Του Χρήστου Κηπουρού
ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ
Πώς, κ. Μητσοτάκη, να περιμένουμε προστασία για τον Άδρα {Ερυθροπόταμο}, τον Έβρο και το Θρακικό πέλαγος από το τουρκικό χρυσωρυχείο στο Rozino Βουλγαρίας, όταν προχθές ακόμη διαφημίζατε τις Σκουριές και το Πέραμα Έβρου; Αλλά και να λέγατε κάτι στον Βούλγαρο ομόλογό σας, δεν θα απαντούσε, πλην όμως θα περνούσε από το μυαλό του το: “είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα”!
-
Η Φύση δεν Αναγνωρίζει Σύνορα
Από το λογοτεχνικό «Ο Χριστός σταμάτησε στο Έμπολι» μέχρι το πυρηνικό παράδοξο του 1986, όταν το νέφος του Τσερνόμπιλ «σταμάτησε στην Αδριανούπολη», η προπαγάνδα προσπαθούσε πάντα να επιβάλει σύνορα στη φύση. Σήμερα, η καθησυχαστική ρητορική που θέλει τα τοξικά απόβλητα να σταματούν στο Τελωνείο του Ιβαΐλοβγκραντ καταρρέει. Τα ποτάμια και οι αέρηδες δεν χρειάζονται διαβατήριο.
-
Άδρας: Η Θρακική Ρίζα του Ύδατος
Το ιστορικό όνομα του ποταμού είναι το θρακικό «Άδρας», από όπου παράγεται το «ύδωρ», μοιραζόμενο το ίδιο συμφωνικό σύμπλεγμα με τους «Οδρύσες». Όταν αναφερόμαστε στον «Άδρα» ή την «Άδρα», ξαναζωντανεύουμε τον αρχέγονο κώδικα της θρακικής φύσης. Αντίθετα, ο «Ερυθροπόταμος» είναι ένα άψυχο μεταφραστικό αντιδάνειο της οθωμανικής ονομασίας Kızıl Dere (Κόκκινο Ρέμα) —ενός ονόματος βαμμένου με το αίμα της σφαγής του Kızıldere το 1972 μέσα στην Τουρκική επικράτεια. Με την ευκαιρία προτείνω την επαναφορά του Θρακικού ονόματος: “Άδρας”.
-
Η Παγκόσμια Γλώσσα των Ποταμών
Οι δικαιολογίες ότι ο Άδρας θα μπερδεύεται με τον Άρδα αποτελούν ιστορική άγνοια. Οι δύο ποταμοί είναι και αδέλφια και Θράκες. Η γλωσσολογία αποδεικνύει ότι οι παλαιότερες διάλεκτοι, η Θρακική και η Βασκική, μοιράζονται την ίδια ρίζα για το νερό. Δεν είναι τυχαίο ότι το συμφωνικό σύμπλεγμα -βρ- του δικού μας Έβρου ταξίδεψε ως τον ποταμό Έβρο της Ισπανίας (Ebro).
-
Η Διασυνοριακή Οικολογική Αλυσίδα της Ροδόπης
Η ευρωπαϊκή στρατηγική για το περιβάλλον δεν μπορεί να εθελοτυφλεί μπροστά στη γεωγραφική πραγματικότητα. Ο ορεινός όγκος της Σάπκας, η γενέτειρα του Άδρα, κοντά στο Μεγάλο Δέρειο, αποτελεί στην προστατευόμενη βορειοδυτική του πλευρά ένα ζωτικό καταφύγιο για την άγρια ζωή, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με το ευρύτερο δίκτυο προστασίας της Ανατολικής Ροδόπης. Για τα σπάνια αρπακτικά πτηνά και την πανίδα της περιοχής, οι κοιλάδες του Άδρα και του Άρδα δεν αποτελούν διαχωριστικές γραμμές κρατών, αλλά ενιαίους οικολογικούς διαδρόμους επιβίωσης και αναζήτησης τροφής. Όπως οι άνεμοι και το νερό περνούν transit, έτσι και η άγρια ζωή αγνοεί τα τελωνεία. Η θεσμική θωράκιση αυτών των δύο κοιλάδων με την ένταξή τους στο καθεστώς Natura 2000 αποτελεί τη μοναδική νομική και φυσική δικλείδα ασφαλείας απέναντι στα επεκτατικά σχέδια της βαριάς μεταλλουργίας, που απειλεί να δηλητηριάσει τις υδάτινες αρτηρίες του Έβρου.
