Νέος γεωπολιτικός διάδρομος από το Αιγαίο έως την Ουκρανία, Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία αλλάζουν τον χάρτη μεταφορών και ενέργειας
25 έργα ύψους 22,8 δισ. ευρώ δημιουργούν έναν νέο άξονα Αιγαίο, Βουλγαρία, Δούναβης, Ρουμανία και Μαύρη Θάλασσα, ενώ παράλληλα η Ελλάδα ενισχύει τον ρόλο της ως ενεργειακή πύλη προς τα Βαλκάνια και την ανατολική Ευρώπη.
Ένας νέος ενεργειακός/στρατηγικός διάδρομος στη νοτιοανατολική Ευρώπη αρχίζει να παίρνει συγκεκριμένη μορφή, με την Ελλάδα να βρίσκεται στο νότιο άκρο μιας μεγάλης αλυσίδας υποδομών που συνδέει το Αιγαίο με τη Βουλγαρία, τον Δούναβη, τη Ρουμανία και τη Μαύρη Θάλασσα, με προοπτική ισχυρότερων συνδέσεων προς τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Στις 29 Σεπτεμβρίου, Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία υπέγραψαν στις Βρυξέλλες σχέδιο δράσης για 25 έργα υψηλής προτεραιότητας, τα οποία επιλέχθηκαν από συνολικά 53 προτεινόμενα έργα. Η συνολική εκτιμώμενη αξία τους ανέρχεται σε περίπου 22,8 δισ. ευρώ, ενώ για μέρος των έργων έχει ήδη εξασφαλιστεί χρηματοδότηση.
Στην υπογραφή του σχεδίου συμμετείχαν οι υπουργοί Μεταφορών Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο αρμόδιος Ρουμάνος υφυπουργός, ο Ευρωπαίος επίτροπος για τις βιώσιμες μεταφορές και τον τουρισμό Απόστολος Τζιτζικώστας, οι ευρωπαϊκοί συντονιστές των σχετικών διαδρόμων μεταφορών και εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
Από το Αιγαίο στον Δούναβη
Ο πυρήνας του σχεδίου είναι η δημιουργία μιας συνεχούς και λειτουργικής υποδομής μεταφορών στον άξονα βορρά, νότου και ανατολής, δύσης. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι σιδηρόδρομοι, οι οδικές συνδέσεις, τα λιμάνια, οι γέφυρες του Δούναβη και η αναβάθμιση των συστημάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις σιδηροδρομικές υποδομές, με στόχο υψηλότερες ταχύτητες, μεγαλύτερη μεταφορική ικανότητα, ηλεκτροκίνηση, διπλές γραμμές και εφαρμογή των ευρωπαϊκών συστημάτων ασφάλειας και διαλειτουργικότητας.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς ενισχύει τη δυνατότητα των ελληνικών λιμανιών και του Αιγαίου να λειτουργήσουν ως νότια πύλη ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Η ευρωπαϊκή επιτροπή έχει ήδη επισημάνει ότι ο διάδρομος Orient, East Med συνδέει την κεντρική Ευρώπη με τη μεσόγειο και τη μαύρη θάλασσα, ενώ σημαντικό μέρος των συνδέσεων μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας εξακολουθεί να χρειάζεται αναβάθμιση ή να αποτελεί «χαμένο κρίκο» του ευρωπαϊκού δικτύου.
Νέες γέφυρες στον Δούναβη
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του σχεδιασμού είναι η ενίσχυση των διαβάσεων του Δούναβη. Προβλέπεται ο σχεδιασμός δύο νέων γεφυρών, στην περιοχή της Σιλίστρας και του Νικόπολ, ενώ παράλληλα προωθείται η αναβάθμιση της υφιστάμενης σιδηροδρομικής σύνδεσης Ρούσε, Γκιουργκίου, Βουκουρεστίου. Η ηλεκτροκίνηση της υφιστάμενης σιδηροδρομικής γέφυρας Ρούσε, Γκιουργκίου αποτελεί επίσης μέρος του σχεδιασμού, με το συγκεκριμένο έργο να προγραμματίζεται να υποβληθεί για χρηματοδότηση από τον Μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη». Ο ορίζοντας υλοποίησης που έχει ανακοινωθεί είναι το 2028, 2030.
