Από τις 17 Οκτωβρίου, η ακραία βία έχει εγκαθιδρυθεί στη Γαλλία ως ένα μόνιμο καθεστώς και συνεχίζει αδιάκοπα να επεκτείνεται. Είναι ευθύνη μας να την εξαλείψουμε τώρα, προτού να είναι πολύ αργά.
Οι διαδηλώσεις της 17ης Οκτωβρίου 2026 θα μείνουν στην ιστορία ως σημείο καμπής στη σύγχρονη ιστορία της Γαλλίας. Από τη μία πλευρά, ένας αστικός ανταρτοπόλεμος, τον οποίο διεξήγαγαν ακτιβιστές και ταραχοποιοί άρτια εξοπλισμένοι και οργανωμένοι, λεηλάτησε τις 50 μεγαλύτερες πόλεις της Γαλλίας, προκάλεσε δύο θανάτους στο περιθώριο των συγκρούσεων, τραυμάτισε σχεδόν 1.000 αστυνομικούς και χωροφύλακες, λεηλάτησε περίπου 3.000 καταστήματα και προκάλεσε καταστροφές που εκτιμώνται σε 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ. Από την άλλη πλευρά, σε ένα πρωτοφανές φαινόμενο από τον Μάιο του 1968, το κράτος κατέρρευσε, χάνοντας ολοκληρωτικά τον έλεγχο της δημόσιας τάξης.
Μακριά από το να υποχωρήσει, η ακραία βία έχει έκτοτε εγκατασταθεί ως μόνιμο καθεστώς και συνεχίζει να επεκτείνεται. Ένα κλίμα τρόμου επικρατεί πλέον σε πολλά σχολεία, όπου οι επιθέσεις εναντίον καθηγητών και διευθυντών, οι εκτοξεύσεις βλημάτων από όλμους (περίπου εκατό την ημέρα), οι απειλές θανάτου και οι εκκλήσεις για δολοφονίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν καθημερινό φαινόμενο, καθιστώντας αδύνατη κάθε εκπαιδευτική δραστηριότητα. Το ίδιο συμβαίνει και στα πανεπιστήμια, όπου πολλαπλασιάζονται οι επιθέσεις εναντίον πρυτάνεων και καθηγητών. Δημοσιογράφοι που καλύπτουν διαδηλώσεις ξυλοκοπούνται άγρια από ταραχοποιούς. Αιρετοί εκπρόσωποι απειλούνται, δέχονται επιθέσεις, γίνονται στόχοι εκτοξεύσεων αντικειμένων ή περιλούζονται με βενζίνη. Αστυνομικοί, χωροφύλακες και πυροσβέστες μετρούν χιλιάδες τραυματίες.
Αυτή η απελευθέρωση της ακραίας βίας αποτελεί ιδιαιτερότητα της Γαλλίας και τη διαφοροποιεί από τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπου πραγματοποιούνται μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις, καθώς και διαδηλώσεις κατά της αύξησης του κόστους ζωής. Χαρακτηρίζεται από την πολύ μεγάλη αύξηση του αριθμού και της έντασης των επιθέσεων, οι οποίες στρέφονται πλέον τόσο κατά προσώπων όσο και κατά δημόσιας ή ιδιωτικής περιουσίας, από τη μείωση της ηλικίας των δραστών, αλλά και από τη μετατροπή της αγριότητας σε κάτι που δεν αποτελεί πλέον ταμπού, αλλά σύμβολο ταυτότητας, το οποίο βιντεοσκοπείται και επιδεικνύεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο τεράστιος χώρος που αφήνεται στη βία
Αυτή η έκρηξη βίας εντάσσεται στην κλιμάκωση των εξεγερσιακών ταραχών που έχουν πολλαπλασιαστεί από το 2017: το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων το 2018-2019· οι διαδηλώσεις κατά της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος το 2023· οι εξεγέρσεις μετά τον θάνατο του Ναέλ Μερζούκ το 2023· η καταστροφή της Νέας Καληδονίας το 2024 (14 νεκροί, 975 τραυματίες, ζημιές ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε μια οικονομία με ΑΕΠ 8 δισεκατομμυρίων)· οι λεηλασίες στο Παρίσι και στα αστικά κέντρα μετά τις νίκες της Παρί Σεν Ζερμέν στο Champions League, τον Μάιο του 2025 και του 2026.
