Δεν πρόκειται για μία ατυχή επιλογή λέξεων. Πρόκειται για τεράστιο δημοσιογραφικό σφάλμα και έγκλημα κατά της ιστορικής αλήθειας.
Η βρετανική Independent, παρουσιάζοντας την ανακάλυψη ενός τάφου 2.400 ετών στην αρχαία Άσπενδο της Παμφυλίας, επέλεξε τον τίτλο:
«Τάφος που αποκαλύφθηκε στην Τουρκία με αργυρά νομίσματα που απεικονίζουν γυμνούς άνδρες πιθανότατα ανήκε σε αρχαίο παλαιστή».
Πουθενά στον τίτλο δεν υπάρχει η λέξη «ελληνικός». Πουθενά δεν αναφέρεται η Κλασική Περίοδος, η Παμφυλία, η αρχαία Άσπενδος ή η ελληνική επιγραφή που φέρουν τα ίδια τα νομίσματα.
Η λέξη που κυριαρχεί είναι μία: «Τουρκία».
Έτσι, ο μέσος αναγνώστης που θα δει μόνο τον τίτλο –όπως συμβαίνει στη συντριπτική πλειονότητα των διαδικτυακών δημοσιευμάτων– οδηγείται στην εντύπωση ότι πρόκειται για κάποιον αρχαίο Τούρκο παλαιστή.
Μόνο που ο άνθρωπος αυτός έζησε και πέθανε μεταξύ του τελευταίου τετάρτου του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ. Δηλαδή πολλούς αιώνες πριν εμφανιστούν οι Τούρκοι στη Μικρά Ασία και περισσότερο από δύο χιλιάδες χρόνια πριν ιδρυθεί η σημερινή Τουρκική Δημοκρατία.
Δεν μπορείς να παρουσιάζεις ένα εύρημα της Κλασικής Παμφυλίας ως αόριστη «αρχαιότητα της Τουρκίας», εξαφανίζοντας το πολιτισμικό του αποτύπωμα. Και δεν μπορείς να παραπέμπεις συνειρμικά σε Τούρκο παλαιστή, όταν τα ίδια τα νομίσματα που βρέθηκαν στον τάφο φέρουν ελληνικά γράμματα.
Ο τάφος της Ανατολικής Νεκρόπολης
Η ανακάλυψη έγινε στην Ανατολική Νεκρόπολη της αρχαίας Ασπένδου, η ύπαρξη της οποίας επιβεβαιώθηκε για πρώτη φορά από τις αρχαιολογικές έρευνες.
Πρόκειται για κιβωτιόσχημο τάφο, κατασκευασμένο από μεγάλες λίθινες πλάκες, ο οποίος χρονολογείται από το τελευταίο τέταρτο του 5ου έως τον 4ο αιώνα π.Χ.
Μέσα στον τάφο εντοπίστηκαν τα κατάλοιπα ενός ανθρώπου, κεραμικά και αργυρά νομίσματα της Ασπένδου. Στη μία πλευρά των νομισμάτων απεικονίζονται δύο γυμνοί παλαιστές σε αγωνιστική λαβή, ενώ στην άλλη εμφανίζεται ένας σφενδονιστής και το τρίσκελο, σύμβολο της πόλης.
Ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι υποστήριξε ότι τα ευρήματα δείχνουν πως ο νεκρός μπορεί να συνδεόταν με τον αθλητισμό και ίσως ήταν παλαιστής της Ασπένδου. Η ανακοίνωση τοποθετεί ρητώς τον τάφο στην Κλασική Περίοδο.
Η ταυτότητα του νεκρού ως παλαιστή δεν έχει ακόμη αποδειχθεί οριστικά. Τα συγκεκριμένα νομίσματα κυκλοφορούσαν ευρέως και δεν αποτελούσαν αποκλειστικά μετάλλια ή προσωπικά αντικείμενα αθλητών.
Αυτό, όμως, δεν αλλάζει το ιστορικό πλαίσιο του ευρήματος. Είτε ο νεκρός ήταν παλαιστής είτε όχι, ο τάφος ανήκει στην Κλασική Άσπενδο και όχι σε κάποια ανύπαρκτη «αρχαία Τουρκία».
Η επιγραφή που καταρρίπτει την παραποίηση
Τα νομίσματα της Ασπένδου δεν αφήνουν περιθώρια για αυθαίρετες εθνικές μεταμφιέσεις.
Πάνω τους αναγράφεται:
ΕΣΤFΕΔΙΙΥΣ
Η λέξη αποδίδει το όνομα της Ασπένδου στην τοπική παμφυλιακή διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας. Είναι γραμμένη με ελληνικούς χαρακτήρες και διατηρεί το αρχαϊκό δίγαμμα, το οποίο αποδίδεται με το γράμμα «F».
Το Walters Art Museum κατατάσσει αντίστοιχο αργυρό στατήρα στην ελληνική τέχνη και αναφέρει ξεκάθαρα ότι η επιγραφή δίνει το όνομα της πόλης στην τοπική παμφυλιακή διάλεκτο της ελληνικής.
Το Αυστραλιανό Εθνικό Πανεπιστήμιο χαρακτηρίζει αντίστοιχο νόμισμα της Ασπένδου:
- Ελληνικό.
