Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, Middle East Forum
Η συμφωνία της 5ης Αυγούστου 2026, που δίνει στην γαλλική Meridiam το πλειοψηφικό πακέτο μετοχών στον αγωγό διασύνδεσης της Μεγάλης Θάλασσας μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, αποτελεί τόσο επένδυση όσο και γεωπολιτικό ελιγμό. Η απόκτηση από την Meridiam του 66% των μετοχών της Ελλάδας από τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), τον εναπομείναντα στρατηγικό μέτοχο και τεχνικό ηγέτη, επαναφέρει ένα έργο που η Τουρκία προσπάθησε να καθυστερήσει με ναυτικά ριψοκίνδυνα. Μια παράλληλη συμφωνία με την Nexans προβλέπει τη συνέχιση των βαθυμετρικών ερευνών. Το επόμενο Ναυτικό Τηλέτυπο, επομένως, δεν θα αφορά μόνο ένα καλώδιο, αλλά θα μετρήσει και την αξιοπιστία της ελληνικής αποτροπής.
Σκοπός του… είναι να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου ως του μοναδικού μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας. Μια δεύτερη φάση θα την επεκτείνει στο Ισραήλ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμπεριλάβει τον Αγωγό Διασύνδεσης της Μεγάλης Θάλασσας, μήκους περίπου 750 μιλίων και κόστους 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μεταξύ των Ευρωπαϊκών Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος, με χρηματοδότηση 761 εκατομμυρίων δολαρίων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σκοπός του, όπως δήλωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης , είναι να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου ως του μοναδικού μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας. Μια δεύτερη φάση θα τον επεκτείνει στο Ισραήλ.
Τον Ιούλιο του 2024, το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume διεξήγαγε έρευνες νότια της Κάσου και της Καρπάθου. Η Τουρκία έστειλε πέντε πολεμικά πλοία, ισχυριζόμενη ότι η περιοχή αποτελούσε μέρος της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι η διεξαγωγή των ερευνών απαιτούσε την άδεια της Άγκυρας. Η κρίση αποκλιμακώθηκε, αλλά οι εργασίες δεν επέστρεψαν ποτέ στον αρχικό τους ρυθμό, καθώς οι αναθεωρητικές φιλοδοξίες της Τουρκίας και οι στρατιωτικές κινήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο προκάλεσαν περαιτέρω καθυστερήσεις.
Έκτοτε, η Άγκυρα επιδίωξε να δημιουργήσει ένα νέο status quo. Μετά την είσοδο της Meridiam στον αγωγό διασύνδεσης της Μεγάλης Θάλασσας, η Τουρκία επανέλαβε το αίτημά της για προηγούμενο συντονισμό. Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν τη συγκατάθεση της Άγκυρας ως «νομικό όριο» για την υλοποίηση του έργου. Στην πραγματικότητα, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιδιώκει δικαιώματα βέτο σε ένα ευρωπαϊκό έργο και ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η ένταση γύρω από τον GSI τέμνεται με ευρύτερες τουρκικές προετοιμασίες για πόλεμο. Στις 10 Αυγούστου 2026, διαρρεύσε απόρρητο έγγραφο που υπέγραψε ο Υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ αποκάλυψε ότι οι κρατικές υπηρεσίες εργάζονται συντονισμένα σε πιθανά σενάρια «κρίσης, έντασης και πολέμου», με συγκεκριμένη αναφορά στην Ελλάδα, το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Αθήνας και Ιερουσαλήμ.
Την ίδια γραμμή, απαλλαγμένη από διπλωματικά προσχήματα, διατύπωσε ο πρώην σύμβουλος του Ερντογάν, Ιμπραήμ Καραγκιούλ, ο οποίος απείλησε σε άρθρο του ότι τα ελληνικά νησιά θα «αλλάξουν χέρια μέσα σε μια εβδομάδα», ότι θα χαραχθεί ένας νέος χάρτης στο Αιγαίο και τη Δυτική Θράκη και ότι στην Κύπρο «αυτό που έμεινε ημιτελές το 1974 θα ολοκληρωθεί». Εάν οι τουρκικές δυνάμεις στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου πληγούν, έγραψε, η Τουρκία θα στοχεύσει τους Ισραηλινούς στην Κύπρο και στα νησιά.
Ο ίδιος ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε τη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ ως παράδειγμα «περικύκλωσης» από την Τουρκία και αναγνώρισε ότι η Τουρκία έχει εκδώσει προειδοποιήσεις προς τους εμπλεκόμενους. Η τριμερής σχέση προβληματίζει την Άγκυρα επειδή υπονομεύει τον πυρήνα της νεοοθωμανικής στρατηγικής της: να καταστήσει την Τουρκία τον απαραίτητο μεσάζοντα στην Ανατολική Μεσόγειο και να της δώσει λόγο στις αποφάσεις των γειτόνων της.
Γι’ αυτό και οι δηλώσεις του Ερντογάν από το Αχλάτ κατά την επέτειο της Μάχης του Μαντζικέρτ το 1071 έχουν επίσης σημασία. Με φόντο την ήττα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους Σελτζούκους Τούρκους και την αιχμαλωσία του ηγεμόνα της, ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία «δεν θα επιτρέψει» σχέδια που επιδιώκουν να εκτροχιάσουν την περιφερειακή της πορεία.
Η επανέναρξη των ναυτικών ερευνών τους επόμενους μήνες θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω ναυτική παρενόχληση του ευρωπαϊκού ερευνητικού σκάφους.
Η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν ανήκει στο ίδιο πλαίσιο. Ο Φιντάν την περιέγραψε ως ισοδύναμη με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ: Μια επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η Άγκυρα, επομένως, δημιουργεί μια δεύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, συνδυάζοντας τη χρηματοδότηση της Σαουδικής Αραβίας, την στρατιωτική ισχύ του Πακιστάν και την αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας.
Η επανέναρξη των ναυτικών ερευνών τους επόμενους μήνες θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω ναυτική παρενόχληση του ευρωπαϊκού ερευνητικού σκάφους, ανταγωνιστικές ναυτικές ειδοποιήσεις, ναυτική ανάπτυξη ή ένα ελεγχόμενο ένοπλο περιστατικό στο οποίο οι πρώτες ώρες θα μπορούσαν να κρίνουν τα πάντα. Η παρουσία ελληνικών F-16 στην Πάφο και μιας φρεγάτας στην περιοχή δείχνει ότι ο κίνδυνος είναι σοβαρός.
Ο Great Sea Interconnector πρέπει να κατασκευαστεί. Απαιτεί ευρωπαϊκή, γαλλική, ισραηλινή και κυπριακή πολιτική υποστήριξη, αλλά πάνω απ’ όλα αξιόπιστη ελληνική στρατιωτική αποτροπή και βεβαιότητα ότι υπάρχει προθυμία για χρήση βίας. Εάν η Τουρκία επαναλάβει το επεισόδιο της Κάσου και η Ελλάδα υποχωρήσει ξανά, η Τουρκία θα έχει σταματήσει τον Great Sea Interconnector και θα έχει επιβάλει το παράνομο μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης και, κατ’ επέκταση, θα έχει διασφαλίσει ότι κανένα έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την άδειά της.