Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής στην πρεμιέρα της νέας τηλεοπτικής περιόδου της εκπομπής «Geopolitics» της Ναυτεμπορικής, με οικοδεσπότη τον Σάββα Καλεντερίδη. Η συζήτηση ξεκίνησε από την αυξανόμενη αστάθεια του διεθνούς συστήματος και κατέληξε στα ελληνοτουρκικά, όπου ο έμπειρος διπλωμάτης διατύπωσε εξαιρετικά αυστηρές εκτιμήσεις για την πολιτική των «ήρεμων νερών», το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης, τα 12 ναυτικά μίλια, την ΑΟΖ και το μέλλον της Κύπρου.
Ο Σάββας Καλεντερίδης άνοιξε την εκπομπή περιγράφοντας ένα διεθνές περιβάλλον πολύ πιο ασταθές από εκείνο των προηγούμενων ετών. Έθεσε στο τραπέζι τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, την αντιπαράθεση Ρωσίας–Δύσης μέσω του ουκρανικού πολέμου και γενικότερα την αποδυνάμωση μηχανισμών αποτροπής που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως αναχώματα απέναντι σε μία ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Ο Γιώργος Αϋφαντής συμφώνησε ότι το διεθνές σύστημα χαρακτηρίζεται πλέον από πολλές μεταβαλλόμενες παραμέτρους και υπογράμμισε ιδιαίτερα την ανάγκη οι επιμέρους κοινωνίες και τα κράτη να διαθέτουν πολιτική, κοινωνική και εθνική συνοχή ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν μία περίοδο μεγάλων αναταράξεων.
Μέση Ανατολή: Η πίεση στη Σαουδική Αραβία και ο παράγοντας Χούθι
Μεγάλο μέρος του πρώτου μέρους αφιερώθηκε στις εξελίξεις στην Αραβική Χερσόνησο και ειδικότερα στη Σαουδική Αραβία.
Ο πρέσβης ε.τ. παρουσίασε τη Σαουδική Αραβία ως ένα κράτος με σημαντικές εσωτερικές κοινωνικές και πολιτικές ευαισθησίες, παρά τον τεράστιο ενεργειακό του πλούτο. Στάθηκε ιδιαίτερα στην πίεση που, όπως υποστήριξε, μπορούν να ασκήσουν οι Χούθι μέσω ασύμμετρων μεθόδων πολέμου και πυραυλικών δυνατοτήτων.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, δυνάμεις όπως οι Χούθι δεν αντιμετωπίζονται εύκολα με τα κλασικά εργαλεία μιας μεγάλης συμβατικής στρατιωτικής δύναμης. Χρησιμοποίησε μάλιστα την εικόνα των «μυρμηγκιών» για να περιγράψει ένα αποκεντρωμένο στρατιωτικό μοντέλο, χωρίς μεγάλους συγκεντρωμένους στόχους που μπορούν να εξουδετερωθούν με ένα αποφασιστικό πλήγμα.
Η συζήτηση επεκτάθηκε στον ρόλο του Ιράν, στο στρατηγικό βάρος των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και στις δυνατότητες επηρεασμού της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Ο Αϋφαντής εκτίμησε ότι μια παρατεταμένη κρίση στην περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές συνέπειες και για την Ευρώπη, προειδοποιώντας για ένα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον.
«Κρυμνοβασία» στις σχέσεις Ρωσίας–Δύσης
Ιδιαίτερα ανήσυχη ήταν η εικόνα που περιέγραψαν Καλεντερίδης και Αϋφαντής και για την αντιπαράθεση Ρωσίας–Δύσης.
Ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε σε επεισόδια του πολέμου στην Ουκρανία και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο οι αντίπαλες πλευρές πλησιάζουν πλέον ένα σημείο όπου ένα λάθος ή μία υπέρβαση θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη κλιμάκωση.
Ο Γιώργος Αϋφαντής χρησιμοποίησε τον όρο «κρυμνοβασία» –το γνωστό brinkmanship– για να περιγράψει αυτή τη στρατηγική προσέγγιση.
Όπως σημείωσε, όταν ένα κράτος κινείται συνεχώς στα όρια, ο κίνδυνος ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού αυξάνεται σημαντικά.
Αϋφαντής για Ε.Ε.: «Η Φον ντερ Λάιεν εκφράζει έναν κόσμο που απέρχεται»
Στο τραπέζι τέθηκε και το ζήτημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Ο Σάββας Καλεντερίδης ρώτησε κατά πόσο είναι εφικτή η δημιουργία μιας πραγματικής ευρωπαϊκής στρατιωτικής δομής, η οποία θα μπορούσε να δώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση γεωπολιτικό βάρος ανάλογο της οικονομικής της ισχύος.