-
Η Χαριστική Βολή στη Λαβωμένη Θράκη
Αυτή η νέα βιομηχανική απειλή της επίπλευσης έρχεται να λειτουργήσει ως η απόλυτη χαριστική βολή για ένα οικοσύστημα που προσπαθεί ακόμα να αναγεννηθεί από τις στάχτες του. Μετά την πρωτοφανή καταστροφή που υπέστη το Δάσος της Δαδιάς, οι εναπομείναντες πληθυσμοί της άγριας πανίδας εξαρτώνται πλέον ζωτικά από τις γειτονικές, άθικτες κοιλάδες του Άδρα και του Άρδα. Η υποβάθμιση αυτών των καταφυγίων θα σπάσει οριστικά τον τελευταίο κρίκο της τοπικής τροφικής αλυσίδας.
-
Ολιστική Προστασία: Από τη “Νοστιμίδα” στις Γιορτές του Άρδα
Η διεκδίκηση της Natura 2000 δεν αφορά μόνο τις στατιστικές της βιοποικιλότητας, αλλά την ίδια τη ζωή των ανθρώπων της Θράκης. Στις κοιλάδες αυτές δεν ευδοκιμεί απλώς μια σπάνια χλωρίδα και πανίδα· εδώ γεννιέται η αυθεντική τοπική “Νοστιμίδα”, τα παραδοσιακά προϊόντα της θρακικής γης που ποτίζονται από αυτά τα νερά και τρέφουν την περιοχή. Αυτή η βαθιά σχέση του ανθρώπου με το ποτάμι σφραγίζεται κάθε χρόνο πολιτισμικά στις όχθες των Καστανιών με τις ιστορικές Γιορτές του Άρδα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αναγνωρίσει αυτόν τον κοινό φάκελο φύσης, οικονομίας και πολιτισμού, υψώνοντας μια ασπίδα προστασίας πριν το Rozino μετατρέψει την ιστορική Θράκη σε μια απέραντη, τοξική χαράδρα.
-
Φιλομνήμη Εναντίον Τοξικού Θανάτου
Αυτό το οικοσύστημα είναι πηγή ζωής για το Διδυμότειχο. Πριν αρχίσει το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου από το Rozino, η φιλομνήμη προβάλλει ως δύναμη αγώνα. Φιλομνήμη είναι οι μπαξεβάνισσες του κάμπου που έβγαζαν τις πιο νόστιμες ντομάτες-μήλο: Η Τζαμάλινα, η Ανθούλα, η Γκρόζενα. Παιδί ήμουν στο μανάβικο του πατέρα μου και τα θυμάμαι σαν χθες. Πόσο δραματική θα είναι η συνέχεια, όταν ο παραποτάμιος κάμπος κατακλυσθεί από τα χρυσά και τα καρκινικά απόβλητα, με το νερό να θυμίζει μεταστατικό ασθενή;
Αυτή η συλλογική μνήμη των ανθρώπων του μόχθου είναι που μετατρέπει την ανάγκη προστασίας σε ζήτημα υπαρξιακό: η αυθεντική τοπική ταυτότητα και η παραδοσιακή αγροτική οικονομία, που θεμελιώνουν τον φάκελο για την ανακήρυξη της περιοχής σε Natura 2000, απειλούνται άμεσα με βιομηχανικό αφανισμό.
-
Το Έγκλημα της «Επίπλευσης»
Αυτή η βιβλική καταστροφή έχει συγκεκριμένο τεχνικό όνομα: «μέθοδος της επίπλευσης» (flotation). Για να αποσπάσουν τα ελάχιστα ψήγματα χρυσού, οι εταιρείες θα μετατρέψουν εκατομμύρια τόνους γης σε τοξική λάσπη. Η διαδικασία απαιτεί αδιανόητες ποσότητες νερού. Οι μελέτες ομολογούν ότι το έργο στο Rozino έχει αρνητικό υδατικό ισοζύγιο. Θα «ρουφούν» ασταμάτητα το καθαρό νερό από τον κοινό μας υδροφόρο ορίζοντα, στερεύοντας τις πηγές της Ροδόπης.
