Μια νέα ελληνική τεχνολογική πλατφόρμα, με ξεκάθαρη αμυντική και γεωστρατηγική αξία, μπαίνει στο προσκήνιο. Ο λόγος για τον «Πανόπτη», τη μη επανδρωμένη πλωτή πλατφόρμα θαλάσσιας επιτήρησης της ΕΤΜΕ, η οποία παρουσιάστηκε και ονοματοδοτήθηκε στα Ναυπηγεία Σαλαμίνας.
Η πλατφόρμα USSPS —Unmanned Semi-fixed Sea Platform for Maritime Surveillance— χαρακτηρίζεται ως πρώτη στο είδος της παγκοσμίως και παίρνει το όνομά της από τον Άργο Πανόπτη της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Δεν πρόκειται για ένα ακόμη τεχνολογικό πρωτότυπο χωρίς πρακτική σημασία. Πρόκειται για μια πλωτή «σκοπιά» που μπορεί να δώσει συνεχή εικόνα σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές, αποδεσμεύοντας πλοία και προσωπικό για άλλες αποστολές.
Ο «Πανόπτης» θα τοποθετηθεί στο Μυρτώο Πέλαγος και θα παρέχει δεδομένα στο Πολεμικό Ναυτικό, στο Λιμενικό Σώμα και στη μετεωρολογική υπηρεσία. Διαθέτει ραντάρ, μη επανδρωμένα μέσα, ηλεκτροοπτικό εξοπλισμό, κάμερες διαφόρων τύπων και πλήρες σύνολο αισθητήρων για περιβαλλοντικά και μετεωρολογικά δεδομένα.
Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του δείχνουν το μέγεθος του εγχειρήματος. Έχει εκτόπισμα 700 τόνων, κατάστρωμα 400 τετραγωνικών μέτρων, χώρο προσγείωσης drone 100 τετραγωνικών μέτρων, δυνατότητα ανάπτυξης σε βάθη άνω των 40 μέτρων και ικανότητα μεταφοράς εξοπλισμού 44 τόνων. Η ενεργειακή του αυτονομία φτάνει τους 3 έως 6 μήνες, ενώ μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, με ισχυρούς ανέμους και μεγάλα ύψη κυμάτων.
Η επιχειρησιακή του λογική είναι δικτυοκεντρική. Δηλαδή δεν λειτουργεί απομονωμένα, αλλά ως κόμβος συλλογής, επεξεργασίας και διαβίβασης δεδομένων. Αυτό το κάνει ιδιαίτερα σημαντικό για αποστολές ISR —Intelligence, Surveillance, Reconnaissance— δηλαδή συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.
Η εμβέλειά του φτάνει τα 50 χιλιόμετρα, ενώ με τη χρήση drones μπορεί να επεκταθεί έως τα 200 χιλιόμετρα. Στην πράξη, μια τέτοια πλατφόρμα μπορεί να επιτηρεί θαλάσσιες ζώνες, κρίσιμες υποδομές, λιμάνια, περιοχές ναυσιπλοΐας και δυνητικά τμήματα ΑΟΖ, προσφέροντας διαρκή παρουσία εκεί όπου μέχρι σήμερα απαιτούνταν πλοία, πληρώματα και πολύ μεγαλύτερο λειτουργικό κόστος.
Το κόστος της πλατφόρμας ανέρχεται στα 22 εκατ. ευρώ, ενώ η κατασκευή της χρειάστηκε οκτώ μήνες. Σύμφωνα με την ΕΤΜΕ, σε περίπτωση νέων παραγγελιών ο χρόνος κατασκευής θα μπορούσε να μειωθεί στους τέσσερις έως έξι μήνες, με το τελικό κόστος να εξαρτάται κυρίως από τον εξοπλισμό και τους αισθητήρες που θα φέρει κάθε μονάδα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο «Πανόπτης» διαθέτει και συστήματα αυτοπροστασίας, κυρίως σε επίπεδο ηλεκτρονικού πολέμου και αντιμετώπισης παρεμβολών. Αυτό δείχνει ότι δεν σχεδιάστηκε ως απλή πολιτική ή μετεωρολογική πλατφόρμα, αλλά ως υποδομή που μπορεί να λειτουργήσει σε απαιτητικό περιβάλλον ασφαλείας.
Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ανάπτυξης Αμυντικής Βιομηχανίας, υπό την εποπτεία της ΓΔΑΕΕ του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και σε συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό ανοίγει και ένα δεύτερο, εξαιρετικά κρίσιμο πεδίο: την πιθανή αξιοποίηση αντίστοιχων πλατφορμών στην κυπριακή ΑΟΖ, όπου η ανάγκη συνεχούς επιτήρησης είναι προφανής.
Στην κοινοπραξία συμμετέχουν σημαντικοί ευρωπαϊκοί φορείς και εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Naval Group και η Navantia, ενώ από ελληνικής πλευράς συμμετέχει και το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας. Η ΕΤΜΕ έχει τον συντονιστικό ρόλο, σε συνεργασία με τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας.
Κατά την τελετή, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΤΜΕ, Αντώνης Πέππας, τόνισε ότι ο «Πανόπτης» θα παρέχει πραγματικά δεδομένα πεδίου για την εκπαίδευση προηγμένων αλγορίθμων, θα προσφέρει εικόνα θαλάσσιας επιτήρησης και θα λειτουργεί ως πεδίο δοκιμών νέων τεχνολογιών σε πραγματικό θαλάσσιο περιβάλλον.
Η σημασία του προγράμματος δεν περιορίζεται στην τεχνική καινοτομία. Σε μια περίοδο όπου η θαλάσσια επιτήρηση, η προστασία κρίσιμων υποδομών, η ΑΟΖ, τα ενεργειακά δίκτυα και η ασφάλεια ναυσιπλοΐας αποκτούν αυξανόμενη αξία, ο «Πανόπτης» δείχνει έναν δρόμο που η Ελλάδα έπρεπε να έχει ακολουθήσει εδώ και χρόνια: ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας, σύνδεση αμυντικής βιομηχανίας και επιχειρησιακών αναγκών, και δημιουργία μέσων που ενισχύουν την παρουσία της χώρας στη θάλασσα.
Ο πρόεδρος και CEO των Ναυπηγείων Σαλαμίνας, Γιώργος Κόρος, σημείωσε ότι μπορεί να δει «πολύ περισσότερες πλατφόρμες στο μέλλον», ενώ ο Γενικός Γραμματέας Εθνικής Ασφάλειας, Θανάσης Ντόκος, εξέφρασε την ελπίδα να έρθει σύντομα και η ώρα του «Εθνικού Πλοίου», αρχικά σε μέγεθος περιπολικού ανοιχτής θαλάσσης και με προοπτική για μεγαλύτερες μονάδες.
Ο «Πανόπτης» είναι κάτι περισσότερο από μια πλατφόρμα. Είναι ένδειξη ότι η Ελλάδα μπορεί, όταν υπάρχει σχέδιο, να παράγει τεχνολογία με πραγματική επιχειρησιακή αξία. Σε ένα Αιγαίο και μια Ανατολική Μεσόγειο όπου η παρουσία, η επιτήρηση και η πληροφορία είναι ισχύς, τέτοια μέσα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.