Γράφει ο Παντελής Σαββίδης
Αν ξύσει κανείς την επιφάνεια των Νεοτούρκων, βρίσκει τον σκληρό μηχανισμό της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου. Βρίσκει τον Ταλαάτ πασά, τον Ενβέρ πασά, τον Τζεμάλ πασά, τον Μπαχαεντίν Σακίρ, τον δρ. Ναζίμ, τον δρ. Μεχμέτ Ρεσίτ. Βρίσκει ανθρώπους που δεν ήθελαν απλώς να …σώσουν μια αυτοκρατορία. Ήθελαν να την καθαρίσουν από τους χριστιανικούς λαούς της και να τη μετατρέψουν σε τουρκικό-μουσουλμανικό κράτος.
Στο νεοτουρκικό περιβάλλον υπήρχαν και ντονμέδες. Το πιο χαρακτηριστικό όνομα είναι ο Μεχμέτ Τζαβίντ Μπέης, υπουργός Οικονομικών των Νεοτούρκων και άνθρωπος με ντονμέδικη καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη. Ο Ταλαάτ, για τον οποίο, επίσης, ακούγεται ότι ήταν ντονμές αλλά δεν έχω υπόψη μου σαφή στοιχεία, ήταν ο κεντρικός πολιτικός αρχιτέκτονας της γενοκτονικής πολιτικής του νεοτουρκικού κράτους.
Οι Γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ελλήνων της Ανατολής δεν έγιναν τυχαία. Δεν ήταν ξέσπασμα όχλου. Ήταν σχέδιο. Και μέσα σε αυτό το σχέδιο υπήρχε και ο οικονομικός στόχος. Οι Έλληνες και οι Αρμένιοι κρατούσαν μεγάλο μέρος του εμπορίου, της βιοτεχνίας, των επαγγελμάτων, της αστικής ζωής και της οικονομικής δύναμης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το νεοτουρκικό καθεστώς δεν ήθελε απλώς να τους εκτοπίσει. Ήθελε να τους εξαφανίσει ως ιστορική παρουσία και να αρπάξει τον πλούτο τους.
Έτσι γεννήθηκε η νέα τουρκική αστική τάξη: πάνω στις περιουσίες των δολοφονημένων, των εκτοπισμένων και των ξεριζωμένων. Πίσω από τα μεγάλα λόγια περί πατρίδας, επανάστασης και εκσυγχρονισμού, υπήρχε η ψυχρή πραγματικότητα: σπίτια, μαγαζιά, χωράφια, εργαστήρια, τράπεζες, εμπορικά δίκτυα. Η γενοκτονία ήταν και πολιτικό έγκλημα και εθνικό έγκλημα και οικονομική λεηλασία.
Και σε αυτό το έγκλημα οι Γερμανοί δεν ήταν αθώοι παρατηρητές. Η Γερμανική Αυτοκρατορία ήταν σύμμαχος των Οθωμανών. Γνώριζε πολλά, ανέχθηκε πολλά και σε κρίσιμες περιπτώσεις βρέθηκε μέσα στον ίδιο στρατιωτικό μηχανισμό. Ο Friedrich Bronsart von Schellendorf, στενός συνεργάτης του Ενβέρ πασά, είναι ένα από τα ονόματα που δείχνουν πόσο βαθιά μπλεγμένη ήταν η γερμανο-οθωμανική στρατιωτική σχέση.
Έναν αιώνα μετά, η ιστορία επιστρέφει με άλλες μορφές. Το Ισραήλ, που για δεκαετίες απέφευγε να αναγνωρίσει καθαρά την Αρμενική Γενοκτονία για να μη χαλάσει τις σχέσεις του με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, βρέθηκε ταυτόχρονα να στηρίζει στρατιωτικά το Μπακού. Η Τουρκία και το Ισραήλ, με διαφορετικούς τρόπους και διαφορετικά συμφέροντα, συνέβαλαν στην ισχύ που επέτρεψε στο Αζερμπαϊτζάν να καταλάβει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και να οδηγήσει τους Αρμένιους της περιοχής σε έναν νέο ξεριζωμό.
Γι’ αυτό η πρόσφατη ισραηλινή αναγνώριση της Αρμενικής Γενοκτονίας πρέπει να προσεγγισθει ψύχραιμα. Από τακτική πλευρά, είναι πολύ θετική. Κάθε χτύπημα στο τουρκικό καθεστώς είναι χρήσιμο. Κάθε αναγνώριση των εγκλημάτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της νεοτουρκικής ηγεσίας εκθέτει την Άγκυρα και δυσκολεύει την ιστορική της προπαγάνδα. Ανεξαρτήτως γιατί το έκανε σήμερα το Ισραήλ, το αποτέλεσμα μετράει.
Αλλά από στρατηγική πλευρά, οι Αρμένιοι έχουν κάθε λόγο να είναι επιφυλακτικοί. Διότι όταν η Γενοκτονία αναγνωρίζεται όχι ως πράξη αρχής, αλλά ως εργαλείο πίεσης εναντίον της Τουρκίας, τότε η μνήμη των νεκρών γίνεται χαρτί σε διπλωματικό παιχνίδι. Και οι Αρμένιοι ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει να σε θυμούνται μόνο όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντα των άλλων.