Η ειρηνευτική διαδικασία Τουρκίας-PKK περιέχει ένα στρατηγικό επίπεδο που οι περισσότερες αναλύσεις παραλείπουν. Μεταξύ των τελών του 2024 και των μέσων του 2026, η εξωτερική δύναμη που ανταγωνιζόταν την Τουρκία για το μέλλον των κουρδικών ένοπλων ομάδων άλλαξε. Από τη δεκαετία του 1980, το Ιράν ήταν το κύριο εξωτερικό κράτος που διαμόρφωνε το περιβάλλον στο οποίο δρούσε το PKK, και η ιρανική πολιτική διατήρησε τη σύγκρουση περιορισμένη, καθιστώντας δύσκολη την επίτευξη τελικής διευθέτησης. Μετά τις 7 Οκτωβρίου, και πάνω απ’ όλα μετά την πτώση της κυβέρνησης Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν το 2026, το Ισραήλ ανέλαβε αυτή τη θέση. Το Ισραήλ εργάζεται για να στρατολογήσει κουρδικές ένοπλες ομάδες ως μακροπρόθεσμους εταίρους εναντίον του Ιράν και, κατά την εκτίμηση της Άγκυρας, τελικά εναντίον της ίδιας της Τουρκίας. Αυτή η αλλαγή εξηγεί το χρονοδιάγραμμα της ειρηνευτικής διαδικασίας, την ταχύτητα με την οποία την έχει επιδιώξει η Τουρκία από τον πόλεμο, την αποκλειστική εξάρτηση της Άγκυρας από το κανάλι του Οτσαλάν και τη συνεργασία του ίδιου του Οτσαλάν, η οποία βασίζεται στη μακροχρόνια αντίθεσή του στον περιφερειακό ρόλο του Ισραήλ. Οι παρακάτω ενότητες παρουσιάζουν τα στοιχεία για καθέναν από αυτούς τους ισχυρισμούς.
Γιατί η διαδικασία επανεκκινήθηκε όταν συνέβη αυτό
Η περιφερειακή αλλαγή που κατέστησε δυνατή τη διευθέτηση ήταν η 7η Οκτωβρίου και η ισραηλινή ώθηση για αναμόρφωση της περιοχής που την ακολούθησε. Σε στρατηγικό επίπεδο, η Άγκυρα και ο Οτσαλάν κατέληξαν στην ίδια ερμηνεία του ισραηλινού σχεδιασμού: ο στόχος ήταν η περιφερειακή ηγεμονία, που θα επιτευχθεί πρώτα με την αποσυναρμολόγηση του Ιράν και των περιφερειακών επεκτάσεών του και στη συνέχεια με την κίνηση εναντίον της Τουρκίας. Αυτό είναι το επίπεδο που εξηγεί μια επανεκκίνηση που φάνηκε να προέρχεται από το πουθενά και εξέπληξε τους περισσότερους παρατηρητές, και εξηγεί επίσης γιατί η Τουρκία, η οποία κατείχε την ισχυρότερη θέση επί του εδάφους, δέχτηκε τις διαπραγματεύσεις με τον Οτσαλάν ως πολιτικό εκπρόσωπο του κινήματος.
Η Τουρκία ήταν τυχερή στον αντίπαλό της. Η Άγκυρα ήταν βαθιά σκεπτική απέναντι στον Οτσαλάν εδώ και δεκαετίες, αλλά η δική της στρατηγική σκέψη άλλαζε και καθώς άλλαζε, πλησίαζε περισσότερο στην ερμηνεία του για το πώς αναδιαμορφωνόταν η περιοχή. Οι δύο πλευρές συνέκλιναν στην αντίθεση τους στην ισραηλινή ηγεμονία και αυτή η σύγκλιση άνοιξε την πύλη για μια διευθέτηση. Μεγάλο μέρος της έκπληξης που προκάλεσε η χειραψία του Μπαχτσελί με τους βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματος, και τα βήματα που ακολούθησαν, προέρχεται από ανάλυση που δεν το έλαβε υπόψη. Τα στοιχεία που παρατίθενται παρακάτω υποστηρίζουν την ερμηνεία, οι συνέπειες εκτείνονται σε ολόκληρη την περιοχή και η σύγκλιση είναι πιθανό να βαθύνει για όσο διάστημα παραμένει ο κοινός αντίπαλος.