Ο Αϋφαντής εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός.
Υποστήριξε ότι σήμερα δεν υπάρχουν οι ίδιες πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις που υπήρχαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και σημείωσε ότι τα συμφέροντα σημαντικών ευρωπαϊκών κρατών εξακολουθούν να αποκλίνουν.
Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν «εκφράζει έναν κόσμο που απέρχεται», εκτίμηση που συνέδεσε με τις πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Από τα «ήρεμα νερά» στα ελληνοτουρκικά
Το δεύτερο μέρος της εκπομπής ήταν ακόμη πιο αιχμηρό.
Ο Σάββας Καλεντερίδης έθεσε το ερώτημα τι απέγινε η περίοδος της Διακήρυξης των Αθηνών, της «θετικής ατζέντας» και των λεγόμενων «ήρεμων νερών», από τη στιγμή που η ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επανέρχεται.
Ο Γιώργος Αϋφαντής άσκησε σκληρή κριτική στη συγκεκριμένη πολιτική.
Κατά την άποψή του, η ουσία των «ήρεμων νερών» ήταν ότι η Ελλάδα περιόριζε τη δημόσια καταγγελία των τουρκικών επιδιώξεων, ενώ η Άγκυρα συνέχιζε να ενισχύει τις στρατιωτικές και πολιτικές της δυνατότητες.
Στη συζήτηση τέθηκε το επιχείρημα ότι μέσα σε αυτήν την περίοδο η Ελλάδα παρέλαβε τα Rafale, προχώρησε τον εκσυγχρονισμό των F-16 σε Viper και άρχισε να παραλαμβάνει τις νέες φρεγάτες. Ο Αϋφαντής απάντησε ότι τα συγκεκριμένα εξοπλιστικά προγράμματα θα προχωρούσαν ούτως ή άλλως και ότι πρέπει παράλληλα να εξετάζεται τι έκανε η Τουρκία στο ίδιο χρονικό διάστημα.
«Η Τουρκία θέλει να είμαστε στο έλεός της»
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελληνική αεράμυνα και στην «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Ο Αϋφαντής χαρακτήρισε ένα ολοκληρωμένο αντιαεροπορικό και αντιπυραυλικό σύστημα κατεξοχήν αμυντικό μέσο και υποστήριξε ότι η τουρκική αντίδραση ακόμη και απέναντι σε τέτοιες ελληνικές δυνατότητες φανερώνει, κατά την άποψή του, ότι η Άγκυρα επιθυμεί να διατηρεί στρατιωτική υπεροχή και δυνατότητα πίεσης απέναντι στην Αθήνα.
«Θέλει δηλαδή να είμαστε στο έλεός της», ήταν η χαρακτηριστική του τοποθέτηση.
Ο πρώην διπλωμάτης προχώρησε ακόμη περισσότερο, μιλώντας για οικονομική διείσδυση της Τουρκίας στην Ελλάδα και υποστηρίζοντας ότι οι οικονομικές σχέσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο περιορισμού της πολιτικής βούλησης ενός κράτους.
Πρόκειται για βαριές καταγγελίες και εκτιμήσεις που ο ίδιος διατύπωσε στην εκπομπή και τις συνέδεσε με τη συνολικότερη εικόνα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η μεγάλη προειδοποίηση Αϋφαντή: «Ορατή η προοπτική απώλειας εθνικού εδάφους»
Το ισχυρότερο σημείο της συνέντευξης ήρθε όταν η συζήτηση έφθασε στην πιθανότητα μιας ελληνοτουρκικής κρίσης.
Ο Γιώργος Αϋφαντής δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Είναι απόλυτα ορατή η προοπτική απώλειας εθνικού εδάφους από την Ελλάδα».
Την εκτίμησή του συνέδεσε με το γεγονός ότι, όπως υποστήριξε, η Τουρκία αυξάνει διαρκώς τις διεκδικήσεις της και ότι σε μία πραγματική κρίση δεν υπάρχει εγγύηση πως η κλιμάκωση θα μπορέσει να παραμείνει ελεγχόμενη.
Αναφέρθηκε μάλιστα στο ιστορικό προηγούμενο της Κύπρου το 1974 για να καταδείξει πόσο εύκολα ένας σχεδιασμός μπορεί να εξελιχθεί πολύ διαφορετικά από εκείνο που αρχικά θεωρούν οι εμπλεκόμενοι.
Η μεγάλη συζήτηση για το καλώδιο
Ειδική αναφορά έγινε στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ο Αϋφαντής υποστήριξε ότι εάν εταιρεία που συμμετέχει στις εργασίες απευθυνθεί στην Τουρκία για «άδεια» σε περιοχή που η Ελλάδα θεωρεί ότι ανήκει στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία, αυτό μπορεί να αποκτήσει πολιτικές και νομικές συνέπειες.
