Ισχυρό πλήγμα για την Τουρκία και το δικαστικό της σύστημα αποτελεί η νέα απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο διέταξε την Άγκυρα να απελευθερώσει «το συντομότερο δυνατόν» τον Οσμάν Καβαλά, κρίνοντας ουσιαστικά ότι η καταδίκη του σε ισόβια κάθειρξη είναι άκυρη.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η κράτηση, η δίωξη και η καταδίκη του Τούρκου φιλάνθρωπου και εκδότη παραβίασαν θεμελιώδη δικαιώματά του και διέταξε επίσης την Τουρκία να του καταβάλει ποσό άνω των 110.000 ευρώ.
Ο Καβαλά έχει καταδικαστεί για «απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης», κατηγορία την οποία ο ίδιος αρνείται. Η υπόθεσή του έχει εξελιχθεί εδώ και χρόνια σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύγκρουσης της Τουρκίας με ευρωπαϊκούς θεσμούς για το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Από το Γκεζί στα ισόβια
Ο Οσμάν Καβαλά συνελήφθη τον Οκτώβριο του 2017 και έκτοτε κρατείται στη φυλακή υψίστης ασφαλείας του Σιλιβρί, στην Κωνσταντινούπολη.
Αρχικά κατηγορήθηκε για τον ρόλο του στις μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Πάρκου Γκεζί το 2013, όταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν ακόμη πρωθυπουργός.
Με την πάροδο των ετών οι τουρκικές αρχές πρόσθεσαν νέες κατηγορίες σε βάρος του. Το 2020 απαλλάχθηκε από ορισμένες από αυτές, όμως συνελήφθη εκ νέου αμέσως με διαφορετικό κατηγορητήριο.
Το 2022 καταδικάστηκε τελικά σε ισόβια κάθειρξη.
Η υπόθεση προκάλεσε έντονες διεθνείς αντιδράσεις, με ευρωπαϊκούς θεσμούς και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να κάνουν επανειλημμένα λόγο για πολιτικά υποκινούμενη δίωξη.
Το ΕΔΔΑ μιλά για φίμωση
Η νέα απόφαση του Δικαστηρίου του Στρασβούργου είναι ιδιαίτερα σκληρή για την Άγκυρα.
Με ψήφους 15 έναντι 2, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η δίωξη, η κράτηση και η καταδίκη του Καβαλά είχαν ως βασικό στόχο όχι απλώς την εφαρμογή του νόμου, αλλά την τιμωρία και τη φίμωσή του.
Στην απόφαση αναφέρεται ότι οι ενέργειες των τουρκικών αρχών κινούνταν κατά κύριο λόγο από τον ανομολόγητο σκοπό να τιμωρηθεί για τον ρόλο του στις διαδηλώσεις του Γκεζί και για τη δράση του ως υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι η Τουρκία παραβίασε την ελευθερία της έκφρασης, την ελευθερία του συνέρχεσθαι, το δικαίωμά του στην ελευθερία και το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.
Παράλληλα, η Τουρκία καταδικάστηκε και για απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση.
«Προσβάλλεται η συνταγματική τάξη»
Ιδιαίτερα βαριά είναι και η αναφορά του ΕΔΔΑ στη στάση της Άγκυρας απέναντι στις προηγούμενες αποφάσεις για τον Καβαλά.
Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η άρνηση της Τουρκίας να τον αποφυλακίσει, παρά τις σχετικές αποφάσεις, δεν υπονομεύει απλώς την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος δικαίου.
Κατά το ΕΔΔΑ, η στάση αυτή «προσβάλλει τη συνταγματική τάξη».
Πρόκειται για μια από τις πλέον αυστηρές διατυπώσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί σε ευρωπαϊκή απόφαση για την Τουρκία και καταδεικνύει τη σοβαρότητα με την οποία το Στρασβούργο αντιμετωπίζει την υπόθεση.
«Θεμελιώδης προσβολή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη»
Το ΕΔΔΑ εντόπισε επίσης σοβαρές παραβάσεις στη δικαστική διαδικασία.
Στην απόφαση αναφέρεται ότι οι δυσλειτουργίες που διαπιστώθηκαν μεταμόρφωσαν ουσιαστικά το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάστηκε η υπόθεση του Καβαλά.
Κατά το Δικαστήριο, τα ελαττώματα αυτά δεν ήταν απλώς διαδικαστικές ατέλειες.
Έπληξαν, όπως αναφέρεται, «κατά θεμελιώδη τρόπο την ουσία του ίδιου του δικαιώματος του προσφεύγοντος σε δίκαιη δίκη».
Με άλλα λόγια, το Στρασβούργο δεν αμφισβητεί μόνο επιμέρους αποφάσεις των τουρκικών δικαστηρίων.
Αμφισβητεί τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο οικοδομήθηκε και εξελίχθηκε η υπόθεση.
Σύμβολο της καταστολής της κοινωνίας των πολιτών
Ο Οσμάν Καβαλά έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της πίεσης που ασκείται στην κοινωνία των πολιτών και στους επικριτές της κυβέρνησης Ερντογάν.
Η μακρά κράτησή του, οι διαδοχικές κατηγορίες και η τελική καταδίκη σε ισόβια κάθειρξη έχουν προκαλέσει επανειλημμένα συγκρούσεις της Τουρκίας με το Συμβούλιο της Ευρώπης και άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η νέα απόφαση του ΕΔΔΑ ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την εικόνα.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα είναι πλέον απολύτως σαφές: ο Καβαλά πρέπει να απελευθερωθεί το συντομότερο δυνατόν και η μέχρι σήμερα δικαστική αντιμετώπισή του κρίθηκε ασύμβατη με θεμελιώδεις ευρωπαϊκές εγγυήσεις δικαίου και ελευθερίας.
Η υπόθεση, επομένως, δεν αφορά πλέον μόνο έναν κρατούμενο.
Αφορά συνολικά τη σχέση της Τουρκίας με το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο, τον σεβασμό στις αποφάσεις του Στρασβούργου και την αξιοπιστία του ίδιου του τουρκικού κράτους δικαίου.