Ηχηρή προειδοποίηση για τις εξελίξεις στο Κυπριακό απηύθυνε ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικής και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, Γιάννης Βαληνάκης, κατά την παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».
Με αφορμή τις κρίσιμες επαφές του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν, ο κ. Βαληνάκης έκανε λόγο για μία εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν διαδραματίζουν «πολύ έντιμο ρόλο», αναφερόμενος στις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας σχετικά με το προσχέδιο επίλυσης που φέρεται να επεξεργάζονται ο Αντόνιο Γκουτέρες και η προσωπική του απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.
Όπως τόνισε, οι πληροφορίες αυτές προέρχονται από βρετανική εφημερίδα, την οποία χαρακτήρισε αξιόπιστη πηγή, επισημαίνοντας τον διαχρονικό και καθοριστικό ρόλο της Βρετανίας στις διεργασίες γύρω από το Κυπριακό.
«Δεν έλαβαν υπόψη το 76% του 2004»
Ο Γιάννης Βαληνάκης στάθηκε ιδιαίτερα στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2004, όταν το Σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε από το 76% των Ελληνοκυπρίων, ενώ είχε εγκριθεί από την πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων.
Κατά την εκτίμησή του, ένας έντιμος μεσολαβητής θα έπρεπε να διορθώσει τη «συνταγή» του προηγούμενου σχεδίου, προσφέροντας περισσότερες διασφαλίσεις στην ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία ήταν εκείνη που το απέρριψε. Αντιθέτως, σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο προσχέδιο, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται μέσα από τις διαρροές, φαίνεται να έχει γύρει ακόμη περισσότερο προς την τουρκική και τουρκοκυπριακή πλευρά.
«Το σχέδιο έχει δυστυχώς γύρει προς την ανάποδη πλευρά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Διεθνής αναγνώριση, ΕΕ και κυπριακή ΑΟΖ
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών προειδοποίησε ότι, μέσα από μία τέτοια διευθέτηση, η Κυπριακή Δημοκρατία κινδυνεύει να μοιραστεί τη διεθνή της αναγνώριση και τα πλεονεκτήματα της συμμετοχής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση με το κατοχικό μόρφωμα.
Όπως εξήγησε, το κατεχόμενο τμήμα του νησιού θα μπορούσε να ενταχθεί «μέσα σε μία νύχτα» στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, χωρίς να έχει ακολουθήσει την πολυετή και απαιτητική διαδικασία που ισχύει για κάθε υποψήφια προς ένταξη χώρα.
Οι Τουρκοκύπριοι, σύμφωνα με τον ίδιο, θα αποκτούσαν αυτομάτως την ιδιότητα του Ευρωπαίου πολίτη, πρόσβαση στο ευρωπαϊκό νόμισμα, στα οικονομικά οφέλη της Κυπριακής Δημοκρατίας και στην κυπριακή ΑΟΖ. Παράλληλα, θα τους παραχωρούνταν δικαιώματα αρνησικυρίας στις αποφάσεις του νέου κρατικού σχήματος.
Βέτο σε άμυνα και εξωτερική πολιτική
Ο κ. Βαληνάκης περιέγραψε ένα μοντέλο δύο οντοτήτων, οι οποίες θα συνδέονται από μία περιορισμένη ομοσπονδιακή δομή στην κορυφή. Κατά την εκτίμησή του, πρόκειται ουσιαστικά για μία παραλλαγή της τουρκικής πρότασης περί δύο κρατών, με μία χαλαρή «γέφυρα» που θα τα συνδέει.
Στην κεντρική αυτή δομή θα υπάγονται κρίσιμοι τομείς, όπως οι εξωτερικές σχέσεις, η άμυνα, το νόμισμα και η ιθαγένεια. Η τουρκοκυπριακή πλευρά θα έχει ουσιαστικά δικαίωμα βέτο, ενώ μέσω της εκ περιτροπής προεδρίας θα μπορούσε να επηρεάζει αποφασιστικά τη διεθνή κατεύθυνση ολόκληρου του νησιού.
«Πρόκειται για μία χειρότερη κατάσταση σε σχέση με τη σημερινή», υπογράμμισε, προειδοποιώντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα χάσει την αποκλειστική διεθνή της υπόσταση, μεταφέροντας μέρος της αναγνώρισης και της ισχύος της στην άλλη πλευρά.
«Πάνω από τη νέα χώρα θα βρίσκεται η τουρκική μπότα»
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αναφορά του στην παρουσία και στις επιδιώξεις της Άγκυρας. Ο κ. Βαληνάκης υποστήριξε ότι πάνω από το νέο πολιτειακό σχήμα θα βρίσκεται διαρκώς «η τουρκική μπότα, η τουρκική παρουσία και η τουρκική βούληση».
Συνδέοντας τις εξελίξεις με τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τους ευρύτερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς της Τουρκίας, υποστήριξε ότι βασικός στόχος της Άγκυρας είναι να αποκτήσει τον πολιτικό έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου.
«Αυτό το σχέδιο ακριβώς δίνει στην Τουρκία τον έλεγχο του νησιού συνολικά», προειδοποίησε. Όπως σημείωσε, η Τουρκία είναι σήμερα αποκλεισμένη από το νότιο, διεθνώς αναγνωρισμένο τμήμα του νησιού. Μέσω της προωθούμενης διευθέτησης, όμως, θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε όλα τα πλεονεκτήματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, «χωρίς να δώσει στην ουσία τίποτα».
Η ευρωπαϊκή πίεση και η παγίδα του blame game
Ο Γιάννης Βαληνάκης ανέδειξε ακόμη μία κρίσιμη διάσταση: την επιθυμία πολλών ευρωπαϊκών κρατών να ξεπεράσουν το κυπριακό εμπόδιο στις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία.
Όπως υποστήριξε, στην Ευρώπη υπάρχει ανυπομονησία να αναβαθμιστεί η τελωνειακή ένωση ΕΕ–Τουρκίας και να δοθούν στην Άγκυρα τα οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα που διεκδικεί. Η Κύπρος, όμως, εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο σε αυτήν την πορεία.
Κατά συνέπεια, μία απόρριψη του σχεδίου χωρίς την κατάλληλη διπλωματική προετοιμασία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον της ελληνοκυπριακής πλευράς. Η Λευκωσία κινδυνεύει να κατηγορηθεί ότι απορρίπτει διαρκώς κάθε προσπάθεια επίλυσης, ανοίγοντας τον δρόμο για μία έμμεση και σταδιακή αναβάθμιση του ψευδοκράτους.
«Είναι λίγο μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα», είπε χαρακτηριστικά, ζητώντας εξαιρετικά προσεκτική και «ακροβατική» διπλωματική διαχείριση, ώστε Ελλάδα και Κύπρος να μη βρεθούν στη θέση του κατηγορούμενου στο παιχνίδι επίρριψης ευθυνών.
Κλείνοντας, προειδοποίησε ότι Αθήνα και Λευκωσία δεν πρέπει να εγκλωβιστούν στη γνωστή συνθηματολογία ούτε να εφησυχάσουν: «Όταν εφησυχάζεις, τότε προφανώς τα πράγματα θα είναι πολύ πιο δύσκολα στο μέλλον».