Σήμερα δρουν 731 εγκληματικά δίκτυα, με περίπου 400.000 μέλη από 118 χώρες, που δραστηριοποιούνται στη διακίνηση ναρκωτικών, στην ηλεκτρονική απάτη και στη διακίνηση μεταναστών, ενώ πλέον «κρύβονται σε κοινή θέα» – Το σχέδιο διεύρυνσης της «Συμμαχίας Ευρωπαϊκών Λιμένων»
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Παρά τις σημαντικές επιτυχίες των ευρωπαϊκών διωκτικών αρχών τα τελευταία δύο χρόνια, το οργανωμένο έγκλημα στην Ευρώπη όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά εξελίσσεται σε ένα ολοένα πιο ευέλικτο, διεθνοποιημένο και επιχειρηματικό οικοσύστημα, το οποίο εκμεταλλεύεται τα κενά της νόμιμης οικονομίας, την τεχνολογία και τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Η νέα έκθεση της Europol που παρουσιάστηκε σήμερα στις Βρυξέλλες αποτυπώνει και αναλύει την εικόνα των πλέον επικίνδυνων εγκληματικών οργανώσεων στην Ευρωπαϊκή Ενωση, δύο χρόνια μετά την πρώτη χαρτογράφησή τους.
Η εικόνα είναι αντιφατική καθώς από τα 821 εγκληματικά δίκτυα, που είχαν εντοπιστεί το 2024, το 76% δεν περιλαμβάνεται πλέον στον κατάλογο των πιο επικίνδυνων οργανώσεων, γεγονός που, σύμφωνα με τη Europol, αντανακλά την αποτελεσματικότητα των στοχευμένων επιχειρήσεων των αρχών, αλλά και τη διάλυση ή αναδιοργάνωση πολλών δικτύων. Ωστόσο, στη θέση τους εμφανίστηκαν νέα σχήματα, επιβεβαιώνοντας ότι το οργανωμένο έγκλημα αναγεννάται και προσαρμόζεται διαρκώς. Σήμερα η Europol καταγράφει 731 εγκληματικά δίκτυα, με περίπου 400.000 μέλη από 118 χώρες, τα οποία δραστηριοποιούνται σε όλο το φάσμα του σοβαρού διεθνούς εγκλήματος: από τη διακίνηση ναρκωτικών και το κυβερνοέγκλημα έως την εμπορία ανθρώπων, τη διακίνηση μεταναστών, την απάτη και το ξέπλυμα χρήματος.
Πώς ΑΙ και διαδίκτυο αλλάζουν το DNA του οργανωμένου εγκλήματος
Ενας «σκληρός πυρήνας» 198 οργανώσεων παραμένει ενεργός και ιδιαίτερα ανθεκτικός. Πρόκειται, κυρίως, για ιεραρχικά οργανωμένα δίκτυα, με διεθνή παρουσία, μεγάλη οικονομική επιφάνεια και σημαντική δυνατότητα να αναπληρώνουν άμεσα τα στελέχη τους όταν αυτά συλλαμβάνονται. Χρησιμοποιούν συστηματικά τη διαφθορά, τον εκφοβισμό και εξειδικευμένες υπηρεσίες νομιμοποίησης εσόδων, ενώ λειτουργούν περισσότερο ως πολυεθνικές επιχειρήσεις παρά ως παραδοσιακές εγκληματικές συμμορίες.
Κρύβονται σε «κοινή θεά»
«Πολυεθνικές του εγκλήματος» χαρακτήρισε ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων Μάγκνους Μπρούνερ τις εγκληματικές οργανώσεις. «Δεν μιλάμε για συμμορίες του δρόμου», είπε χαρακτηριστικά. «Πρόκειται για οργανώσεις που λειτουργούν όπως οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, μετακινούμενες διαρκώς προς τις πιο κερδοφόρες αγορές – είτε πρόκειται για τη διακίνηση ναρκωτικών, είτε για την ηλεκτρονική απάτη είτε για τη διακίνηση μεταναστών». Παράλληλα προειδοποίησε ότι οι εγκληματίες έχουν μάθει πλέον να «κρύβονται σε κοινή θέα», αξιοποιώντας τη νόμιμη οικονομία για να καλύπτουν τις παράνομες δραστηριότητές τους.
Ξέπλυμα χρήματος
Το 85% των εγκληματικών οργανώσεων χρησιμοποιεί, μάλιστα, νόμιμες επιχειρήσεις για τη μεταφορά κεφαλαίων, το ξέπλυμα χρήματος και τη διείσδυση στη νόμιμη οικονομία, ποσοστό σχεδόν αμετάβλητο σε σχέση με πριν από δύο χρόνια. Ταυτόχρονα, η Europol διαπιστώνει ότι η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, οι κρυπτονομισματικές συναλλαγές, το παγκόσμιο εμπόριο και η αυξανόμενη διασύνδεση νόμιμης και παράνομης οικονομίας δημιουργούν ένα πρωτοφανές περιβάλλον ευκαιριών για το οργανωμένο έγκλημα. Οι εγκληματικές οργανώσεις αξιοποιούν ολοένα περισσότερο εξειδικευμένους «παρόχους υπηρεσιών» για το ξέπλυμα χρήματος, τις ψηφιακές υποδομές και την απόκρυψη των δραστηριοτήτων τους, καθιστώντας δυσκολότερο τον εντοπισμό τους.
