιωτική πίεση στις Φιλιππίνες. Όμως η Ουάσιγκτον δεν δείχνει καμία διάθεση να ουδετεροποιήσει τις Φιλιππίνες, καθώς κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε ένα πολύ μεγαλύτερο ρήγμα στο φράγμα της πρώτης αλυσίδας νήσων. Το ζήτημα των Φιλιππίνων θα αναδειχθεί πιθανότατα στις συζητήσεις ΗΠΑ-Κίνας. Οι ΗΠΑ θα αρνηθούν να υποχωρήσουν και η Κίνα θα συμβιβαστεί με ένα μικρότερο άνοιγμα, αν και με μεγαλύτερη πρόσβαση στην αμερικανική αγορά.
Το Νέο Δόγμα Συνεργασίας
Δεδομένων όλων αυτών, η Αυστραλία και η Ιαπωνία έχουν την επιτακτική ανάγκη να ενισχύσουν τους στρατούς τους και να το πράξουν από κοινού. Οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν στενούς δεσμούς και με τις δύο, ακόμα και όταν τους αναθέτουν αμυντικές ευθύνες. Και οι δύο είναι οικονομικά αρκετά εύρωστες ώστε να αντέξουν το βάρος.
Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να εξεταστεί η συμφωνία για τις φρεγάτες μεταξύ Ιαπωνίας και Αυστραλίας. Ιαπωνία και Αυστραλία βλέπουν ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα ενδιαφέρονται για τη μείωση των στρατιωτικών εντάσεων και την ενίσχυση των οικονομικών σχέσεων. Και οι δύο είναι σε θέση να ενισχύσουν τους δεσμούς τους, παρόλο που ορθολογικά θα προτιμούσαν οι ΗΠΑ να επωμιστούν το βάρος της προστασίας τους. Αυτό θα αποτελούσε μια σημαντική συμμαχία: η Ιαπωνία εξελίσσεται έτσι ώστε στο μέλλον να έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την πρόσβαση της Κίνας στον Ειρηνικό στο κενό μεταξύ της επικράτειάς της και της Νότιας Κορέας, ενώ η Αυστραλία, με την αυξανόμενη ναυτική της ικανότητα, θα έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει το Στενό της Μαλάκκα. Παρόλο που καμία από τις δύο δεν είναι πιθανό να επιχειρήσει κάτι τέτοιο από μόνη της, δεδομένης της κινεζικής στρατιωτικής ισχύος, η πιθανότητα δεν μπορεί ποτέ να αποκλειστεί. Και στην εποχή του πολέμου των drones, νέες πραγματικότητες μπορεί να είναι εφικτές.
Το συμπέρασμα είναι ότι η συμφωνία μεταξύ Αυστραλίας και Ιαπωνίας δίνει μια αίσθηση των γεωπολιτικών πραγματικοτήτων που αναδύονται από μια πιθανή ύφεση στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, και ότι και οι δύο περιφερειακές δυνάμεις τη θεωρούν πιθανή. Το ζήτημα των Φιλιππίνων και της Νότιας Κορέας θα είναι το επόμενο. Υποθέτοντας ότι η σύνοδος κορυφής ΗΠΑ-Κίνας θα πάει καλά, μια νέα τάξη πραγμάτων αναδύεται στον Ειρηνικό.
geopoliticalfutures.com