Ένα σιδηροδρομικό κενό μήκους μόλις 12 χιλιομέτρων στο βόρειο Ισραήλ θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες πολιτικές και γεωπολιτικές προϋποθέσεις, να αποτελέσει κομβικό τμήμα του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, του γνωστού IMEC.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται το Μπετ Σεάν, μία ισραηλινή πόλη κοντά στα σύνορα με την Ιορδανία. Η περιοχή συνδέεται ήδη σιδηροδρομικώς με το λιμάνι της Χάιφα και τη Μεσόγειο, αλλά η γραμμή σταματά περίπου 12 χιλιόμετρα πριν από τα σύνορα.
Οι τοπικές Αρχές υποστηρίζουν ότι η ολοκλήρωση αυτού του μικρού τμήματος θα μπορούσε να μετατρέψει το Μπετ Σεάν σε εσωτερικό εμπορικό λιμένα και διεθνή διαμετακομιστικό κόμβο. Το έργο παρουσιάζεται ως το ισραηλινό «κλειδί» για τη σύνδεση της Ιορδανίας και της Αραβικής Χερσονήσου με τη Χάιφα.
Το τεχνικό σκέλος, όμως, είναι το εύκολο μέρος. Η μεγάλη δυσκολία βρίσκεται στην άλλη πλευρά των συνόρων και αφορά τις υποδομές της Ιορδανίας, τις τεταμένες διμερείς σχέσεις και τη συνολική πολιτική αστάθεια στην περιοχή.
Από την Ινδία μέσω Κόλπου στη Χάιφα
Ο IMEC σχεδιάστηκε ως ένας σύνθετος εμπορικός, ενεργειακός και ψηφιακός διάδρομος, ο οποίος θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με την αρχική σύλληψη, τα εμπορεύματα θα μεταφέρονται διά θαλάσσης από την Ινδία προς λιμάνια του Κόλπου. Από εκεί θα συνεχίζουν σιδηροδρομικώς μέσω της Σαουδικής Αραβίας και της Ιορδανίας, με τελικό χερσαίο προορισμό το Ισραήλ.
Η Χάιφα θα λειτουργεί ως η μεσογειακή απόληξη του διαδρόμου. Τα φορτία θα μεταφορτώνονται εκ νέου σε πλοία και θα κατευθύνονται προς τα ευρωπαϊκά λιμάνια.
Η συγκεκριμένη διαδρομή προβάλλεται ως εναλλακτική εμπορική επιλογή, η οποία θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τον πλήρη θαλάσσιο περίπλου της Αραβικής Χερσονήσου και τη διέλευση μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Ιδιαίτερο βάρος έχει η παρουσία της Ινδίας στο λιμάνι της Χάιφα. Μέρος του λιμένα ανήκει στον ινδικό όμιλο Adani, στοιχείο που προσδίδει στο Νέο Δελχί άμεσο οικονομικό και στρατηγικό ενδιαφέρον για την επιτυχία της μεσογειακής διαδρομής.
Το σχέδιο του Μπετ Σεάν
Ο δήμαρχος του Μπετ Σεάν, Νόαμ Τζουμάα, εκτιμά ότι η γεωγραφική θέση της πόλης μπορεί να την καταστήσει κεντρικό κόμβο του IMEC.
Όπως επισημαίνει, το ισραηλινό σιδηροδρομικό δίκτυο βρίσκεται ήδη σε μικρή απόσταση από τα σύνορα. Η κατασκευή περίπου 12 επιπλέον χιλιομέτρων γραμμής αρκεί για να φθάσουν οι ράγες μέχρι την Ιορδανία.
Από ισραηλινής πλευράς, επομένως, το έργο εμφανίζεται σχετικά ώριμο, ιδιαίτερα εάν συγκριθεί με άλλες προτάσεις που απαιτούν την κατασκευή εκατοντάδων χιλιομέτρων νέων σιδηροδρομικών γραμμών.
Η διαμετακομιστική χρήση της περιοχής δεν αποτελεί νέα ιδέα. Από το 1904 στο Μπετ Σεάν λειτουργούσε σταθμός της σιδηροδρομικής γραμμής της Κοιλάδας Jezreel, η οποία αποτελούσε προέκταση του ιστορικού σιδηροδρόμου της Χετζάζης.
Η γραμμή σταμάτησε να λειτουργεί το 1948, αλλά ανακατασκευάστηκε μεταξύ 2011 και 2016. Σήμερα συνδέει και πάλι το Μπετ Σεάν με τη Χάιφα, επαναφέροντας στην πράξη την παλαιά εμπορική διαδρομή προς τη Μεσόγειο.