Σε όλα αυτά προστίθεται η αναζωπύρωση της πολιτικής βίας, με τραγικές μαρτυρίες τη δολοφονία του Κεντάν Ντεράνκ από μέλη της πολιτοφυλακής «Νέα Φρουρά» (La Jeune Garde) και την τρομοκρατική επίθεση στο Τραπ. Η χώρα μας παραμένει, εξάλλου, η πλέον πληγείσα από την ισλαμιστική τρομοκρατία στην Ευρώπη, με σχεδόν 90 τρομοκρατικές επιθέσεις και 350 νεκρούς από τη δεκαετία του 1980. Το φαινόμενο συνοδεύεται από μια έξαρση του αντισημιτισμού, ο οποίος πλέον προωθείται και νομιμοποιείται από την άκρα Αριστερά. Όπως συνέβη στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά τη δεκαετία του 1930, αυτό αποτελεί προειδοποιητικό σήμα μιας κοινωνίας που αποσυντίθεται και μιας δημοκρατίας που μπαίνει στον πειρασμό του αυταρχισμού.
Η άλλη όψη της γαλλικής ιδιαιτερότητας βρίσκεται στο πολιτικό κενό, στην παραίτηση του κράτους, στην παθητικότητα της κοινωνίας και των εκπροσώπων της. Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν λέει ούτε μία λέξη για τα θύματα και καλεί τις δυνάμεις της τάξης να επιδείξουν ενσυναίσθηση. Το βάθος της άρνησής του να αναγνωρίσει την πραγματικότητα αποδεικνύεται από τις εκπληκτικές δηλώσεις του μετά την αποτρόπαιη τραγωδία στο Τραπ, την οποία χαρακτήρισε ως την πρώτη τρομοκρατική επίθεση που διαπράχθηκε για ρατσιστικούς και θρησκευτικούς λόγους, διαγράφοντας με μια μονοκοντυλιά τα θύματα της ισλαμιστικής τρομοκρατίας και των αντισημιτικών και αντιχριστιανικών επιθέσεων.
Τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα καταστήματα, τα κέντρα των πόλεων και οι πολυκατοικίες κοντά στους χώρους των διαδηλώσεων εγκαταλείπονται στο έλεος των ταραχοποιών. Οι δράστες των βιαιοπραγιών, στη συντριπτική τους πλειονότητα, δεν διώκονται ποινικά ούτε υφίστανται πειθαρχικές κυρώσεις. Η κοινωνία των πολιτών παραμένει παραλυμένη από τον φόβο ή ακόμη και επιδεικνύει ανοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι δημοσιογραφικές συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίες δεν διαμαρτύρονται για τον άγριο ξυλοδαρμό δημοσιογράφων από διαδηλωτές, αλλά… για την αστυνομική βία. Αυτό καταδεικνύει την παραίτησή τους από την αποστολή υπεράσπισης της ενημέρωσης και την εγκατάλειψη κάθε δεοντολογίας.
Ο τεράστιος χώρος που αφήνεται στη βία έχει καταστροφικές συνέπειες για τη χώρα μας.
Πρώτα απ’ όλα, για μια ολόκληρη γενιά μαθητών και φοιτητών, η οποία ετοιμάζεται να υποστεί μια δεύτερη χαμένη σχολική και ακαδημαϊκή χρονιά, μετά από εκείνη της πανδημίας του Covid. Αυτό δεν θα την εμποδίσει να αποκτήσει τα πτυχία της, αλλά αυτά θα στερούνται κάθε αξίας, καθώς θα είναι αποκομμένα από τις πραγματικές γνώσεις και δεξιότητες που επιτρέπουν την πρόσβαση στην εργασία και την ένταξη στην κοινωνία.
Για την οικονομία μας, η οποία, ενώ βρίσκεται ήδη σε ύφεση, παρακολουθεί την καταστροφή του εμπορίου και του τουρισμού, την εκτίναξη των πτωχεύσεων, τη διακοπή των επενδύσεων και τη μαζική φυγή κεφαλαίων.