Παράλληλα, η νέα μικτή σιδηροδρομική και οδική γέφυρα Ρούσε, Γκιουργκίου, μαζί με τις παρακάμψεις των δύο πόλεων, προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως το 2032. Σημαντικό έργο είναι και το FAST2 Danube, που αφορά τη βελτίωση της ναυσιπλοΐας στον Δούναβη και διαθέτει ήδη εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, με στόχο ολοκλήρωσης το 2028.
Η στρατιωτική κινητικότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία
Ο νέος διάδρομος δεν αφορά μόνο το εμπόριο και τις επιβατικές μεταφορές. Η στρατιωτική κινητικότητα αποτελεί πλέον μέρος του ευρωπαϊκού σχεδιασμού των υποδομών. Η ίδια η βουλγαρική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι ο σχεδιασμός των νέων υποδομών πρέπει εξαρχής να λαμβάνει υπόψη τόσο τις οικονομικές ανάγκες όσο και τις απαιτήσεις ανθεκτικότητας, ετοιμότητας σε κρίσεις και στρατιωτικής κινητικότητας. Η ευρωπαϊκή ένωση έχει εντάξει άλλωστε τη στρατιωτική κινητικότητα στις προτεραιότητες του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», με 1,75 δισ. ευρώ διαθέσιμα για έργα που καθιστούν τις υποδομές κατάλληλες τόσο για πολιτική όσο και για αμυντική χρήση.
Η γεωγραφία του νέου διαδρόμου αποκτά έτσι μεγαλύτερη σημασία λόγω και του πολέμου στην Ουκρανία. Η σύνδεση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας με τη Μολδαβία και την Ουκρανία βρίσκεται ήδη στον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Ενδεικτικά, το ευρωπαϊκό έργο WAVEO προβλέπει ανάπτυξη συνεχούς συνδεσιμότητας 5G κατά μήκος του διασυνοριακού διαδρόμου Βουλγαρίας, Ρουμανίας, με την υποδομή να επεκτείνεται προς τα σύνορα με Μολδαβία και Ουκρανία.
Η Ελλάδα στην καρδιά του νέου ενεργειακού χάρτη
Παράλληλα με τις μεταφορικές υποδομές εξελίσσεται και ένας δεύτερος διάδρομος, ενεργειακός αυτή τη φορά. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη υποδομές που της επιτρέπουν να λειτουργεί ως πύλη φυσικού αερίου προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη, με τη Ρεβυθούσα και τις διασυνδέσεις με τη Βουλγαρία να αποτελούν κρίσιμα σημεία του συστήματος.Το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας χαρακτηρίζει τον κάθετο διάδρομο φυσικού αερίου βασικό εργαλείο για τη μεταφορά ποσοτήτων από τον νότο προς τον βορρά, μέσω Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας, με δυνατότητα τροφοδοσίας των αγορών της βορειοανατολικής και κεντρικής Ευρώπης.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη δυνατότητα αντίστροφης ροής προς τη Βουλγαρία μέσω του Σιδηροκάστρου, ενώ η Ρεβυθούσα αποτελεί βασική πύλη εισόδου υγροποιημένου φυσικού αερίου στο ελληνικό σύστημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι ο νότιος διάδρομος φυσικού αερίου μπορεί να τροφοδοτεί τη Βουλγαρία και την περιοχή του κάτω Δούναβη μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB.
Τα ελληνικά κοιτάσματα στο επίκεντρο
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η επιτάχυνση των ερευνών για υδρογονάνθρακες στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο. Η Ελλάδα δεν έχει ακόμη περάσει σε παραγωγή νέων υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου, όμως το ερευνητικό πρόγραμμα έχει εισέλθει σε νέα φάση.Τον Φεβρουάριο του 2026 υπογράφηκαν οι συμφωνίες για την παραχώρηση δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης στις θαλάσσιες περιοχές Α2, Νότια της Πελοποννήσου, Νότια της Κρήτης 1 και Νότια της Κρήτης 2 στην κοινοπραξία Chevron, HELLENiQ ENERGY.