Ο Σάββας Καλεντερίδης έθεσε τον αντίλογο περί απλής «ενημέρωσης», με τον Αϋφαντή να επιμένει ότι έχει καθοριστική σημασία η ακριβής μορφή και διατύπωση οποιουδήποτε σχετικού εγγράφου.
Κατά τον ίδιο, τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν μελλοντικά να αξιοποιηθούν σε μία διεθνή δικαστική ή διαιτητική διαδικασία.
Αϋφαντής: 12 μίλια και ΑΟΖ
Ο πρέσβης ε.τ. τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της άσκησης των ελληνικών δικαιωμάτων στις θαλάσσιες ζώνες.
Συγκεκριμένα υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει σε επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, παρουσιάζοντας ένα μοντέλο σταδιακής εφαρμογής που θα μπορούσε να ξεκινήσει από την ηπειρωτική ακτογραμμή και την Κρήτη και να επεκταθεί ακολούθως στα νησιά, με πρόνοιες για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Παράλληλα τάχθηκε υπέρ της ανακήρυξης ελληνικής ΑΟΖ, συνδέοντας την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων όχι μόνο με την εθνική ασφάλεια αλλά και με την οικονομική αξιοποίηση των θαλασσίων ζωνών.
Ο Καλεντερίδης υπενθύμισε από την πλευρά του ότι πριν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχαν υπάρξει δημόσιες παρεμβάσεις που ζητούσαν από την Αθήνα να προχωρήσει σε οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η λογική που ανέπτυξε ήταν ότι άλλο είναι η Τουρκία να επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα πάνω σε ήδη οριοθετημένες ελληνικές θαλάσσιες ζώνες και άλλο η Ελλάδα να καλείται εκ των υστέρων να αντιδράσει σε τουρκικές πρωτοβουλίες.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η επόμενη γενιά στην Τουρκία
Ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε επίσης στην προώθηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο τουρκικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Υποστήριξε ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου των «ήρεμων νερών» η Άγκυρα δεν εγκατέλειψε την προβολή των θαλάσσιων διεκδικήσεών της αλλά, αντιθέτως, επιχείρησε να τις ενσωματώσει ακόμη περισσότερο στη δημόσια και εκπαιδευτική σφαίρα.
Ο Αϋφαντής συνέδεσε αυτήν την εξέλιξη με τη θέση του ότι η Ελλάδα πρέπει να δημιουργεί η ίδια νομικά και πολιτικά τετελεσμένα μέσω της άσκησης των δικαιωμάτων που θεωρεί ότι της παρέχει το διεθνές δίκαιο, αντί να περιορίζεται στην αντίδραση έναντι τουρκικών κινήσεων.
Το πιο επικίνδυνο σενάριο: Τουρκία–Ισραήλ και Κύπρος
Στο τέλος της εκπομπής η συζήτηση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο βάρος.
Ο Γιώργος Αϋφαντής συνέδεσε την αυξανόμενη αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ με την Κύπρο και διατύπωσε ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο μια ισραηλινή στρατιωτική ενέργεια εναντίον τουρκικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στα Κατεχόμενα θα μπορούσε να προκαλέσει τουρκική αντίδραση επί του εδάφους.
Έθεσε τότε το κρίσιμο ερώτημα:
Τι θα έκανε η Ελλάδα εάν η Εθνική Φρουρά βρισκόταν αντιμέτωπη με μία νέα τουρκική στρατιωτική προέλαση;
Ο Αϋφαντής ζήτησε ουσιαστικά να εξεταστεί εκ των προτέρων ποια στρατιωτική βοήθεια και ποιος σχεδιασμός υπάρχουν για την Κυπριακή Δημοκρατία σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η εκπομπή έκλεισε με τον Σάββα Καλεντερίδη να επαναφέρει το αίτημα για ανακήρυξη ελληνικής ΑΟΖ, υπογραμμίζοντας ότι η Αθήνα δεν πρέπει να βρεθεί για ακόμη μία φορά να ακολουθεί τις εξελίξεις που έχει ήδη δημιουργήσει η Άγκυρα.
Μια συζήτηση χωρίς διπλωματικές στρογγυλοποιήσεις, στην οποία ο Γιώργος Αϋφαντής παρουσίασε τη δική του, ιδιαίτερα αυστηρή ανάγνωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: η εποχή της αναβολής, κατά την εκτίμησή του, γίνεται ολοένα και πιο επικίνδυνη όσο η Τουρκία αυξάνει τις απαιτήσεις της και το διεθνές σύστημα γίνεται όλο και πιο ασταθές.