Για τις προεδρικές εκλογές, οι οποίες δεν μπορούν να διεξαγάγουν τον απαραίτητο διάλογο για την ανόρθωση μιας Γαλλίας που έχει ναυαγήσει μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα και οι οποίες διεξάγονται υπό συνθήκες που ευνοούν τους εξτρεμιστές.
Για το έθνος, το οποίο διασπάται σε ομάδες, κοινότητες και γενιές που, όπως είχε προβλέψει ο Ζεράρ Κολομπ, δεν ζουν πλέον η μία δίπλα στην άλλη, αλλά συγκρούονται σε μια θανάσιμη αντιπαράθεση.
Και κυρίως για τη δημοκρατία μας, η οποία δεν έχει βρεθεί ποτέ σε μεγαλύτερο κίνδυνο από ό,τι σήμερα, μετά τη δεκαετία του 1930. Η σπείρα της μνησικακίας, του φόβου και του μίσους γεννά μια μηδενιστική βία, η οποία δεν παράγει παρά ακόμη πιο ριζοσπαστική βία. Καθρέφτης του ναρκισσισμού του Εμανουέλ Μακρόν, δεν διαθέτει ούτε πολιτικό σχέδιο ούτε πρόγραμμα. Περιορίζεται σε μια κτηνώδη καταστροφική δύναμη που στρέφεται εναντίον των θεσμών μας, του κράτους δικαίου και των αξιών της Δημοκρατίας, μεθυσμένη από τη δική της βαρβαρότητα.
Αυτή η μάζα εξατομικευμένων και απομονωμένων ατόμων, στερημένων από κάθε ιστορικό, πολιτισμικό ή ηθικό σημείο αναφοράς, αποτελεί ιδανικό ανθρώπινο δυναμικό για την εξυπηρέτηση των εξτρεμιστών. Είναι στρατεύματα ώριμα για ένα αυταρχικό καθεστώς, το οποίο δεν θα προσφέρει ούτε ευημερία ούτε κοινωνική δικαιοσύνη ούτε ασφάλεια, αλλά θα καταστρέψει οριστικά την ελευθερία.
Αυτή η δυναμική, που συνδυάζει την ανεξέλεγκτη βία στους δρόμους, η οποία δρα με τη βεβαιότητα της ατιμωρησίας, την αδυναμία των δημόσιων αρχών και την παθητικότητα της κοινωνίας, είναι εκείνη που επέτρεψε στον Μουσολίνι στην Ιταλία και στον Χίτλερ στη Γερμανία να ανέλθουν στην εξουσία το 1922 και το 1933 αντίστοιχα.
Και στις δύο περιπτώσεις, με φόντο την αποσύνθεση των μεσαίων τάξεων και την οργή των πολιτών, το ψεύδος ευδοκίμησε —ιδίως οι μύθοι περί «πισώπλατης μαχαιριάς» το 1918, περί του δικτατορικού χαρακτήρα της Συνθήκης των Βερσαλλιών και περί της παγκόσμιας εβραϊκής συνωμοσίας κατά τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης—, η βία εγκαταστάθηκε και κανονικοποιήθηκε, οι πολιτοφυλακές πήραν τον έλεγχο των δρόμων και των πόλεων, η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και τους ηγέτες κατέρρευσε και οι ελίτ συμβιβάστηκαν με τους εξτρεμιστές.
Η ίδια η ιστορία της Γαλλίας υπενθυμίζει, επίσης, ότι οι περίοδοι βίας και χάους καταλήγουν πάντοτε στην εγκαθίδρυση αυταρχικών καθεστώτων: η Ναπολεόντεια Αυτοκρατορία, για να κλείσει οριστικά το κεφάλαιο της Τρομοκρατίας· η Δεύτερη Αυτοκρατορία, που γεννήθηκε από τις αιματηρές ημέρες του Ιουνίου του 1848· το καθεστώς του Βισύ, αποκορύφωμα της οικονομικής παρακμής και της πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης της δεκαετίας του 1930 και, στη συνέχεια, της συντριπτικής ήττας του Ιουνίου του 1940.
