Η συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τη Βενεζουέλα δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική συνεννόηση ή μία ακόμη κίνηση πίεσης προς το Ιράν. Πίσω της βρίσκεται μια συγκεκριμένη ανάγκη της αμερικανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας και, ταυτόχρονα, ένας ευρύτερος σχεδιασμός της Ουάσιγκτον για τον περιορισμό της επιρροής της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν.
Αυτό υπογράμμισε ο οικονομολόγος και οικονομέτρης Γιώργος Αδαλής, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική» για τη νέα ενεργειακή και γεωπολιτική εξίσωση που διαμορφώνεται γύρω από τα τεράστια αποθέματα της Βενεζουέλας.
Η αμερικανική «ασυμμετρία»
Ο Γιώργος Αδαλής έθεσε εξαρχής το κρίσιμο ερώτημα: γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες, αν και αποτελούν τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου στον κόσμο, επιδιώκουν τον μακροχρόνιο έλεγχο των περίπου 65 δισεκατομμυρίων βαρελιών βενεζουελάνικων αποθεμάτων που βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης;
Η απάντηση, όπως εξήγησε, δεν βρίσκεται μόνο στην ποσότητα, αλλά κυρίως στην ποιότητα του αργού πετρελαίου. Η αμερικανική παραγωγή αποτελείται κατά κύριο λόγο από ελαφρύ, γλυκό αργό. Αντιθέτως, μεγάλο μέρος των σύνθετων διυλιστηρίων στην ακτή του Κόλπου του Μεξικού έχει σχεδιαστεί εδώ και δεκαετίες, έπειτα από επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, για την επεξεργασία βαρέος αργού.
Έτσι, οι ΗΠΑ εξάγουν ελαφρύ αργό, αλλά την ίδια στιγμή χρειάζονται εισαγωγές βαρέος πετρελαίου για να τροφοδοτήσουν το διυλιστικό τους σύστημα.
«Δεν πρόκειται για αντίφαση, αλλά για μια δομική ασυμμετρία ανάμεσα στην αμερικανική παραγωγή και στο αμερικανικό διυλιστικό σύστημα», σημείωσε ο κ. Αδαλής.
Γιατί η Βενεζουέλα είναι το κλειδί
Σε αυτήν ακριβώς την ανάγκη έρχεται να απαντήσει η Βενεζουέλα. Διαθέτει την ποιότητα βαρέος αργού που χρειάζονται τα αμερικανικά διυλιστήρια και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Τέξας. Τα φορτία μπορούν να φθάνουν στην αμερικανική ακτή χωρίς να διέρχονται από ευαίσθητες θαλάσσιες οδούς και περάσματα, όπως το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και το Σουέζ.
Ο οικονομολόγος επισήμανε ακόμη ότι το βενεζουελάνικο αργό έχει χαρακτηριστικά ανάλογα με την ποικιλία που παράγει το Ιράν. Κατά την εκτίμησή του, αυτό εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον εστιάζει ταυτόχρονα στις δύο χώρες: πίσω από τη γεωπολιτική αντιπαράθεση υπάρχει και μια βαθιά εσωτερική ανάγκη της αμερικανικής ενεργειακής βιομηχανίας.
Η επιλογή της Βενεζουέλας επιτρέπει στις ΗΠΑ να καλύψουν τις ανάγκες τους σε βαρύ αργό και να διαθέσουν μεγαλύτερες ποσότητες του δικού τους ελαφρού πετρελαίου προς την Ευρώπη και τις υπόλοιπες διεθνείς αγορές.
Ο «κλειστός ενεργειακός βρόχος»
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε ο Γιώργος Αδαλής στις αποφάσεις της αμερικανικής υπηρεσίας OFAC, οι οποίες, όπως ανέφερε, άνοιξαν τον δρόμο για εισαγωγές βενεζουελάνικου πετρελαίου, πωλήσεις αμερικανικών προϊόντων και δραστηριοποίηση μεγάλων ενεργειακών εταιρειών.
Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργούν έναν «κλειστό ενεργειακό βρόχο»: αμερικανικά κεφάλαια και τεχνολογία κατευθύνονται προς τη Βενεζουέλα, ενώ το εμπορεύσιμο βαρύ αργό επιστρέφει στα σύνθετα διυλιστήρια της αμερικανικής ακτής του Κόλπου.
«Είναι ένα εσωτερικό αμερικανικό παιχνίδι», τόνισε, εξηγώντας ότι η Ουάσιγκτον δεν ενδιαφέρεται απλώς για τον όγκο της παραγωγής. Θέλει να καθορίζει ποιος θα διαχειρίζεται τα κοιτάσματα, ποια τεχνολογία θα χρησιμοποιείται, ποιος θα αγοράζει το πετρέλαιο και μέσα από ποια κανάλια θα περνούν οι χρηματοροές.
Η μεγάλη χαμένη: Η Κίνα
Εφόσον ο αμερικανικός σχεδιασμός συνεχιστεί προς αυτή την κατεύθυνση, ο Γιώργος Αδαλής εκτίμησε ότι ο μεγαλύτερος γεωπολιτικός χαμένος θα είναι η Κίνα.
Το Πεκίνο κινδυνεύει να χάσει την πρόσβασή του στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας, την επιρροή του στα κοιτάσματα και, κυρίως, τον μηχανισμό μέσω του οποίου αποπληρώνονται επί χρόνια κινεζικά δάνεια με φορτία πετρελαίου.
Παράλληλα, όπως ανέφερε, από το νέο πλαίσιο αποκλείονται οντότητες που συνδέονται με την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και την Κούβα, ενώ οι κρίσιμες πληρωμές περνούν πλέον από λογαριασμούς που υποδεικνύει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών.
Οι ΗΠΑ, επομένως, επιχειρούν να ελέγξουν ολόκληρη την αλυσίδα: από την παραγωγή και την τεχνολογία έως τον αγοραστή και το χρήμα. Δεν διεκδικούν απλώς πετρέλαιο. Διεκδικούν τον έλεγχο του συστήματος που το παράγει, το εμπορεύεται και το χρηματοδοτεί.
Ανατροπές στον ΟΠΕΚ – Η Ευρώπη παρακολουθεί
Κατά τον Γιώργο Αδαλή, η εξέλιξη μπορεί μακροπρόθεσμα να μεταβάλει τον παγκόσμιο χάρτη του βαρέος αργού, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και ΟΠΕΚ. Ο οργανισμός και το ευρύτερο σχήμα συνεργασίας του βρίσκονται μπροστά σε μια περίοδο έντονων κλυδωνισμών, καθώς ανοίγει εκ νέου η συζήτηση για τη στάση σημαντικών πετρελαιοπαραγωγών χωρών, μεταξύ αυτών και της Βενεζουέλας.
Μια πιθανή αποκλιμάκωση των πετρελαϊκών πιέσεων θα μπορούσε να προσφέρει κάποια οφέλη και στην Ευρώπη. Ωστόσο, η τελευταία επισήμανσή του ήταν και η πλέον αιχμηρή: η Ευρώπη εξακολουθεί να κάθεται και να παρατηρεί τους άλλους να παίζουν.
Την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδομούν έναν κλειστό ενεργειακό κύκλο, η Κίνα κινδυνεύει να χάσει ένα στρατηγικό της έρεισμα και οι ισορροπίες στον ΟΠΕΚ δοκιμάζονται, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει θεατής σε ένα παιχνίδι που θα επηρεάσει άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος και τη γεωπολιτική ισχύ της.