Ο δεύτερος παράγοντας καθόρισε την ταχύτητα. Στοιχεία της ηγεσίας του PKK στο Καντίλ, καθώς και προσωπικότητες εντός των SDF, έχτιζαν δεσμούς με το Ισραήλ, και η Άγκυρα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κατάσταση ξεπερνούσε τον έλεγχό της. Ο σκοπός της διαδικασίας ήταν επομένως ευρύτερος από τον τερματισμό μιας εξέγερσης. Η Τουρκία προχώρησε στην εσωτερίκευση του κουρδικού ζητήματος σε ένα περιφερειακό σύστημα με επίκεντρο την Τουρκία, προτού οι κουρδικές και αραβικές πολιτικές δυνάμεις μπορέσουν να ενσωματωθούν στο υπό ισραηλινή ηγεσία σχέδιο αναμόρφωσης της περιοχής, αρχικά για χρήση εναντίον του Ιράν και τελικά εναντίον της ίδιας της Τουρκίας.
Ο ρόλος του Ιράν πριν από το 2024
Το Ιράν επωφελήθηκε από μια περιορισμένη σύγκρουση του ΡΚΚ και προσπάθησε να τη διατηρήσει έτσι. Η σχέση χρονολογείται από τα πρώτα χρόνια της εξέγερσης: από τη δεκαετία του 1980 το ΡΚΚ χρησιμοποιούσε το ιρανικό έδαφος για καταφύγιο και διέλευση, και η Τεχεράνη, σύμμαχη με την κυβέρνηση της Δαμασκού που φιλοξένησε τον Οτσαλάν μέχρι το 1998, αντιμετώπισε την ομάδα ως αξιοποιήσιμη πίεση στην Τουρκία. Η εκεχειρία του PJAK το 2011 με την Τεχεράνη τερμάτισε την ένοπλη δραστηριότητα στο ιρανικό μέτωπο, ενώ ο πόλεμος με την Τουρκία συνεχιζόταν. Στο Σιντζάρ, οι μαχητές του YBS λάμβαναν μισθούς μέσω της δομής της Λαϊκής Κινητοποίησης, πράγμα που σήμαινε ότι ένα ίδρυμα που προσεταιριζόταν το Ιράν χρηματοδοτούσε μια θυγατρική του ΡΚΚ. Στη Συρία, η αποχώρηση της κυβέρνησης Άσαντ το 2012 από τα βορειοανατολικά έδωσε στο ΠΥΔ την εδαφική του βάση. Το συνδυασμένο αποτέλεσμα ήταν ότι το ΡΚΚ δρούσε σε πολλά καταφύγια με αρκετούς προστάτες, η Τουρκία δεν μπορούσε να τερματίσει τη σύγκρουση στρατιωτικά και το Ιράν δεν είχε κανένα λόγο να βοηθήσει την Άγκυρα να την τερματίσει πολιτικά, επειδή η σύγκρουση περιόριζε τους τουρκικούς πόρους και έδινε στην Τεχεράνη μόχλευση. Στόχος του Ιράν σε όλη τη διάρκεια ήταν να διατηρήσει το ΡΚΚ χρήσιμο ως πίεση στην Τουρκία, εμποδίζοντάς το παράλληλα να εξελιχθεί σε ένα έργο που θα μπορούσε να απειλήσει το Ιράν.
Τι άλλαξε μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Απριλίου 2026
Η αλληλουχία μπορεί να χρονολογηθεί με ακρίβεια. Το Ισραήλ σκότωσε τον Χασάν Νασράλα στις 27 Σεπτεμβρίου 2024, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να διαλύσει την ηγεσία ενός μεγάλου ένοπλου κινήματος που ήταν ενσωματωμένο σε ένα γειτονικό κράτος. Τέσσερις ημέρες αργότερα, την 1η Οκτωβρίου, ο Μπαχτσελί έδωσε τα χέρια με βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματος κατά την έναρξη της κοινοβουλευτικής συνεδρίασης, και ο Ερντογάν προειδοποίησε την ίδια ημέρα ότι το Ισραήλ «θα στρέψει το βλέμμα του στην πατρίδα μας μετά την Παλαιστίνη και τον Λίβανο». Οι δύο κινήσεις είχαν προετοιμαστεί εκ των προτέρων: Το Al-Monitor είχε ήδη αναφέρει μυστικές επαφές μεταξύ του κράτους και του PKK πριν από την χειρονομία του Μπαχτσελί, και τα επόμενα τουρκικά ρεπορτάζ περιέγραψαν ότι η MIT διατηρούσε συνεχείς επαφές μεταξύ της γραφειοκρατίας ασφαλείας, του Ιμραλί και της ηγεσίας του Καντίλ.