Η σημερινή υποταγή στη βία είναι ακόμη πιο παράλογη, αν αναλογιστούμε ότι η Γαλλία εφηύρε το σύγχρονο κράτος στα τέλη του 16ου αιώνα, προκειμένου να βγει από τους θρησκευτικούς πολέμους, οι οποίοι ήταν πρωτίστως εμφύλιοι πόλεμοι.
Είναι ακόμη πιο ακατανόητη, αν λάβουμε υπόψη ότι το κράτος απορροφά το 57% του ΑΕΠ της έβδομης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου, αλλά αδυνατεί να εξασφαλίσει την εσωτερική ειρήνη, η οποία αποτελεί την πρώτη και θεμελιώδη αποστολή του.
Είναι, τέλος, ακόμη πιο παράδοξη, καθώς ενισχύει τον πειρασμό του αυταρχισμού τη στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες, μετά την Ουγγαρία και τη Σερβία, προσπαθούν να απαλλαγούν από αυτόν.
Οι λύσεις είναι απολύτως γνωστές
Πρέπει, επομένως, να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο της βίας, η οποία αποτελεί όπλο μαζικής καταστροφής της οικονομίας μας, του έθνους μας και της δημοκρατίας μας.
Οι Γάλλοι έχουν πλήρη επίγνωση αυτού του κινδύνου: το 91% θεωρεί ότι η βία αποτελεί μείζονα απειλή και το 78% τη χαρακτηρίζει απαράδεκτη. Όσο θεμιτό είναι να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε τις αιτίες της οργής των πολιτών, άλλο τόσο ανεύθυνο είναι να υποχωρούμε μπροστά στη βία, η οποία δεν επιλύει κανένα από τα προβλήματά μας, αλλά τα επιδεινώνει όλα.
Οι λύσεις είναι απολύτως γνωστές.
Να βγούμε από την άρνηση της πραγματικότητας και την ανοχή απέναντι στη βία, η οποία δεν έχει τίποτε το ρομαντικό και δεν είναι παρά ένας καθαρός μηδενισμός.
Να εφαρμόσουμε μια πολιτική μηδενικής ανοχής, η οποία θα συνδυάζει την εκπαίδευση, την πρόληψη και την καταστολή, με συστηματικές και αποτελεσματικές ποινικές διώξεις και πειθαρχικές κυρώσεις.
Να επενδύσουμε εκ νέου στο κράτος που είναι επιφορτισμένο με τις κυριαρχικές λειτουργίες του, το οποίο έχει καταβροχθιστεί από το κοινωνικό κράτος (3,6% έναντι 34% του ΑΕΠ).
Να κινητοποιήσουμε την κοινωνία των πολιτών και τους εκπροσώπους της.
Να αλλάξουμε ριζικά νοοτροπία, δίνοντας προτεραιότητα στη λογική έναντι της οργής, στη συσπείρωση έναντι των διαιρέσεων και στην αναζήτηση συμβιβασμών έναντι της σύγκρουσης.
Ο Αλμπέρ Καμύ, στην Πανούκλα, μας προειδοποιεί μέσα από τη σοφία του γιατρού Μπερνάρ Ριέ:
«Ήξερε ότι ο βάκιλος της πανούκλας δεν πεθαίνει ούτε εξαφανίζεται ποτέ, ότι μπορεί να παραμένει κοιμισμένος επί δεκαετίες μέσα στα έπιπλα και στα λευκά είδη, ότι περιμένει υπομονετικά στα δωμάτια, στα υπόγεια, στα μπαούλα, στα μαντίλια και στα χαρτιά, και ότι ίσως έρθει κάποια μέρα που, για τη δυστυχία και τη διδασκαλία των ανθρώπων, η πανούκλα θα ξυπνήσει τους αρουραίους της και θα τους στείλει να πεθάνουν μέσα σε μια ευτυχισμένη πόλη».
Η βία είναι αυτός ο βάκιλος που σκοτώνει τις ελεύθερες και ευτυχισμένες πόλεις. Έχει ενεργοποιηθεί και πάλι στη χώρα μας. Είναι ευθύνη μας να την εξαλείψουμε τώρα, προτού να είναι πολύ αργά.
Le Figaro
2!/11/26