Διαβάστε ακόμα: Υδρογονάνθρακες: Υπογράφηκαν στο Μαξίμου οι συμβάσεις με Chevron–Helleniq Energy για Κρήτη και Πελοπόννησο
Παράλληλα, το Block 2 στο βορειοδυτικό Ιόνιο εισήλθε στη δεύτερη φάση ερευνών, η οποία περιλαμβάνει και ερευνητική γεώτρηση. Η ΕΔΕΥΕΠ αναφέρει ότι η γεώτρηση στο Block 2 προγραμματίζεται για το πρώτο τρίμηνο του 2027, ενώ οι σεισμικές έρευνες στις νέες υπεράκτιες παραχωρήσεις νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου προγραμματίζονται για το 2026. Εφόσον οι έρευνες οδηγήσουν σε εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, η Ελλάδα θα αποκτήσει ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο στον ενεργειακό της ρόλο. Αυτό όμως αποτελεί μελλοντική δυνατότητα και όχι σημερινή πραγματικότητα.
Από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη
Στο ηλεκτρικό σκέλος, η Ελλάδα βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο μιας ευρύτερης προσπάθειας διασύνδεσης της ανατολικής μεσογείου με την ευρωπαϊκή αγορά. Ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου HVDC, αποτελεί ένα από τα έργα με έντονη γεωπολιτική και ενεργειακή διάσταση. Ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε τον Αύγουστο του 2026 ότι υπέβαλε στις ρυθμιστικές αρχές Κύπρου και Ισραήλ το αίτημα επένδυσης για την επιτάχυνση της διασύνδεσης. Η συγκεκριμένη διασύνδεση είχε προηγουμένως ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό ως EuroAsia Interconnector, ενώ ο σχεδιασμός για ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου είχε επίσης παρουσιαστεί ως EuroAfrica Interconnector.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ανατολική μεσόγειος εξελίσσεται σε περιοχή όπου συγκεντρώνονται διαφορετικές μορφές ενεργειακών υποδομών, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, φυσικό αέριο, LNG και έρευνες υδρογονανθράκων.
Η Ελλάδα ως νότια πύλη της Ευρώπης
Οι δύο εξελίξεις, η μεταφορική και η ενεργειακή, δεν είναι ανεξάρτητες. Αντίθετα, διαμορφώνουν σταδιακά ένα ευρύτερο γεωοικονομικό σύστημα. Στον νότο βρίσκεται το Αιγαίο και οι ελληνικές υποδομές, στο κέντρο η Βουλγαρία και ο Δούναβης, προς τα βόρεια η Ρουμανία και στη συνέχεια οι συνδέσεις με τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Παράλληλα, από την ανατολική μεσόγειο αναπτύσσονται ηλεκτρικές και ενεργειακές διασυνδέσεις προς την Ελλάδα, ενώ προς τα δυτικά η χώρα συνδέεται με την Ιταλία και το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι επομένως πολύ μεγαλύτερη από ένα ακόμη πακέτο έργων υποδομής. Η νοτιοανατολική Ευρώπη επιχειρεί να αποκτήσει έναν νέο άξονα μεταφορών και ενέργειας, ο οποίος θα συνδέει τη μεσόγειο με την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και θα αποκτά πρόσθετη στρατηγική σημασία όσο συνεχίζεται η προσπάθεια της Ευρώπης να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και την ενεργειακή της ασφάλεια.
Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι σαφές. Να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πραγματική γεωοικονομική ισχύ. Αυτό σημαίνει λιμάνια, σιδηρόδρομοι, ενεργειακές υποδομές, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αγωγοί, αποθήκευση και δίκτυα που θα μπορούν να μεταφέρουν εμπορεύματα και ενέργεια από τη Μεσόγειο προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.
Το επόμενο μεγάλο ερώτημα δεν είναι εάν υπάρχει ο σχεδιασμός. Ο σχεδιασμός πλέον υπάρχει. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα μετατραπεί σε πραγματικές υποδομές, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης.
Και σε αυτό το σημείο θα κριθεί εάν η Ελλάδα θα περιοριστεί στον ρόλο της χώρας διέλευσης ή εάν θα καταφέρει να εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς κόμβους μεταφορών και ενέργειας της νέας Ευρώπης.
Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών Βουλγαρίας, Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ΕΔΕΥΕΠ, ΑΔΜΗΕ