Το ενδιαφέρον του Ισραήλ για τις κουρδικές ομάδες έγινε στη συνέχεια δημόσιο. Στις 10 Νοεμβρίου 2024, ο Υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σαάρ ανακήρυξε τους Κούρδους «φυσικό σύμμαχο» του Ισραήλ με πολιτικές και ασφαλιστικές διαστάσεις. Το Σαάρ επαναδιατύπωσε ένα από τα παλαιότερα μέσα της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής, το δόγμα της περιφέρειας που διατυπώθηκε υπό τον Ντέιβιντ Μπεν-Γκουριόν στα τέλη της δεκαετίας του 1950, το οποίο έχτισε συμμαχίες με μη αραβικά κράτη και με τις μειονότητες της περιοχής, μεταξύ των οποίων οι Κούρδοι, οι Μαρωνίτες, οι Δρούζοι και οι νότιοι Σουδανοί, με σκοπό να αποδυναμώσει και να αποσπάσει την προσοχή των κρατών που περιβάλλουν το Ισραήλ. Οι Κούρδοι ταιριάζουν ασυνήθιστα καλά στο δόγμα για δύο λόγους. Δεν μοιράζονται σύνορα και εδαφική διαφορά με το Ισραήλ, επομένως δεν υπάρχει διμερής σύγκρουση προς διαχείριση, και η θέση τους εντός τεσσάρων κρατών που το Ισραήλ θεωρεί αντιπάλους ή ανταγωνιστές τους καθιστά χρησιμοποιήσιμους ως μέσο ισραηλινής εξουσίας βαθιά μέσα σε αυτά τα κράτη, μακριά από τα σύνορα του Ισραήλ. Το πρακτικό ιστορικό ξεκινά από τη συνεργασία της Μοσάντ με τον Μουσταφά Μπαρζανί τη δεκαετία του 1960 και φτάνει μέχρι τη θέση του Ισραήλ ως του μόνου κράτους που υποστήριξε το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας του 2017 . Στις 14 Νοεμβρίου, το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της KCK, Ζουμπεγίρ Αϊντάρ, απάντησε στο Medya Haber TV ότι το κίνημα θα μπορούσε να δημιουργήσει σχέσεις με το Ισραήλ. Ο Άσαντ έπεσε στις 8 Δεκεμβρίου, γεγονός που απομάκρυνε την ιρανική επιρροή από το συριακό αρχείο, και η πρώτη αντιπροσωπεία του DEM επισκέφθηκε τον Οτσαλάν στο Ιμραλί στις 28 Δεκεμβρίου.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, έδειξε πόσο μακριά είχε προχωρήσει η τουρκική πολιτική. Το Kan News, επικαλούμενο ανώτερους Ισραηλινούς αξιωματούχους, ανέφερε ότι η Τουρκία απείλησε να παράσχει αεροπορική βοήθεια στο Ιράν εάν οι κουρδικές δυνάμεις εισέβαλαν στη χώρα στο πλαίσιο μιας χερσαίας επιχείρησης που συντονίζεται από τη Μοσάντ. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επιβεβαίωσε την ακολουθία: η Ουάσινγκτον επικοινώνησε με τους ηγέτες των Ιρακινών Κούρδων, η Τεχεράνη επικοινώνησε με τις ηγεσίες των Μπαρζανί και Ταλαμπανί και τον Χακάν Φιντάν, και η Τουρκία υιοθέτησε αυτό που ο Αραγτσί αποκάλεσε «πολύ σταθερή θέση» απέναντι στους Αμερικανούς. Το National Context έχει ξεχωριστά διαπιστώσει ότι η ηγεσία των Ιρακινών Κούρδων χρησιμοποίησε την Άγκυρα ως κανάλι για να επικοινωνήσει τη δική της άρνηση. Ο Μπαχτσελί δήλωσε ανοιχτά την πολιτική τον Μάρτιο του 2026, όταν είπε ότι οι Κούρδοι «δεν πωλούνται, δεν ενοικιάζονται και δεν είναι μισθοφόροι» για τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ.
Γιατί η ισραηλινή χορηγία είναι διαφορετικό πρόβλημα από την ιρανική επιρροή
Το Ιράν και το Ισραήλ θέλουν αντίθετα πράγματα από τις κουρδικές ένοπλες ομάδες, και η διαφορά καθορίζει την τουρκική συμπεριφορά. Το Ιράν ήθελε οι ομάδες να διατηρούνται σε σταθερό μέγεθος και να χρησιμοποιούνται ως βαθμονομημένη πίεση. Το Ισραήλ θέλει να διευρυνθούν, να εκπαιδευτούν, να χρηματοδοτηθούν και να ενσωματωθούν στον περιφερειακό του σχεδιασμό εναντίον του Ιράν, και Τούρκοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η ίδια υποδομή θα είναι αργότερα διαθέσιμη για χρήση εναντίον της Τουρκίας. Ισραηλινοί αξιωματούχοι περιέγραψαν την Τουρκία κατά τη διάρκεια του πολέμου ως το επόμενο Ιράν, ο Ναφτάλι Μπένετ αποκάλεσε την Τουρκία τον κύριο μακροπρόθεσμο ανταγωνιστή του Ισραήλ, και τα ισραηλινά σχόλια συνεχίζουν να υποστηρίζουν έντυπα τον εξοπλισμό ιρανικών κουρδικών παρατάξεων όπως το PAK.