Η αποστράγγιση αυτή παραβιάζει κατάφορα κάθε αρχή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα, η οποία επιβάλλει τη διατήρηση της καλής ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, καθιστώντας το έργο περιβαλλοντικά παράνομο στον πυρήνα του.
-
Η Γεωστρατηγική Πονηριά για τον Άρδα
Πίσω από αυτό κρύβεται μια βαθύτερη γεωστρατηγική πονηριά που ξεπερνά κάθε τοπικό όριο. Αν και οι κοίτες των δύο ποταμών στην περιοχή του Ιβαΐλοβγκραντ απέχουν σε ευθεία γραμμή μόλις 12 με 15 χιλιόμετρα, η τουρκική εταιρεία γνωρίζει ότι οι πόροι του Άδρα θα στερέψουν γρήγορα από το μέγεθος της τοξικής επίπλευσης. Ο πραγματικός, κρυφός τους στόχος είναι να απλώσουν το δίκτυο των αντλήσεών τους στον μεγάλο ποταμό Άρδα (που πηγάζει από το όρος Κούλα), απομυζώντας ολόκληρο το υδατικό σύστημα της διασυνοριακής ζώνης. Σχεδιάζουν μια τεράστια υδάτινη επιδρομή, μετατρέποντας την περιοχή από το Ιβαΐλοβγκραντ μέχρι το Διδυμότειχο σε έναν απέραντο, ανοιχτό τοξικό λάκκο και τάφο.
Η στρατηγική αυτή υπονόμευση των διασυνοριακών υδάτων καθιστά την κοινή θωράκιση μέσω του δικτύου Natura 2000 ως τη μοναδική υπερεθνική νομική ασπίδα που μπορεί να μπλοκάρει τις αυθαίρετες βιομηχανικές αντλήσεις και να διασφαλίσει την κυριαρχία των φυσικών πόρων της περιοχής.
Εδώ εφαρμόζεται στην πράξη η γνωστή ισλαμική διδαχή: «αν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στον Μωάμεθ». Για τη θιασώτρια του Ισλάμ, Türkerler, το δίλημμα είναι ξεκάθαρο: ή θα πάρουν το νερό του Άρδα να το πάνε στο Rozino, ή θα φέρουν το Rozino στο νερό του Άρδα. Η στρατηγική αυτή υπονόμευση των διασυνοριακών υδάτων καθιστά την κοινή θωράκιση μέσω του δικτύου Natura 2000 ως τη μοναδική υπερεθνική νομική ασπίδα που μπορεί να μπλοκάρει τις αυθαίρετες βιομηχανικές αντλήσεις και να διασφαλίσει την κυριαρχία των φυσικών πόρων της περιοχής
-
Διασυνοριακή Μόλυνση και Ιστορική Ευθύνη
Ο ποταμός μας, πηγάζοντας από τη Σάπκα, μπαίνει στη Βουλγαρία για να ξαναμπεί στην Ελλάδα. Η λεκάνη απορροής του Μπιάλα Ρέκα συνδέει άμεσα το Rozino με τον Άδρα, τον Έβρο και το Θρακικό Πέλαγος, όπου θα συνευρεθούν οι δυο μολύνσεις από τα ισάριθμα χρυσωρυχεία: Το Rozino και το Πέραμα. Απέναντι σε αυτό, οι γείτονές μας στο Ιβαΐλοβγκραντ οφείλουν να αναμετρηθούν με την ιστορία τους. Δηλώνουν περήφανοι για τη θρακική τους καταγωγή και τους Οδρύσες. Τους ρωτάμε ευθέως: Αν επιτρέψετε να δηλητηριαστεί το νερό του Άδρα για τα κέρδη μιας πολυεθνικής, τότε τι σόι Θράκες είστε;
Η Σύμβαση του Espoo για τη διασυνοριακή περιβαλλοντική επίπτωση προσφέρει το απαραίτητο διεθνές νομικό πλαίσιο ώστε οι τοπικές κοινωνίες και των δύο πλευρών των συνόρων να ορθώσουν κοινό ανάστημα, απαιτώντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση την καθολική προστασία αυτού του ιστορικού και οικολογικού λίκνου πριν η καταστροφή καταστεί μη αναστρέψιμη.