Η «Πύλη της Ιορδανίας»
Νοτιοανατολικά της πόλης βρίσκεται η αποκαλούμενη «Jordan Gate», το σημείο από το οποίο σχεδιάζεται να περάσει η διασυνοριακή σύνδεση του IMEC.
Στην περιοχή υπάρχει ήδη γέφυρα που οδηγεί απευθείας προς την Ιορδανία. Η δίοδος, ωστόσο, παραμένει κλειστή και εμποδίζεται από τσιμεντένιο φράγμα, μια εικόνα που αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την απόσταση ανάμεσα στις υπάρχουσες υποδομές και την πολιτική πραγματικότητα.
Ο ευρύτερος σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία διασυνοριακής οικονομικής ζώνης. Στην ιορδανική πλευρά σχεδιάζεται βιομηχανική περιοχή, ενώ στην ισραηλινή μία προηγμένη ζώνη επιχειρηματικής δραστηριότητας και απασχόλησης.
Οι τοπικές Αρχές φιλοδοξούν μελλοντικά η γέφυρα να χρησιμοποιείται και από εργαζομένους των δύο χωρών. Μια τέτοια εξέλιξη θα μετέτρεπε την περιοχή όχι μόνο σε εμπορικό πέρασμα, αλλά και σε ζώνη διασυνοριακής οικονομικής συνεργασίας.
Η πραγματική δυσκολία βρίσκεται στην Ιορδανία
Παρά την αισιοδοξία που επικρατεί στο Ισραήλ, η κατασκευή των τελευταίων 12 χιλιομέτρων δεν αρκεί για να ενεργοποιηθεί ο διάδρομος.
Η Ιορδανία δεν διαθέτει ακόμη ένα λειτουργικό εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο ικανό να συνδεθεί με το Ισραήλ και να αποτελέσει τμήμα μιας συνεχούς διαδρομής προς τη Σαουδική Αραβία και τον Κόλπο.
Ακόμη και αν η ισραηλινή γραμμή φθάσει μέχρι τα σύνορα, θα απαιτηθούν μεγάλες επενδύσεις στην άλλη πλευρά, ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συνδέσεις και εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης.
Το σοβαρότερο εμπόδιο, πάντως, παραμένει πολιτικό. Οι σχέσεις Ισραήλ και Ιορδανίας είναι τεταμένες, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023 και τις πολεμικές συγκρούσεις που ακολούθησαν.
Σύμφωνα με το i24NEWS, η εμπορική κίνηση στα συνοριακά περάσματα έχει περιοριστεί. Το βασικό πέρασμα φορτηγών στο Σέιχ Χουσεΐν διαχειρίζεται σήμερα περίπου τη μισή κίνηση σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την 7η Οκτωβρίου.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η οικονομική συνεργασία δεν μπορεί να προχωρήσει ανεξάρτητα από τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις στην περιοχή.
Οι ράγες υπάρχουν – Λείπει η πολιτική σύνδεση
Το Μπετ Σεάν συμπυκνώνει σήμερα ολόκληρο το παράδοξο του IMEC. Η σιδηροδρομική σύνδεση προς τη Μεσόγειο υπάρχει. Το λιμάνι της Χάιφα λειτουργεί και διαθέτει άμεσο ινδικό ενδιαφέρον. Η γέφυρα προς την Ιορδανία έχει ήδη κατασκευαστεί, ενώ το εναπομείναν τμήμα των 12 χιλιομέτρων θεωρείται τεχνικά διαχειρίσιμο.
Αυτό που δεν υπάρχει ακόμη είναι η συνεχής σιδηροδρομική υποδομή στην Ιορδανία και, κυρίως, το κατάλληλο πολιτικό και περιφερειακό περιβάλλον.
Η υλοποίηση του διαδρόμου προϋποθέτει σταθερές σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιορδανίας, συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία, μεγάλες επενδύσεις και ένα πλαίσιο ασφαλείας που θα προστατεύει τις εμπορικές ροές από πολέμους, αποκλεισμούς και πολιτικές κρίσεις.
Τα 12 χιλιόμετρα του Μπετ Σεάν μπορεί να είναι το τελευταίο σιδηροδρομικό κενό στην ισραηλινή πλευρά. Η απόσταση, όμως, που χωρίζει τον IMEC από την πραγματική λειτουργία του παραμένει πολύ μεγαλύτερη.
Δεν μετριέται σε χιλιόμετρα, αλλά σε πολιτική βούληση, περιφερειακή σταθερότητα και αμοιβαία εμπιστοσύνη.