Ο συριακός φάκελος παρέχει τα πιο απτά στοιχεία για το πώς μοιάζει στην πράξη η ισραηλινή χορηγία. Η Washington Post, επικαλούμενη ισραηλινές και δρούζικες στρατιωτικές πηγές, ανέφερε ότι οι SDF χρησίμευσαν ως αγωγός και εκπαιδευτής για την υποστήριξη που συνδέεται με το Ισραήλ προς τους Δρούζους μαχητές στη Σουέιντα, ότι το κανάλι δημιουργήθηκε μήνες πριν από την κατάρρευση της κυβέρνησης Άσαντ και ότι η σχέση συνεχίζεται. Η έκθεση δημοσιεύθηκε μία ημέρα αφότου ο Φιντάν, μιλώντας από τη Δαμασκό, χαρακτήρισε τον συντονισμό των SDF με το Ισραήλ ως το μεγαλύτερο εμπόδιο στην εφαρμογή της συμφωνίας της 10ης Μαρτίου για την ενσωμάτωση των SDF στον συριακό στρατό. Προηγούμενα βήματα στην ίδια σχέση έχουν καταγραφεί: Η Sa’ar παραδέχτηκε τον Δεκέμβριο του 2024 ότι το Ισραήλ βρισκόταν σε επαφή με Κούρδους και Δρούζους στη Συρία, και η Israel Hayom ανέφερε μια εκτεταμένη τηλεφωνική κλήση μεταξύ της Sa’ar και του Ilham Ahmad τον Ιανουάριο του 2025. Για την Τουρκία, ένα ανεπίλυτο ζήτημα του PKK υπό ιρανική επιρροή ήταν ένα χρόνιο και οριακό πρόβλημα. Το ίδιο ζήτημα υπό ισραηλινή χορηγία γίνεται μια ενεργή απειλή, επειδή ο στόχος του χορηγού περιλαμβάνει την ενίσχυση των ομάδων. Συνεπώς, το κλείσιμο του φακέλου κατέστη επείγον, γι’ αυτό και η διαδικασία επιταχύνθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου αντί να καθυστερήσει: η σημαντική πρόοδος στον νόμο-πλαίσιο του Ιουλίου 2026 ήρθε δύο εβδομάδες μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας ΗΠΑ-Ιράν, κατά τη διάρκεια ανανεωμένων εχθροπραξιών.
Γιατί η Άγκυρα λειτουργεί μέσω του Οτσαλάν
Η επιλογή καναλιού από την Άγκυρα προκύπτει από δύο προϋποθέσεις. Ο συνομιλητής πρέπει να έχει την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις που δεσμεύουν ολόκληρο το κίνημα και πρέπει να κατέχει μια θέση για το Ισραήλ στην οποία η Άγκυρα μπορεί να βασιστεί. Ο Οτσαλάν πληροί και τις δύο προϋποθέσεις. Το συνέδριο διάλυσης του ΡΚΚ τον Μάιο του 2025 έλαβε υπόψη το κάλεσμά του, το οποίο διευθέτησε το ζήτημα της εξουσίας. Όσον αφορά το Ισραήλ, το ιστορικό του είναι συνεπές: έχει περιγράψει μια ισραηλινή στρατηγική πέντε σταδίων στην οποία η Γάζα, ο Λίβανος και η Συρία είναι ολοκληρωμένες και το Ιράν και η Τουρκία παραμένουν. έχει αφηγηθεί μια προσέγγιση της Μοσάντ στη Μόσχα το 1998 κατά τη διάρκεια της φυγής που κατέληξε στη σύλληψή του. και το μήνυμα διάλυσης του Φεβρουαρίου 2025 παρουσίασε την τουρκοκουρδική αδελφότητα ως τον τρόπο αντιμετώπισης των «ηγεμονικών δυνάμεων», αναφέροντας ονομαστικά τον Ερντογάν και τον Μπαχτσελί. Η δήλωση του Aydar στις 14 Νοεμβρίου 2024 έδειξε ότι η εκτελεστική βαθμίδα στο Καντίλ ήταν ανοιχτή σε σχέσεις με το Ισραήλ, πράγμα που σήμαινε ότι η δεύτερη απαίτηση απέκλειε το Καντίλ ως διαπραγματευτική διεύθυνση. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα συγκέντρωσε ολόκληρη τη διαδικασία στο Ιμραλί.