- Της Κλασικής Περιόδου.
- Προερχόμενο από την Παμφυλία.
- Με επιγραφή στην παμφυλιακή μορφή της ελληνικής.
Δεν πρόκειται, επομένως, για μία «ελληνική ερμηνεία» ούτε για εθνική διεκδίκηση πάνω σε ένα ουδέτερο εύρημα. Είναι η επίσημη επιστημονική κατάταξη των ίδιων των νομισμάτων από διεθνή μουσεία και πανεπιστημιακές συλλογές.
Η Άσπενδος βρισκόταν στη νότια Μικρά Ασία, στις όχθες του Ευρυμέδοντα. Η παράδοση συνέδεε την ίδρυσή της με Αργείους, ενώ η πόλη αποτέλεσε σημαντικό κέντρο του ελληνικού και παμφυλιακού κόσμου.
Πέρασε υπό περσικό έλεγχο, εντάχθηκε στη συνέχεια στην επικράτεια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πέρασε από τα ελληνιστικά βασίλεια και αργότερα στους Ρωμαίους.
Η UNESCO επιβεβαιώνει ότι η πόλη είχε ήδη ισχυρή παρουσία από τον 5ο αιώνα π.Χ., ενώ τα μνημεία της ανήκουν σε διαφορετικές περιόδους, από την Κλασική και Ελληνιστική μέχρι τη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και τη Σελτζουκική.
Από τους παλαιστές στους «γυμνούς άνδρες»
Εξίσου απαράδεκτη είναι η επιλογή της Independent να περιγράψει τις μορφές των νομισμάτων ως «γυμνούς άνδρες».
Δεν πρόκειται για μία ουδέτερη περιγραφή. Είναι ένας εντυπωσιοθηρικός τίτλος που αφαιρεί από την παράσταση το πραγματικό της νόημα.
Οι μορφές είναι παλαιστές. Η αγωνιστική γυμνότητα αποτελούσε θεμελιώδες χαρακτηριστικό του αρχαίου ελληνικού αθλητισμού. Οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί στα γυμνάσια, στις παλαίστρες και στους μεγάλους πανελλήνιους αγώνες.
Από την ίδια αυτή πρακτική προέρχεται και η λέξη «γυμνάσιο».
Το να παρουσιάζεις τους παλαιστές ως αόριστους «γυμνούς άνδρες» δεν είναι απλώς φτηνό δημοσιογραφικό δόλωμα. Αποσυνδέει σκόπιμα ή από εγκληματική άγνοια την εικόνα από τον ελληνικό αγωνιστικό πολιτισμό που τη δημιούργησε.
Δεν έγραψε «Τούρκος» – Αλλά αυτό ακριβώς υποβάλλει
Η Independent δεν χρησιμοποίησε ρητώς τη φράση «Τούρκος παλαιστής». Η διατύπωσή της, όμως, είναι ακόμη πιο ύπουλη.
Χρησιμοποιεί τη σύγχρονη κρατική γεωγραφία ως υποκατάστατο της ιστορικής ταυτότητας:
- «Τάφος στην Τουρκία».
- «Αρχαίος παλαιστής».
- Καμία αναφορά στον ελληνικό κόσμο.
- Καμία αναφορά στην ελληνική επιγραφή.
- Καμία αναφορά στην Κλασική Παμφυλία.
Το αποτέλεσμα είναι προφανές. Η σημερινή Τουρκία εμφανίζεται ως αυτονόητη κληρονόμος και φορέας ενός πολιτισμού που προϋπήρχε της τουρκικής παρουσίας στη Μικρά Ασία κατά πολλούς αιώνες.
Αυτή είναι η τουρκοποίηση της αρχαιολογίας μέσω της γλώσσας.
Η ιστορική παραχάραξη δεν χρειάζεται πάντοτε να διατυπώσει ένα καθαρό ψέμα. Αρκεί να αφαιρέσει τις κρίσιμες πληροφορίες και να αφήσει τον αναγνώστη να οδηγηθεί μόνος του στο λανθασμένο συμπέρασμα.
Το «βρέθηκε στη σημερινή Τουρκία» είναι γεωγραφική πληροφορία. Το να αποκρύπτεις, όμως, ότι βρέθηκε στην αρχαία ελληνική Άσπενδο και ότι τα νομίσματα φέρουν ελληνική γραφή αποτελεί σοβαρότατο δημοσιογραφικό και ιστορικό ατόπημα.
Ο τίτλος που όφειλε να γράψει η Independent
Ο ακριβής τίτλος θα ήταν:
«Τάφος πιθανού παλαιστή της Κλασικής Περιόδου βρέθηκε στην αρχαία ελληνική πόλη της Ασπένδου, στη σημερινή Τουρκία»
Ή ακόμη καθαρότερα:
«Ελληνική κληρονομιά στη σημερινή Τουρκία: Τάφος 2.400 ετών με αργυρά νομίσματα παλαιστών στην Άσπενδο»
Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια.
Ο τάφος βρίσκεται σήμερα μέσα στα σύνορα της Τουρκίας. Δεν είναι, όμως, τουρκικός. Ο άνθρωπος που θάφτηκε εκεί δεν ήταν Τούρ