Ο υπηρεσιακός εκτελεστικός διευθυντής της Europol, Γιούργκεν Εμπνερ, επισήμανε ότι η μείωση του αριθμού των οργανώσεων δεν πρέπει να εκληφθεί ως μείωση της απειλής. Οπως εξήγησε, όταν ένα εγκληματικό δίκτυο εξαρθρώνεται, η ζήτηση για παράνομες υπηρεσίες και τα οικονομικά κίνητρα παραμένουν.
Η «λερναία ύδρα»
«Οσο επιβιώνει το επιχειρηματικό μοντέλο του εγκλήματος, κάποιος άλλος θα πάρει τη θέση εκείνων που εξαρθρώνονται», σημείωσε, περιγράφοντας ένα «ρευστό εγκληματικό οικοσύστημα» στο οποίο τα δίκτυα ανασχηματίζονται, συγχωνεύονται και προσαρμόζονται συνεχώς στις πιέσεις των Αρχών.
Η κατάσταση σε Ελλάδα και Κύπρο
Η Ελλάδα βρίσκεται αναπόφευκτα μέσα σε αυτή την εξίσωση. Απαντώντας σε ερώτηση της «Κ» για τις προκλήσεις, που αντιμετωπίζουν τα κράτη στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., ο Εμπνερ αναγνώρισε ότι χώρες όπως η Ελλάδα υφίστανται μεγαλύτερες πιέσεις λόγω της γεωγραφικής τους θέσης στις διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών, εμπορίας ανθρώπων και παράνομης μετανάστευσης. Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, η Europol αναπτύσσει επιχειρησιακές ομάδες προσαρμοσμένες στις περιφερειακές απειλές και όχι ενιαίες επιχειρήσεις για όλα τα κράτη-μέλη.
Ηδη, άλλωστε, λειτουργεί κοινή επιχειρησιακή ομάδα Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Σερβίας και Μολδαβίας κατά των κυκλωμάτων διακίνησης μεταναστών από την Τουρκία προς τη Δυτική Ευρώπη, η οποία οδήγησε στα τέλη του 2025 σε 16 συλλήψεις. Παράλληλα, ο αρχηγός της Αστυνομίας Κύπρου, Θεμιστός Αρναούτης, αναφέρθηκε στη στενή συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου για την αντιμετώπιση των νέων τάσεων στην εμπορία ανθρώπων, μετά και τη σχετική πρωτοβουλία της Europol που εγκαινιάστηκε φέτος στη Λευκωσία.
Ο ρόλος των λιμανιών
Ξεχωριστή θέση στη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική καταλαμβάνουν πλέον και τα λιμάνια. Ο Μάγκνους Μπρούνερ ανακοίνωσε ότι η «Συμμαχία Ευρωπαϊκών Λιμένων» η οποία σήμερα συγκεντρώνει λιμάνια από τη Γερμανία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Δανία, την Ολλανδία και την Πολωνία, θα επεκταθεί σε περισσότερα λιμάνια και περισσότερα κράτη-μέλη.Οπως εξήγησε, οι εντατικοί έλεγχοι στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά λιμάνια έχουν ήδη ωθήσει τα εγκληματικά δίκτυα να αναζητήσουν μικρότερους λιμένες για τη διακίνηση παράνομων φορτίων. Η Ελλάδα, με τη στρατηγική θέση των λιμανιών της στη Μεσόγειο και τον ρόλο της ως κόμβου εμπορίου και μεταφορών, αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο αυτής της διεύρυνσης. Ο επίτροπος αποκάλυψε ακόμη ότι το ευρωπαϊκό μοντέλο συνεργασίας εξάγεται ήδη και εκτός Ε.Ε., με την Κολομβία να συμμετέχει στις πρώτες σχετικές πρωτοβουλίες και τη Λατινική Αμερική να εξετάζει τη δημιουργία αντίστοιχης συμμαχίας λιμένων.
Η έκθεση της Europol λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτικό «επιχείρημα» για την ενίσχυση του ίδιου του οργανισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε αυτή την εβδομάδα νέο πακέτο μέτρων για την αντιμετώπιση του διασυνοριακού εγκλήματος και της τρομοκρατίας, προτείνοντας την αναθεώρηση των κανονισμών της Europol και της Eurojust.
Το σχέδιο προβλέπει τον διπλασιασμό του προϋπολογισμού της Europol στα 3 δισ. ευρώ στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, σημαντική αύξηση του προσωπικού της, νέες ψηφιακές δυνατότητες, καθώς και τη δημιουργία κοινής ευρωπαϊκής υποδομής cloud και ενιαίου χώρου ανταλλαγής αστυνομικών δεδομένων, ώστε οι εθνικές αρχές να μπορούν να συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο.
Οπως κατέληξε ο Μάγκνους Μπρούνερ οι αρμοδιότητες μπορεί να παραμένουν εθνικές, όμως απέναντι σε εγκληματικά δίκτυα που λειτουργούν χωρίς σύνορα, «οι λύσεις μπορούν να είναι μόνο ευρωπαϊκές».
Kathimerini.gr