-
Διπλή Ασπίδα Natura 2000 Τώρα!
Εδώ όφειλε η Ευρώπη, αν δεν ήταν «Στενώπη» και «Τυφλώπη», να ανακηρύξει τις κοιλάδες Άδρα και Άρδα σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Αντ αυτού, το σήμα με τη νεκροκεφαλή απειλεί να γίνει σήμα κατατεθέν. Όταν η Αθήνα στηρίζει τις εξορύξεις με κυάνιο στην ελληνική πλευρά, χάνει κάθε διπλωματικό πλεονέκτημα. Οι τοπικοί φορείς, που θα ζητήσουν την κήρυξη του Πρωθυπουργού ως persona non grata, θυμίζουν ότι η ασφάλεια του Έβρου δεν θυσιάζεται.
Επειδή καναδικές εταιρείες κάνουν «τράμπες» με τουρκικές και η επίσημη πολιτική απουσιάζει, οι αφίσες μας γίνονται το όπλο μας. Είναι επιτακτική ανάγκη να περάσουμε στην άμεση πρωτοβουλία κοινών δράσεων. Μέσα από την κινητοποίηση Ελλήνων και Βουλγάρων, οφείλουμε να ζητήσουμε από την Ε.Ε. να ανακηρυχθούν οι κοιλάδες Άδρα και Άρδα ως ενιαία, διασυνοριακή ζώνη “NATURA 2000”.
Ένα επιπλέον επιχείρημα είναι το ότι ήδη η Σάπκα, από την οποία πηγάζει ο Άδρας, έχει ήδη χαρακτηριστεί ως Natura 2000 στην βορειοδυτική της πλευρά, ενώ στη βορειοανατολική πλευρά ως προστατευόμενη περιοχή για την άγρια ζωή. Αυτή η υφιστάμενη διασυνοριακή προστασία της Ροδόπης καθιστά τις δύο κοιλάδες τη φυσική, γεωγραφική της προέκταση. Αν σπάσει αυτή η συνέχεια, αποκόπτεται ολόκληρο το δίκτυο μετακίνησης των σπάνιων αρπακτικών πτηνών και διαλύεται η οικολογική ισορροπία της περιοχής. Ποια χλωρίδα και ποια πανίδα; Εδώ συνυπάρχει η Νοστιμίδα. Τα παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα που τρέφουν τον Έβρο και η ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά των ανθρώπων του δεν μπορούν να θυσιαστούν στο βωμό της τοξικής κερδοσκοπίας. Μόνο ο κοινός διασυνοριακός αγώνας μπορεί να εγγυηθεί ότι δε θα αφήσουμε να γίνει η πατρίδα μας ένας απέραντος τοξικός τάφος.
Υ. Γ.: Στην ανάρτηση που ακολουθεί βρίσκεται η προς στα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Πρόταση-Αναφορά για την κοινή, διασυνοριακή ανακήρυξη των κοιλάδων του Άδρα και του Άρδα ως προστατευόμενων περιοχών NATURA 2000. Η θεσμική αυτή παρέμβαση θα στηριχθεί στις ευρωπαϊκές οδηγίες για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας, καθώς και στις αρχές της διασυνοριακής περιβαλλοντικής συνεργασίας. Το κείμενο της πρότασης με τις υπογραφές των πολιτών κοινοποιείται ταυτόχρονα σε περιβαλλοντικούς και αυτοδιοικητικούς φορείς της Βουλγαρίας για συντονισμό των κοινών διασυνοριακών δράσεων.
____________
Διδυμότειχο Οκτώβριος 2026,