Η ευθυγράμμιση μεταξύ Οτσαλάν και Άγκυρας και τα όριά της
Στο περιφερειακό ζήτημα, ο Οτσαλάν και το τουρκικό κράτος έχουν επικαλυπτόμενες θέσεις, και η επικάλυψη προηγείται της τρέχουσας διαδικασίας. Από τα γραπτά του μετά τη σύλληψη, ο Οτσαλάν υποστήριξε ότι η λύση στο κουρδικό ζήτημα βρίσκεται εντός της Τουρκίας μέσω του εκδημοκρατισμού και όχι μέσω ενός ξεχωριστού κράτους. Αυτή η θέση απορρίπτει την εξωτερικά υποστηριζόμενη διχοτόμηση της περιοχής και συμπίπτει με την κεντρική ανησυχία του τουρκικού κράτους, η οποία είναι η εμφάνιση μιας ισραηλινο-υποστηριζόμενης κουρδικής οντότητας στα σύνορά του. Δύο επιφυλάξεις διατηρούν αυτό το εύρημα ακριβές. Πρώτον, η επικάλυψη αφορά μόνο το περιφερειακό ζήτημα. σχετικά με το πώς πρέπει να κυβερνάται η Τουρκία, το πρόγραμμα του Οτσαλάν και της σημερινής κυβέρνησης παραμένουν αντίθετα, και η διαδικασία δεν έχει μειώσει καθόλου αυτή την απόσταση. Δεύτερον, το κοινό πλαίσιο επιτελεί πολιτικό έργο και για τις δύο πλευρές: η κυβέρνηση παρουσιάζει τη διαδικασία στους εθνικιστές ψηφοφόρους ως μέσο για να αρνηθεί στο Ισραήλ ένα κουρδικό όργανο, και ο Οτσαλάν παρουσιάζει τη διάλυση του κινήματος ως μέσο αποφυγής της χρήσης του από εξωτερικές δυνάμεις. Το πλαίσιο εξυπηρετεί και τις δύο ηγεσίες, και εμφανίζεται επίσης με συνέπεια στις δηλώσεις τους για δύο χρόνια, γεγονός που υποστηρίζει την ανάγνωσή του ως λειτουργική πεποίθηση και από τις δύο πλευρές και όχι μόνο ως ρητορική.
Τι παραμένει άλυτο
Οι συνθήκες εκκένωσης της Τουρκίας καλύπτουν τις βάσεις του PKK που αντιμετωπίζει η Τουρκία στο Χαφτανίν, το Αμεντί, το Χουακούρκ και το Γάρα. Το Εθνικό Πλαίσιο έχει αναφέρει ότι οι δυνάμεις του PKK επεκτείνονται ταυτόχρονα κατά μήκος των ιρανικών συνόρων, από τα βουνά Άσος μέσω του Πεντζγουίν έως τις αναφερόμενες σήραγγες κοντά στη Χαλάμπτζα, και η Άγκυρα δεν έχει πει τίποτα δημόσια για αυτές τις νότιες θέσεις. Το μέρος του κινήματος που κρατούσε δημόσια ανοιχτή την επιλογή του Ισραήλ τον Νοέμβριο του 2024 επικεντρώνεται τώρα στα ιρανικά σύνορα, και η ισραηλινή υπεράσπιση για τον εξοπλισμό των ιρανικών κουρδικών ομάδων συνεχίζεται. Η Τουρκία έχει εξασφαλίσει τα αποτελέσματα που ήθελε στην πρώτη φάση αυτού του ανταγωνισμού: το PKK διαλύεται σε μια νομική διαδικασία που διαχειρίζεται η Τουρκία, οι SDF πιέζονται στον συριακό στρατό βάσει του πλαισίου της 10ης Μαρτίου, και τα ιρακινά κουρδικά κόμματα απέρριψαν τον ρόλο του πολέμου που το Ισραήλ και τμήματα της αμερικανικής κυβέρνησης είχαν σχεδιάσει γι’ αυτά. Ο ανταγωνισμός για τις ιρανικές κουρδικές ομάδες συνεχίζεται και θα καθορίσει εάν το κλείσιμο του τουρκικού μετώπου παραμείνει κλειστό.
ΠΗΓΗ: The National Context